Geheime AIVD-informatie komt bij kranten terecht, computerbestanden liggen letterlijk op straat, crimineel Mink Kok wist precies wat de recherche deed en een Amsterdamse agent zou de Hells Angels hebben getipt over een aanstaande politie-inval. Hoeveel ambtenaren bij justitie en politie zijn gevoelig voor omkoping?
Voor de zoveelste keer lag vertrouwelijke onderzoeksinformatie van opsporingsinstanties op straat. Van de politie, maar opnieuw ook van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD). Drie lekken in amper een week tijd? Dat kan bijna geen toeval zijn. Hier lijkt sprake van een door de onderwereld geregisseerde actie om verwarring te zaaien en lopende onderzoeken te dwarsbomen. Blijkbaar zit de recherche ze te dicht op de huid. Ook kan het een poging zijn om een of meer van de betrokken partijen te beschadigen.
Begin vorige week werd een 49-jarige rechercheur van de Nationale Recherche gearresteerd op verdenking van het lekken over een geplande landelijke inval bij de Hells Angels, in oktober vorig jaar. Deze J.K. zou de hoogst geheime informatie via een bevriende ex-rechercheur van de Amsterdamse politie, de eveneens 49-jarige Hans van E., hebben doorgesluisd naar een advocaat van enkele Hells Angels, Nico Meijering. Die zou op zijn beurt zijn cliënt(en) hebben getipt. Meijering ontkent zijn aandeel overigens in alle toonaarden.
Steekpenningen
Eind vorige week berichtte het Algemeen Dagblad op de voorpagina dat de bekende Amsterdamse crimineel Willem Holleeder deze week zou worden gearresteerd. Volgens de krant bevatte een geheim dossier van de Nationale Recherche harde bewijzen tegen de Heineken-ontvoerder. De informatie over de ophanden zijnde arrestatie van Holleeder zou afkomstig zijn van een bron in het opsporingsteam.
En als klap op de vuurpijl opende DeTelegraaf afgelopen zaterdag met geheime AIVD-informatie over onderzoeken naar corruptie bij de Amsterdamse politie en justitie. De gevreesde crimineel Mink Kok (zie 'Kopstuk in de onderwereld’ op pagina 30) zou jarenlang politie- en justitieambtenaren hebben omgekocht in ruil voor geheime informatie over onderzoeken tegen hem en andere prominente figuren uit het 'milieu’. Volgens twee informanten zou Kok jaarlijks twee miljoen gulden (900.000 euro) aan steekpenningen hebben uitgeven. Het zogeheten Mikado-onderzoek van de BVD, de voorloper van de AIVD, leverde echter geen hard bewijs op over corrupte ambtenaren.
De drie lekken hebben terecht tot grote onrust geleid. In het geval van de tip aan de Hells Angels zijn tenminste nog arrestaties verricht. Maar in de twee andere zaken tast iedereen in het duister. De AIVD liet afgelopen weekeinde weten aangifte te gaan doen wegens het lekken van staatsgeheimen. Maar het kwaad is al geschied.
De situatie is zo alarmerend omdat medewerkers van partijen die juist de integriteit van de opsporing zouden moeten garanderen, hun aandeel lijken te hebben in een ondoorzichtig en levensgevaarlijk spel: politie, justitie en geheime dienst. Stuk voor stuk, zo lijkt het, laten ze zich door malafide contacten gebruiken, vermoedelijk in ruil voor geld.
Ook de media gaan niet vrijuit en worden gebruikt. Misdaadverslaggever Bart Middelburg van HetParool noemt dat in zijn gelijknamige boek 'onderwereld-pr’. De zware criminaliteit en haar spin doctors manipuleren volgens hem de media op allerlei manieren. Gestolen of via corruptie verworven informatie – dossiers, tapverslagen, compromitterende details over rechercheurs, officieren van justitie en rechters – wordt gelekt naar journalisten en zo 'witgewassen’.
De nu uitgelekte AIVD-informatie heeft iets van het Droste-effect. Het is al ernstig genoeg dat vertrouwelijke stukken van nota bene de geheime dienst uitlekken. Maar die documenten gaan ook nog eens over onderzoeken naar corruptie bij politie en justitie in Amsterdam. De door De Telegraaf gepubliceerde fragmenten zijn weliswaar een merkwaardig allegaartje van zachte informatie, insinuaties, oude en oncontroleerbare 'feiten’, maar met name het Amsterdamse politiekorps staat er weer eens gekleurd op.
Degene die de informatie naar De Telegraaf lekte, wil de Amsterdamse politie in diskrediet brengen. Zo’n publicatie leidt tot onrust en onderling wantrouwen, en kan op die manier lopende onderzoeken frustreren.
