Geschiedenis: Wat ons verenigt

Patriottisme en vaderlandsliefde zijn stoffige begrippen geworden, zelfs taboe. De geringe kennis van de vaderlandse geschiedenis heeft daaraan bijgedragen. Wie weet nog wat de Acte van Verlatinghe is? Of waar de nationale kleur oranje vandaan komt? De hoogtepunten uit het verleden van Nederland op een rij.

Decennialang gold patriottisme als 'fout’. Progressieve geesten stelden vaderlandsliefde sinds de jaren zestig gelijk aan nationalisme of zelfs aan fascisme. En iedereen wist waar dat in nazi-Duitsland toe had geleid. Het ging zover dat het vaderlandse verleden nagenoeg uit het geschiedenisonderwijs werd geschrapt. Kennis van de eigen geschiedenis zou immers niet bijdragen aan de vorming van 'kritiese burgers’. Onder het motto 'de wereld is ons vaderland’ leerden generaties Nederlanders meer over het verleden van, zeg, Chili dan over 'hun’ Nederland.

Patriottisme degenereerde tot een sluimerend nationaal gevoel dat alleen nog sporadisch opvlamde in het voetbalstadion – hup Holland hup. Verder kwam het niet. Toen individualisering en mondialisering Nederlanders deden snakken naar saamhorigheid waren ze gedwongen daarnaar te zoeken in de regio. Terwijl de Europese eenwording de nationale munt opslokte en de Engelse taal zich stevig nestelde in het Nederlands, bereikte de popmuziek uit de streek (Bløf, Rowwen Hèze, Skik) een ongekende populariteit. Regionalisme werd zo een vorm van alternatief patriottisme.

Het taboe op vaderlandsliefde vertaalde zich ook in het immigratiebeleid. Nieuwkomers hoefden zich de Nederlandse cultuur niet eigen te maken. 'Integreren met behoud van eigen identiteit’ heette dat. Ironisch genoeg zijn het juist de slecht geïntegreerde immigranten die nu zorgen voor een terugkeer van het patriottisme. Want hun gebrekkige integratie dwingt na te denken over de vraag wat Nederlander-zijn precies inhoudt en hoe je dat kunt worden.

In juni stelde het kabinet voor om immigranten die Nederlander willen worden een Verklaring van Verbondenheid af te laten leggen. Nieuwe Nederlanders zouden daarbij moeten beloven de 'Nederlandse rechtsorde te respecteren en de plichten te vervullen die uit het Nederlanderschap voortvloeien’. Maar anders dan de Verklaring van Verbondenheid suggereert, maakt het afleggen van een eed immigranten nog geen Nederlander.

De basis voor het Nederlanderschap is kennis van de geschiedenis van het nieuwe vaderland; de historie inderdaad die Nederlanders zelf decennialang verwaarloosden. Geschiedenis hoort immers te gaan over zaken die Nederlanders verbinden, en zonder verbinding is er geen gezamenlijk lot, schrijft historicus Arie van Deursen in De last van veel geluk, het eerste deel van een negendelige reeks over de geschiedenis van Nederland.

Het verleden moet een nieuw wij-gevoel creëren. Maar is dat genoeg? Nee, het moet natuurlijk wel een verleden zijn waarop nieuwe Nederlanders trots kunnen zijn. Bij een volk van slavenhandelaren, nazi-heulers en koloniale tirannen, zoals Nederlanders sinds de jaren zestig werden voorgesteld, wil niemand horen.

Een prachtig voorbeeld van hoe het wel moet, gaf Fouad Laroui vorig jaar in de Volkskrant. De schrijver van Marokkaanse afkomst beschreef het gekibbel in 1989 tussen de toenmalige Franse president François Mitterrand en de Britse premier Margaret Thatcher. Mitterrand beweerde dat de Fransen tijdens de Franse revolutie in 1789 de democratie uitvonden. Thatcher beweerde dat de Britten met hun Bill of Rights van 1688 de Fransen een eeuw voor waren. Een jaar later las Laroui in Nederland over de Acte van Verlatinghe, de Nederlandse onafhankelijkheidsverklaring uit 1581: 'Ik kon mijn ogen niet geloven. Ze konden wel inpakken, de Engelsen en de Fransen! Hier werd de essentie van het hele politieke denken van de moderne tijd verwoord.’ Twee eeuwen voor de Franse revolutie en een eeuw voor de Bill of Rights was in Nederland al besloten dat het volk de baas was.

De Acte van Verlatinghe is slechts een van de feiten uit de geschiedenis waarop alle Nederlanders trots kunnen zijn. Elsevier selecteerde een aantal zaken uit het verleden die Nederlanders definiëren en kunnen verbinden. Samen met de symbolen van de Nederlandse eenheid vormen ze een handboek voor de patriot. Niet alleen voor nieuwe Nederlanders, maar ook voor hen die de Nederlandse geschiedenis sinds de jaren zestig niet meekregen door het taboe op vaderlandsliefde. Wil geschiedenis het middel zijn dat Nederlanders bindt, dan moeten immers alle Nederlanders er kennis van nemen.

