Stevent het Openbaar Ministerie in de monsterzaak tegen de Hells Angels af op een nederlaag? De vrijlating vlak voor de jaarwisseling van twaalf hoofdverdachten is een forse tegenvaller. De raadkamer van de Amsterdamse rechtbank vindt dat het OM onvoldoende heeft aangetoond dat verlenging van hun voorlopige hechtenis nodig is voor het strafrechtelijk onderzoek. Het OM is in beroep gegaan, maar voorlopig scheuren de verdachten weer vrolijk rond op hun Harley Davidson-motoren. De vrijlating van de vier laatste verdachten die nog vastzaten, wordt deze week verwacht.
Bij massale invallen in 6 clubhuizen (Amsterdam, Rotterdam, Haarlem, IJmuiden, Kampen en Harlingen) en in 64 woningen werden maandagochtend 17 oktober 2005 in totaal 45 Hells Angels opgepakt. Justitie verdenkt (ex-)leden van de gevreesde motorclub van betrokkenheid bij liquidaties en verdwijningen, geweld, bedreiging, afpersing, brandstichting, handel in wapens en drugs en het witwassen van drugsgeld. Verder worden ze verdacht van lidmaatschap van en in een aantal gevallen leidinggeven aan een criminele organisatie. Daar staat een aanzienlijke verhoging van de straf op.
De verrassingsactie was een zoveelste poging belastend materiaal te vinden. De oogst bedroeg onder meer wapentuig en zes wietplantages. Maar veel interessanter leken de aangetroffen computers, administratie en mobiele telefoons. Het hoofd van de Nationale Recherche, Tom Driessen, hoopte dat de actie bedreigde getuigen voldoende vertrouwen zou geven om verklaringen af te leggen.
Justitie speelde en speelt hoog spel. De advocaten van de motorclub spraken na de invallen van een 'publicitaire stunt’ en 'stoerdoenerij’. De vrijlating van de hoofdverdachten – het merendeel van de overige arrestanten was al eerder op vrije voeten gesteld – was niettemin ook voor hen een verrassing.
Het onderzoek onder de codenaam Acroniem begon in de zomer van 2003, maar raakte in februari 2004 in een stroomversnelling. De politie viste de drie lijken van Nomads, Limburgse Hells Angels, uit de Geleenbeek bij Echt. De drie mannen waren in het clubgebouw in Oirsbeek doodgeschoten door hun brothers. Bij de politieverhoren klapte een verdachte, Jan L., uit de school over het moordzuchtige verleden van een van de slachtoffers, maar al snel hield ook hij zich aan de omertà, de zwijgplicht. Op praten met de politie staat de kogel, zo verklaarde hij.
Mede dankzij de inzet van een kroongetuige, de Antilliaanse motorvriend Angelo Diaz, slaagde justitie erin om veertien Limburgse Hells Angels veroordeeld te krijgen tot een gevangenisstraf van zes jaar. Volgens Diaz wist toenmalig president 'Big’ Willem van Boxtel van de moorden op de drie Nomads en had hij zijn toestemming verleend. De Amsterdamse Hells Angels zouden hun brothers hebben willen straffen voor een ripdeal. Door de diefstal van bijna 300 kilo cocaïne hadden de Nomads de woede gewekt van Colombiaanse drugscriminelen.
Justitie beschouwt de Angels al jaren als een criminele organisatie en zou de club het liefst verbieden. Maar de vraag is niet alleen of dat juridisch haalbaar is. Volgens de Canadese onderzoeksjournalist Julian Sher is die strategie ook onverstandig: 'Je moet het lidmaatschap onaantrekkelijk maken’ (zie 'Politie is veel te soft’op deze pagina).
Buitenlandse korpsen verwijten de Nederlandse politie dat ze de Hells Angels jarenlang ongemoeid liet. Door dat gedoogbeleid kon zeker het Amsterdamse chapter (afdeling) uitgroeien tot een criminele organisatie die zich onaantastbaar waant. In zijn nieuwe boek over de Hells Angels, dat komend voorjaar verschijnt, beweert Sher met zijn collega William Marsden dat de bloedige Scandinavische 'oorlog’ tussen diverse motorbendes jarenlang werd gefinancierd met drugsgeld uit Amsterdam.
De Hells Angels vormen een gesloten wereld. De enige manier om die te slechten, is de inzet van informanten en infiltranten. In Canada en de Verenigde Staten maakt justitie gebruik van dit opsporingsmiddel. Overgelopen Hells Angels worden nog jarenlang gebruikt om bewijs tegen hun brothers te verzamelen. In Nederland verbieden strikte regels deze methode. De Hells Angels profiteren dus niet alleen van het gedoogbeleid, maar ook van het relatief softe opsporingsbeleid.
Behalve over Angelo Diaz – gewezen lid van een bevriende motorclub op Curaçao – beschikt het OM over nog twee getuigen die belastende verklaringen hebben afgelegd. Op grond van het dossier is het geen probleem om individuele Hells Angels te veroordelen voor mishandeling en drugshandel. Ook het lidmaatschap van een criminele organisatie zal in enkele gevallen wellicht bewezen kunnen worden. Maar een verbod van de club – een civiele procedure – lijkt kansloos. De Nederlandse Grondwet en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens garanderen alle burgers vrijheid van vereniging.
In enkele Duitse deelstaten en een paar Amerikaanse staten zijn in het verleden chapters veroordeeld als criminele organisatie en daarna verboden, maar nergens geldt een landelijk verbod. Wel kennen onder meer Canada, de Verenigde Staten en de Scandinavische landen strenge anti-bendewetten die de heren het leven zuur maken.
Na jaren door de vingers zien, is met de massale inval in 2005 in ons land een eind gekomen aan het gedoogbeleid. Maar als het merendeel van de Hells Angels straks wordt vrijgesproken, lijdt justitie ernstig gezichtsverlies. Dan bewijzen de Hells Angels pas echt dat ze onaantastbaar zijn.