Opspraak
Volgens de advocaat van Mink Kok, Adèle van der Plas, is het echter een nieuwe poging om haar cliënt in diskrediet te brengen. 'Ik ben zeer verbaasd dat er is gelekt.’ Vlak voor Mink Kok zou worden vrijgelaten, na een jarenlange gevangenisstraf voor grootschalig wapenbezit, werd hij vorig jaar in de halfopen inrichting in Heerhugowaard aangehouden op verdenking van de dodelijke bomaanslag in 1993 in Alkmaar op drugshandelaar Jaap van der Heijden. Volgens Van der Plas heeft justitie geen hard bewijs tegen Kok. Het zou daarom niet slecht uitkomen dat in de media wel de indruk wordt gewekt dat haar cliënt 'levensgevaarlijk’ zou zijn.
Niet voor het eerst is het Amsterdamse politiekorps in opspraak. Al jaren duiken verhalen op over corrupte agenten en rechercheurs. De moordenaar van maffiabaas Klaas Bruinsma, in 1991 doodgeschoten bij het hoofdstedelijke Hilton Hotel, was nota bene een ex-rechercheur: Martin Hoogland. Hij deed al in zijn politietijd gemene zaak met de Joegoslavische maffia en werd op zijn beurt in 2004 tijdens een kort verlof uit de gevangenis in Hoorn geliquideerd.
Het Amsterdamse korps heeft een aparte term voor allerlei vormen van wangedrag: 'naggen’ ofwel normafwijkend gedrag. Als eerste korps in Nederland had Amsterdam-Amstelland een Bureau Intern Onderzoek, met achttien medewerkers. In de loop der jaren zijn vele tientallen agenten na misdragingen ontslagen. Daarbij ging het meestal om geweldsdelicten of misbruik van hun positie binnen of buiten diensttijd. De gevallen van bewezen corruptie zijn op de vingers van één hand te tellen.
Toch is al jaren bekend dat vitale informatie wordt gelekt naar grote criminelen. Onder anderen Sam Klepper en Jan Femer – beiden in 2000 geliquideerd – schermden met 'platte contacten’ bij politie en justitie. Zij waren tot in de details op de hoogte van onderzoeken in hun richting en beschikten bijvoorbeeld over alle kentekens van 'onopvallende’ observatiewagens. Ook Mink Kok wist altijd precies waar de recherche mee bezig was en datzelfde geldt nog steeds voor Willem Holleeder. Het is niet uitgesloten dat Holleeder al tijden een kopie van het 'geheime dossier’ waar het Algemeen Dagblad over rept, in het bagagemandje van zijn scooter heeft liggen.
Ook de in 2004 geliquideerde, omstreden vastgoedhandelaar Willem Endstra was exact op de hoogte van alle opsporingsacties in zijn richting. Toen de recherche eindelijk toestemming had om diens kantoor aan de Apollolaan af te luisteren met richtmicrofoons, was Endstra getipt en hield hij zijn mond.
Soms is het uitlekken van gevoelige informatie het gevolg van loslippigheid of onzorgvuldig gedrag. Rechercheurs praten hun mond voorbij in de kroeg of sportschool, laten dossiers slingeren of leggen hun tas bij het instappen op het dak van hun auto en rijden vervolgens weg. Officier van justitie Joost Tonino zette vorig jaar zijn pc domweg bij de straat. Likkebaardend kon misdaadverslaggever Peter R. de Vries vervolgens citeren uit allerlei processen-verbaal die in die computer zaten. Soms is er sprake van diefstal. Zo werden ooit computerschijfjes van het Landelijk Recherche Team na een inbraak bij Peter R. de Vries bezorgd.
Sleutelrol
Meestal zijn de lekken het gevolg van corruptie. Het lijkt erop dat de vorige week aangehouden ex-rechercheur Hans van E. daarbij een sleutelrol vervulde. Ooit werkzaam op het bureau Raampoort had hij, na zijn vertrek bij de politie, nog steeds contact met oud-collega’s, onder wie de eerdergenoemde J.K.. Dankzij die oude contacten zou Van E. jarenlang tegen forse betaling informatie hebben geleverd aan onder anderen Sam Klepper, Jan Femer en Mink Kok. Wat dat betreft is het een raadsel dat Van E. nu pas is aangehouden.
De Amsterdamse korpschef Bernard Welten probeerde de afgelopen dagen de paniek te bezweren door in de media te benadrukken dat het AIVD-onderzoek geen corruptie in zijn gelederen had aangetoond. Hij zou er verstandiger aan doen alle oud-collega’s van Hans van E. tegen het licht te houden. Bovendien kan het geen kwaad rechercheurs op vitale posities als de Criminele –Inlichtingeneenheid geregeld een andere functie te geven. Wie te lang met criminelen omgaat, loopt het risico dat hij erdoor besmet raakt.