Kaders bij artikel:

WANNEER MAG DE VLAG UIT?
Etiquette

• De vlag mag alleen tussen zonsopgang en zonsondergang worden gehesen, tenzij aan beide kanten verlicht
• De vlag mag de grond niet raken en verkeer mag de vlag niet hinderen.
• Wanneer er meerdere vlaggen worden gehesen, krijgt de Nederlandse vlag de belangrijkste plaats
• Op 4 mei wordt de vlag van 18.00 uur tot zonsondergang halfstok gehesen: bij hijsen en weghalen eerst in top.
• Op de vlag behoort geen versiering of toevoeging te worden aangebracht.
• Het gebruik van een vlag als versiering behoort te worden nagelaten
• Alleen op Koninginnedag en de verjaardagen van leden van het Koninklijk Huis (zie 'Vlagdagen’ op deze pagina) wordt de vlag met oranje wimpel gevoerd.
• Bij bijzondere gebeurtenissen komt er een speciale regeling voor het hijsen van de vlag.
• Tijdens officiële bezoeken van vreemde staatshoofden wordt alleen gevlagd in bezochte plaatsen.
• Niet op zondag en officiële christelijke feestdagen

Nationale Vlag
Vanaf de vijftiende eeuw zijn langs de Nederlandse kusten vlaggen van rood, wit, blauw bekend. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) tegen Spanje kwam de vlag in zwang, zoals bij de verovering van Den Briel. De vlag bestond toen uit een oranje, witte en blauwe baan, oranje-blanje-bleu. Waar het wit en blauw vandaan komen, is onbekend. Mogelijk zijn de kleuren van deze zogeheten Prinsenvlag ontleend aan het livrei van de bedienden van Willem van Oranje. In de zeventiende eeuw werd oranje vervangen door rood. Oranje was moeilijk te fabriceren en de prinsen van Oranje werden minder populair. Na de vlucht van stadhouder Willem V naar Engeland besloten de bewindvoerders van de Bataafse Republiek in februari 1796 het rood, wit, blauw in te voeren.

In 1937 tekende koningin Wilhelmina een Koninklijk Besluit waarmee zij de kleuren opnieuw vaststelde. Later omschreven als: helder vermiljoen, helder wit en kobaltblauw. De algemene vlaginstructie vermeldt dat de Nederlandse vlag het symbool is van de 'eenheid en onafhankelijkheid van het Koninkrijk der Nederlanden’.

Oranje Boven
De nationale kleur is oranje. Die kleur is afgeleid van de naam van de vader des vaderlands, Willem van Oranje (1533-1584). Hoe kwam hij aan de titel Prins van Oranje? De in het Duitse graafschap Nassau geboren Willem – toen nog Willem van Nassau-Dillenburg – erfde op 11-jarige leeftijd het prinsdom Orange in Zuid-Frankrijk van zijn kinderloze neef René van Chalon. De Franse streek die in 1163 prinsdom werd, kreeg de naam Orange vermoedelijk omdat het een centrum was van de handel in sinaasappelen (Oranges in het Frans).

Vlagdagen

31 januari: Verjaardag van de Koningin

27 april: Verjaardag van de Prins van Oranje

30 april: Koninginnedag

4 mei: Nationale dodenherdenking, met halfstok vlaggen van 18.00 uur tot zonsondergang (circa 21.10 uur zomertijd)

5 mei: Nationale bevrijdingsdag

17 mei: Verjaardag van prinses Máxima

15 augustus: Formeel einde Tweede Wereldoorlog

3de dinsdag van september: Opening van de Staten-Generaal (alleen in Den Haag)

7 december (8 december): Verjaardag van prinses Catharina-Amalia

15 december (16 december): Koninkrijksdag

RIJKSWAPEN
Het wapen van Nederland – goudkleurige leeuw met gouden kroon – symboliseert de eenheid van het land met het Huis van Oranje Nassau. Het is ook het wapen van koningin Beatrix en dateert van 1815.

Leeuw: Een combinatie van de leeuw van het Huis Nassau en van de Republiek der Verenigde Nederlanden. De leeuw wordt 'klimmend ten hemel’ afgebeeld en verbeeldt kracht, dapperheid en heerschappij.

Wapenspreuk: 'Je maintiendrai’, wat betekent: ik zal handhaven. Dit devies nam Willem van Oranje over van de prinsen van Orange toen hij het prinsdom Orange erfde.

Koninklijke kroon: Symboliseert de waardigheid die de Nederlandse staat draagt sinds het begin van het koningschap in 1815.

Romeins zwaard: Symbool van kracht en overwinning.

Bundel met zeven pijlen: Symbool van kracht door samenwerking van de zeven gewesten die zich verenigden in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. De bundel komt uit de sage van de stervende Scythische koning die zijn zoon vroeg een pijlenbundel te breken: een bundel pijlen is sterker dan een pijl.

VOLKSLIED
Het Wilhelmus staat bekend als het oudste volkslied ter wereld. Ergens tussen 1566 en 1572 schrijft ofwel de dichter Philips van Marnix van Sint Aldegonde of Dirck Volckerszoon Coornhert een propagandalied, of liever, 'geuzenlied’ voor Willem van Oranjes opstand tegen Spanje. Geuzen was de bijnaam van de opstandelingen. Het lied is heel populair tijdens de strijd tegen Spanje, maar is pas sinds 1932 Nederlands officiële volkslied. Tot die tijd, vanaf 1815, is Wien Neêrlands bloed de nationale hymne.

STAATSINRICHTING

Grondwet
De Grondwet is na het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden de hoogste staatsregeling in Nederland en bevat de regels voor de staatsinrichting en de grondrechten van alle burgers in het land. De huidige Grondwet kwam op 2 maart 1814 tot stand. Daarvoor telde Nederland ook al een grondwet, de 'Staatsregeling des Bataafschen Volks’ die Nederlands eerste parlement in mei 1798 presenteerde. Deze Staatsregeling is nooit helemaal ingevoerd. In 1813 geeft koning Willem I een commissie onder leiding van Gijsbert Karel van Hogendorp (1762-1834) opdracht een nieuwe grondwet te ontwerpen. Op 29 maart 1814 wordt het voorstel van de commissie aangenomen ten overstaan van zeshonderd notabelen in de Nieuwe Kerk in Amsterdam.

De Grondwet van 1814 bevestigt de soevereiniteit van Willem I en regelt de erfopvolging. Het bestuur van het land ligt bij de vorst. Sindsdien is de grondwet vaker aangepast, maar de belangrijkste hervorming had plaats in 1848. Koning Willem II, bang geworden door progressieve revoluties in onder meer Frankrijk en Duitsland, stelt het liberale parlementslid Johan Rudolf Thorbecke aan als voorzitter van een staatscommissie met als taak het herzien van de Grondwet. Die herziening maakte een einde aan de feitelijke alleenheerschappij van de Koning en brengt de regering onder de zeggenschap van de volksvertegenwoordiging. Nederland werd een constitutionele monarchie met een parlementair stelsel en zo is het nog steeds.

Grondrechten
Artikel 1: Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook is niet toegestaan.

Artikel 4: Iedere Nederlander heeft gelijkelijk recht de leden van algemeen vertegenwoordigende organen te verkiezen alsmede tot lid van deze organen te worden verkozen, behoudens bij wet gestelde beperkingen en uitzonderingen.

Artikel 6: Ieder heeft het recht zijn godsdienst of levensovertuiging individueel of in gemeenschap met anderen, vrij te belijden.

Artikel 7: Niemand heeft voorafgaand verlof nodig om door de drukpers gedachten of gevoelens te openbaren, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet.

Artikel 9: Het recht tot vergadering en betoging wordt erkend, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet.

Artikel 10: Ieder heeft, behoudens bij of krachtens de wet te stellen beperkingen, recht op eerbiediging van zijn persoonlijke levenssfeer.

Artikel 13: Het briefgeheim is onschendbaar, behalve, in de gevallen bij de wet bepaald, op last van de rechter.

Artikel 14: Onteigening kan alleen geschieden in het algemeen belang en tegen vooraf verzekerde schadeloosstelling, een en ander naar bij of krachtens de wet te stellen voorschriften.

Onafhankelijk
Nederland bevindt zich midden in de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) als de opstandige gewesten – verenigd in de Unie van Utrecht – op 26 juli 1581 de Acte (of: het Plakkaat) van Verlatinghe ondertekenen. Alleen Utrecht en Overijssel tekenen niet. Het is een onafhankelijkheidsverklaring waarin de Staten-Generaal hun trouw aan de Spaanse koning Filips II officieel opzeggen om zelf een nieuwe vorst te benoemen. Dit geboortedocument van de Nederlandse staat zou zelfs de inspiratie zijn geweest voor de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring (1776). In de Acte breken de gewesten met de gangbare opvatting dat onderdanen niet aan de macht van de vorst mogen tornen, omdat hij de macht van God zou hebben gekregen. De gewesten stellen in de Acte dat een vorst door God is aangesteld om zijn onderdanen te beschermen 'gelijck een herder tot bewaernisse van zijne schapen’, maar dat God zijn onderdanen niet heeft onderdrukt. Dus mochten de Staten-Generaal als vertegenwoordiger van het volk een nieuwe vorst kiezen. Dat wordt François-Hercule de Valois, hertog van Anjou. Het is er nooit van gekomen, maar eigenlijk zou 26 juli in Nederland Onafhankelijkheidsdag moeten zijn.

BESCHEIDEN TAALGEBIED

Nederlands
Een bescheiden aantal van 21 miljoen mensen in Suriname, Nederland en Vlaanderen spreekt Nederlands. Ook het in Zuid-Afrika gesproken Afrikaans lijkt sterk op het Nederlands. Toch wordt er meer Nederlands gesproken dan gedacht. Want een groot deel van de wereldbevolking gebruikt dagelijks Nederlandse woorden die zijn opgenomen in het Engels: The Oxford English Dictionary telt 1.500 Nederlandse leenwoorden.

Leenwoorden

• landscape landschap
• boss baas
• skipper schipper
• brandy brandewijn
• dyke dijk
• cookie koekje
• cruise (door)kruisen
• dollar daalder
• freight vracht
• splinter splinter
• to plunder plunderen
• gin jenever
• knapsack knapzak
• pump pomp
• Santa Claus Sinterklaas
• etch etsen
• halibut heilbot
• trigger trekker
• waffle wafel
• apartheid apartheid

PLAATSEN VAN HERINNERING

Gebeurtenissen
'Schuldig landschap’ noemde kunstenaar/schrijver Armando de lokaties waar in de Tweede Wereldoorlog iets verschrikkelijks gebeurde. Ook wie langs het Anne Frank-huis loopt, voelt het gewicht van de geschiedenis. Overal in het land zijn plekken waar historische gebeurtenissen hebben plaatsgehad. Van de moord op Bonifatius in Dokkum tot de ontdekking van de lucratieve gasbel in Slochteren.

Wat gebeurde waar?

1 Dokkum: Op 5 juni 754 vermoorden heidense Friezen de missionaris Bonifatius met bijlen en zwaarden tijdens zijn missiereis om de heidenen te kerstenen.

2 Hakkelaarsbrug, Muiderberg: Op 23 juni 1296 vermoorden edelen de graaf van Holland Floris V tijdens een valkenjacht. Floris maakte van Holland een bestuurlijke eenheid, maar sloot tegen de zin van de edelen een verbond met de Franse koning Philips de Schone.

3 Heiligerlee: De Slag bij Heiligerlee op 23 mei 1568 geldt als het begin van de Tachtigjarige Oorlog tegen Spanje. Opstandelingen onder leiding van Adolf en Lodewijk van Nassau verslaan aanhangers van de Spaanse koning Filips II.

4 Den Briel: Op 1 april 1572 veroveren watergeuzen de stad Den Briel in naam van Willem van Oranje op de Spanjaarden. Daarop sluiten Holland en Zeeland zich aan bij de opstand tegen Spanje.

5 Nieuwpoort: In 1600 trekt prins Maurits ten strijde tegen Franse zeerovers in Duinkerken en Nieuwpoort. Voor hij daaraan toekomt, stuit hij op een Spaans leger. De daaropvolgende veldslag wint hij.

6 Binnenhof, Den Haag: Een conflict tussen prins Maurits en raadpensionaris Johan van Oldenbarneveldt leidt ertoe dat de laatste op 12 mei 1619 wegens hoogverraad wordt onthoofd op het Binnenhof.

7 Slot Loevestein, Poederoijen: In maart 1621 vlucht de tot levenslange opsluiting veroordeelde schrijver, theoloog, historicus, rechtsgeleerde en grondlegger van het volkenrecht Hugo de Groot in een boekenkist uit Slot Loevestein.

8 Gevangenpoort, Den Haag: In het 'rampjaar’ 1672 moet de Republiek het plotseling opnemen tegen Engeland, Frankrijk, Münster en Keulen. Raadpen–sionaris Johan de Witt krijgt de schuld. Samen met zijn broer wordt hij op 20 augustus door een woedende menigte gelyncht.

9 Goejanverwellesluis: In 1787 houden patriotten prinses Wilhelmina – de vrouw van stadhouder Willem V – aan bij Goejanverwellesluis.

10 Strand van Scheveningen: Op 30 november 1813 arriveert Willem I vanuit Engeland in Scheveningen. Zijn vader vluchtte in 1795 voor de patriotten, waarna de Fransen de macht overnamen. Na zijn aankomst wordt Willem I uitgeroepen tot soeverein vorst.

11 Station Haarlem: Op 20 september 1839 arriveert op het station in Haarlem de eerste Nederlandse trein. Nederland doet voortaan mee als industriële natie.

12 Malieveld, Den Haag: Op 18 november 1918 roept socialistenleider Pieter Jelles Troelstra de revolutie uit. Die mislukt en op het Malieveld is een Oranje–betoging met koningin Wilhelmina.

13 Afsluitdijk: Op 28 mei 1932 wordt het laatste gat van de Afsluitdijk gedicht. De Zuiderzee heet voortaan IJsselmeer.

14 Anne Frank Huis, Amsterdam: Anne Frank staat symbool voor de jodenvervolging door de nazi’s. Op 6 juli 1942 duikt het gezin Frank onder in het Achterhuis aan de Prinsengracht.

15 Hotel De Wereld, Wageningen: In Hotel de Wereld krijgt de Duitse generaal Blaskowitz op 5 mei 1945 het capitulatiebevel van de Canadese generaal Charles Foulkes. Hij tekent later die dag. Op 6 mei is de capitulatie rond.

16 Deltawerken: Na de Watersnoodramp in de nacht van 31 januari op 1 februari 1953 lopen een aantal Zeeuwse eilanden en delen van Noord-Brabant en Zuid-Holland onder. De regering voorziet in de aanleg van dammen, dijken en waterkeringen. De afsluiting van de Nieuwe Waterweg in 1991 is het sluitstuk van deze Deltawerken.

17 Slochteren: Op 22 juli 1959 werd tussen Groningen en de Duitse grens het aardgasveld van Slochteren aangeboord dat Nederland een nieuwe energiebron en een financiële basis voor de verzorgingsstaat zou geven.

Werelderfgoed
De lijst van het Werelderfgoed van de Verenigde Naties bevat plaatsen 'van uitzonderlijke universele waarde’ voor de mensheid. Daarvan staan er zes in Nederland en één op de Antillen. Amsterdam wil de zeventiende-eeuwse grachtengordel voordragen.

18 Schokland en omgeving: Archeologisch monument met terpen en dijken in de Noordoostpolder. Het gebied is symbool van de strijd tussen mens en zee.

19 Stelling van Amsterdam: 135 kilometer lange verdedigingslinie rond Amsterdam uit de periode 1880-1920. Om de 3 kilometer ligt een fort 'als een parel in een ketting’.

20 Kinderdijk: Het molencomplex Kinderdijk-Elshout bestaat uit negentien monumentale molens voor de bemaling van de Alblasserwaard en is zeer gewild bij toeristen.

21 Het Ir. D.F. Woudagemaal: Grootste nog gebruikte stoomgemaal ter wereld. Het is sinds 1920 in bedrijf voor de afvoer van overtollig water in Frieslands boezem.

22 De Beemster: Voormalig binnenmeer dat in de vroege zeventiende eeuw werd drooggemaakt vanwege de behoefte aan landbouwgrond en buitenverblijven.

23 Het Rietveld Schröderhuis: Door Gerrit Rietveld ontworpen en in 1924 gebouwde woonhuis in Utrecht. Kenmerkend zijn de rechte lijnen en kleurenvakken.

24 Willemstad: Historische deel van Willemstad. Het ontstond uit de in 1634 door Nederlanders gestichte handelspost op Curaçao van de Nederlandse gewesten. Die verbonden zich in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.

KNAPPE KOPPEN

Nobelprijs

1901 Scheikunde: Jacobus Henricus van ’t Hoff (1852-1911), theorie van chemische evenwichten en osmose

1902 Natuurkunde: Hendrik Antoon Lorentz (1853-1928) en Pieter Zeeman (1865-1943), theorie en experimenteel bewijs dat een atoom elektronen bevat

1910 Natuurkunde: Johannes Diderik van der Waals (1837-1923) voor theorie over aantrekkingskrachten tussen moleculen

1911 Vrede: Tobias Michael Carel Asser (1838-1913) voor rol bij oprichting Permanente Hof van Arbitrage

1913 Natuurkunde: Heike Kamerlingh Onnes (1853-1926) koelde helium af tot -270 graden Celsius, zodat het vloeibaar werd

1924 Geneeskunde: Willem Einthoven (1860-1927) vond elektrocardiogram uit

1929 Geneeskunde: Christiaan Eijkman (1858-1930) ontdekte het belang van vitamine B1

1936 Scheikunde: Petrus Josephus Wilhelmus Debye (1884-1966), onderzoek naar wisselwerking van straling en materie

1953 Natuurkunde: Frits Zernike (1888-1966) vond fase-contrast-microscoop uit

1969 Economie: Jan Tinbergen (1903-1994) ontwikkelde wiskundige modellen voor economische analyse

1973 Geneeskunde: Nikolaas Tinbergen (1907-1988) voor onderzoek naar biologische achtergronden van menselijk gedrag

1975 Economie: Tjalling Koopmans (1910-1985) voor theorie van de optimale toewijzing van productiemiddelen

1981 Natuurkunde: Nicolaas Bloembergen (1920) voor bijdrage aan ontwikkeling van laserspectroscopie

1984 Natuurkunde: Simon van der Meer (1925) voor ontwerp van experiment waarmee deeltjes van de zwakke wisselwerking werden ontdekt

1995 Scheikunde: Paul Crutzen (1933) voor onderzoek naar gat in ozonlaag

1999 Natuurkunde: Martinus Veltman (1931) en Gerard ’t Hooft (1946) voor theorie waarmee gedrag van elementaire deeltjes kan worden berekend

CHAUVINISME
In de jaren zestig en zeventig kreeg vaderlandse geschiedenis het imago van 'fout’ chauvinisme. De geschiedenislessen zouden niet bijdragen aan de vorming van ' kritiese’ burgers en werden geassocieerd met de negentiende eeuw. Toen werd namelijk wettelijk vastgelegd dat geschiedenisonderwijs diende 'ter opwekking van vaderlandsliefde’. Inmiddels is afgerekend met die erfenis. Vaderlandse geschiedenis is geen taboe meer, maar noodzaak. Wat moeten we weten? Een commissie onder leiding van de Utrechtse hoogleraar historische letterkunde Frits van Oostrom buigt zich over deze vraag. Na de zomer publiceert de commissie het antwoord in een canon van Nederland.

Hoogtepunten

1492: Holland, Zeeland, Brabant, Limburg, Vlaanderen, Artois, Namen, Luxemburg en Henegouwen erkennen in 1492 de Oostenrijkse Habsburger Filips de Schone (1478-1506) als landsheer. Zijn in Gent geboren zoon Karel V (1500-1558) breidt het gebied uit met Utrecht, Friesland, Groningen en Gelderland. Er is dan sprake van zeventien Nederlanden die als een eenheid worden beschouwd.

1566: Beeldenstorm van vervolgde calvinisten op katholieke kerken leidt tot harde Spaanse repressie door de zoon van Karel V, Filips II (1527-1598).Willem van Oranje valt daarop vanuit Duitsland de Nederlanden binnen. De daaropvolgende Slag bij Heiligerlee (1568) is het begin van de Tachtigjarige Oorlog tegen Filips II en Spanje.

1579: Holland, Zeeland, Gelre, Utrecht en Groningen verklaren zich in de Unie van Utrecht solidair tegen de Spaanse overheersing.

1602: Oprichting Verenigde Oost-Indische Compagnie (1602-1799) betekent begin van Nederlandse dominantie op de specerijenmarkt in Azië.Nederland wordt supermacht.

1648: Vrede van Münster maakt een einde aan de Tachtigjarige Oorlog met Spanje. De Spanjaarden erkennen de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden als zelfstandig.

1672: Engeland, Frankrijk, en de bisdommen Münster en Keulen verklaren de Republiek de oorlog. Stadhouder Willem III redt de Republiek.

1795: Franse troepen bezetten de Republiek, stadhouder Willem V vlucht naar Engeland. Nederlandse patriotten roepen de Bataafse Republiek uit: Nederland wordt een centraal geleide staat.

1815: Op het Congres van Wenen leggen de overwinnaars op de Franse keizer Napoleon de grenzen in Europa vast.Oostenrijk doet afstand van zuidelijke Nederlanden die samen met de Republiek der Nederlanden tot het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden worden gesmeed. Willem I is daarvan koning.

1839: België scheidt zich in 1831 af van Nederland en kiest Leopold van Saksen-Coburg tot koning der Belgen. Koning Willem I accepteert dit niet, begint aan een tiendaagse veldtocht tegen de Belgen, maar in 1839 komt er toch een definitieve scheiding.

1917: Nederland is sinds de grondwetshervorming van 1848 een constitutionele monarchie met een parlementair stelsel. Maar pas in 1917 kregen alle mannen boven de 22 jaar het recht om op dat parlement te mogen stemmen na een nieuwe wijziging van de Grondwet.

1940: Duitsers bezetten Nederland tussen 1940 en 1945. De jodenvervolging (vanaf 1942 worden 102.000 van de 140.000 Nederlandse joden vermoord) bezorgt Nederlanders een collectief schuldgevoel.

1949: Koningin Juliana tekent de soevereiniteitsoverdracht waarmee Nederland de onafhankelijkheid van de voormalige kolonie Nederlands-Indië erkent. In 1962 verliest Nederland zijn laatste territorium in de 'Oost’ met het overdragen van Nieuw-Guinea aan Indonesië.

1957: Nederland wordt lid van de Europese Economische Gemeenschap, de voorloper van de Europese Unie.

2005: In een referendum wijst Nederland de Europese Grondwet af die de wettelijke grondslag moet worden van de Europese Unie.

INNOVATIE

1593: Zaagmolen Boer/molenmaker Cornelis Corneliszoon (circa 1550-1607)

1595: Microscoop Brillenslijper Zacharias Jansen (1581-1631) of diens vader Hans

1608: Telescoop Brillenslijper Hans Lippershey (1570-1619)

1615: Duikboot Natuurkundige, filosoof, uitvinder Cornelis Drebbel (1572-1633)

1655: Ringen rond Saturnus Geleerde Christiaan Huygens (1629-1695)

1656: Slingeruurwerk Geleerde Christiaan Huygens (1629-1695)

1673: Rode bloedcellen Wetenschapper Antoni van Leeuwenhoek (1632-1723)

1674: Infusoria Antoni van Leeuwenhoek (1632-1723)

1676: Bacteriën Antoni van Leeuwenhoek (1632-1723)

1677: Zaadcel Antoni van Leeuwenhoek (1632-1723)

1729: Pyrometer Geleerde Pieter van Musschenbroeck (1692-1761)

1746: Leidse fles (voorloper condensator), Pieter van Musschenbroeck (1692-1761)

1901: Elektrocardiogram Hoogleraar medicijnen Willem Einthoven (1890-1927)

1932: Fase-contrast-microscoop Hoogleraar natuurkunde Frits Zernike (1888-1966)

1942: Kunstnier Internist Willem Kolff (1911)

1956: Flitspaal Directeur Gatsometer bv Maurits Gatsonides (1911-1998)

1957: Hartlongmachine Internist Willem Kolff (1911)

1982: Compactdisc Elektronica-giganten Sony en Philips (op basis van techniek van Philips-medewerker Klaas Compaan)

1983: Wielklem Zakenman Erik Turksma

1983: Vacuum Wine Saver (Vacuvin), Bernd Schneider

1995: Zelfsluitende waterkering Ingenieur Johann van den Noort (1940)

1999: Buggy Bugaboo Bugaboo Design and Sales BV

2001: Senseo WAACS Design & Consultancy

2001: Draagbaar navigatiesysteem TomTom

2003: Anticonceptiemiddel NuvaRing Geneesmiddelenproducent Organon

WERELDLAND
Nederlandse zeevaarders ontdekten weliswaar niet zoveel 'nieuw’ land als de Portugezen, maar de handeldrijvende Nederlanders waren wel effectiever in het veroveren en koloniseren. Een groot deel van de wereldbol was ooit 'Nederlands’ grondgebied of kende Nederlandse handelsposten.

KONINGEN EN KONINGINNEN

Monarchie
In artikel 24 van de Grondwet staat dat het koningschap erfelijk wordt vervuld door de wettige opvolgers van koning Willem I, Prins van Oranje-Nassau. Willem I beschouwde zijn functie overigens zelf als door het volk gegeven.

Koningin Beatrix is sinds 1980 staatshoofd. Zij vormt samen met de ministers de regering. De ministers zijn echter verantwoordelijk voor haar doen en laten.

De vorstin heeft een aantal formele taken, maar staat vooral boven de partijen en vertegenwoordigt de hele natie. Bij staatsbezoeken is zij de eerste ambassadeur van het land. Ze legt ook geregeld zelf staatsbezoeken af. Soms is de Koningin aanwezig bij gebeurtenissen als bijvoorbeeld sociaal-culturele manifestaties, jubilea van maatschappelijke organisaties of belangrijke tentoonstellingen.

Op Koninginnedag brengt zij elk jaar met een groot deel van haar familie een bezoek aan twee Nederlandse gemeenten.

Bij rampen met een nationaal karakter, zoals de El Al-crash in de Bijlmer (1992), de overstromingen in Limburg (1995) en de vuurwerkramp in Enschede (2000), toont de Koningin vaak betrokkenheid door de betreffende plaatsen te bezoeken. Dit in de traditie van haar voorvaderen, die het weer hadden afgekeken van ’s lands eerste koning: de Fransman Lodewijk Napoleon (1778-1846).

De Koningin benoemt en beëdigt de ministers en staatssecretarissen. Ook speelt zij een rol bij de vorming van een nieuw kabinet, zij wijst de kabinetsformateur of een informateur aan.

Verder is de Koningin altijd op de hoogte van wat in de ministerraad wordt besproken, zij ontvangt de notulen en krijgt wekelijks de minister-president op bezoek en op regelmatige basis andere ministers, die haar bijpraten.

Op Prinsjesdag leest de Koningin, als hoofd van de regering, de Troonrede voor.

Staatshoofden vanaf 1813

• Willem I (1813-1840)
• Willem II (1840-1849)
• Willem III (1849-1890)
• Wilhelmina (1890-1948)
• Juliana (1948-1980)
• Beatrix (1980-heden)

Lintjes
Traditiegetrouw worden de meeste koninklijke onderscheidingen uitgereikt tijdens de 'lintjesregen’, op de laatste werkdag voor Koninginnedag. Nederlanders kunnen in aanmerking komen voor drie typen onderscheidingen: de Civiele Orden, de Militaire Willemsorde en de Huisorden van het Koninklijk Huis. De Militaire Willemsorde is de hoogste Nederlandse orde, de Orde van de Nederlandse Leeuw de hoogste civiele orde. De Huisorden worden toegekend aan personen die zich verdienstelijk hebben gemaakt voor het Koninklijk Huis, maar zijn niet bij wet vastgelegd.

Er bestaat ook een particuliere orde: de Orde van de Gouden Ark, in 1971 ingesteld door prins Bernard om mensen te onderscheiden die zich bijzonder verdienstelijk hebben gemaakt voor behoud van flora en fauna.

Verder zijn er onderscheidingen zoals de Museummedaille, de Watersnoodmedaille, het Oorlogsherinneringskruis, het Eresabel, Verzetskruis en De Ruytermedaille.

Soorten
Militaire Willemsorde: (Klassen: Ridder Grootkruis, Commandeur, Ridder 3e klasse, Ridder 4e klasse): hoogste Nederlandse dapperheidsonderscheiding voor militairen of burgers die zich in de strijd door uitstekende daden van moed, beleid en trouw hebben onderscheiden. Dit hoeft overigens niet in tijden van oorlog te zijn.

Orde van de Nederlandse Leeuw: (Graden: de Orde van de Nederlandse Leeuw kent drie ridderlijke graden: Ridder Grootkruis, Commandeur en Ridder): bedoeld voor mensen die een 'verantwoordelijkheid hebben gedragen of een bekwaamheid hebben getoond’ die aanmerkelijk groter is dan de samenleving van die persoon mocht verwachten. Ook mensen die op uitstekende wijze werkzaamheden hebben verricht, waarbij de samenleving in zeer belangrijke mate is gebaat en mensen die alleen of samen met anderen, al dan niet in opdracht, een zeer uitzonderlijke prestatie hebben verricht, komen in aanmerking.

Orde van Oranje-Nassau: (Graden: Ridder Grootkruis, Grootofficier, Commandeur, Officier, Ridder en Lid): bestemd voor mensen die zich geruime tijd ten bate van de samenleving hebben ingespannen of anderen hebben gestimuleerd of die opvallende prestaties hebben geleverd of bijzondere werkzaamheden hebben verricht.

De Bronzen Leeuw: Dapperheidsonderscheiding voor Nederlandse militairen, burgers en buitenlanders die zich voor Nederland in de strijd tegen de vijand hebben onderscheiden met bijzonder moedige en beleidvolle daden.

Het Bronzen Kruis: Dapperheidsonderscheiding voor Nederlandse militairen, burgers en buitenlanders die zich voor Nederland door moedig of beleidvol optreden tegen de vijand hebben onderscheiden.

Het Kruis van Verdienste: Voor Nederlanders en buitenlanders die zich voor Nederland, in verband met vijandelijke actie, door moedig en beleidvol optreden hebben onderscheiden.Directe confrontatie met de vijand is voor dit kruis geen vereiste.

Het Vliegerkruis: Voor Nederlandse militairen, niet-militairen en buitenlanders die zich – gedurende één of meer vluchten voor Nederland in een vliegtuig – hebben onderscheiden door daden van initiatief, moed en volharding, tegenover de vijand of in verband met vijandelijke actie.

Erepenning voor Menslievend Hulpbetoon: Erepenning voor mensen die een vrijwillige moedige daad hebben verricht die gericht is op menslievendheid.

VADERLANDSLIEFDE

De ontwikkeling van het nationale gevoel

Al in een Haarlems gravenkroniekje van kort na 1508 staat voor het eerst het woord 'vaderland’, toen nog geschreven als 'vadersland’, met s. Het is onwaarschijnlijk dat dit woord in 1508 dezelfde betekenis had als nu. Nederlanders kenden sinds de Middeleeuwen wij-gevoelens, maar die betroffen eerder plaatsen, streken of gewesten. Dat kon ook moeilijk anders, want de Republiek der Verenigde Nederlanden was een bestuurlijke lappendeken waarin steden de dienst uitmaakten.

Wel was er vanaf de Tachtigjarige Oorlog een natiebesef. Zo werd het hele grondgebied van de Republiek een nationaal verleden toegekend. Bekend is de Bataafse mythe die de Nederlanders voorstelt als afstammelingen van de Germaanse Bataven die een vrijheidsoorlog voerden tegen de wrede Romeinse onderdrukkers. De mythe verwijst naar de opstand tegen de Spanjaarden.

Vaderlandsliefde in de moderne betekenis ontstond pas in de achttiende eeuw, op de vleugels van de Verlichting. Overal in Europa verschenen patriottistische traktaten die opriepen tot liefde voor het vaderland. Ze kwamen voort uit een hang naar deugdzaamheid en verzetten zich tegen de aristocratie die als corrupt en decadent gold.

De verlichtingsidealen van deugd, kennis en geluk werden genationaliseerd door ze te verbinden met oud-vaderlandse burgerdeugden. In Nederland kregen de corrupte regenten in de steden de schuld van het verval van het land. Patriotten ageerden tegen regenten en bepleitten een ethisch reveil. De deugdzame Bataven, dat waren pas ware vaderlanders. In de Republiek ontstond zelfs een vaderlandcultus onder het geletterde deel van de bevolking. In het in 1781 gepubliceerde Vaderlandsch A-B boek voor de Nederlandse jeugd staat: 'Het Vereenigde Nederland is myn Vaderland en niet slechts de eene of andere Provincie’. Aannemelijk is dat de meeste vaderlandsliefde te vinden was bij de protestantse burgerij. Bijvoorbeeld in kringen van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen die het als haar taak zag het volk op te voeden tot staatsburgers. Het vereiste een onderdrukking van lokaal en regionaal besef ten gunste van een nationale oriëntatie.

Wanneer de patriotten met Franse steun in 1795 de macht grijpen, wordt Nederland een bestuurlijke eenheid naar voorbeeld van Frankrijk. In artikel 1 van de Staatsregeling (grondwet) proclameerden de patriotten de eenheid en ondeelbaarheid van de nieuwe Bataafse Republiek. De patriotten trachtten het vaderland voor te stellen als de hoogste morele gemeenschap en ontwikkelden zo een nationaal burgerschap.

Onder koning Willem I (1772-1843) wordt het beleid gericht op nationale eenheid voortgezet. Maar vaderlandse gevoelens komen pas goed van de grond na de afscheiding van België die een golf van vaderlandsliefde over Noord-Nederland doet spoelen. Media en geschiedenisonderwijs maakten in de honderd jaar daarna de nationale gedachte tot een van de hoogste waarden in het leven. Volgens historici uit die tijd was de ideale burger die uit de Gouden Eeuw. Zij waren 'bedaard, zindelijk, werkzaam, weldadig, nuchter, realistisch en positief,’ schreef historicus Robert Fruin in 1871.

De Nederlandse staat werd object van trouw. Tijdschrift De Gids schreef in 1898 dat 'uw bestaan slechts dan eenige waarde heeft, indien en voorzoover het ten goede komt aan de gemeenschap waartoe gij in de eerste plaats behoort: uw volk’. Voorbeelden van goede vaderlanders waren te herkennen aan de bijnaam vader (vadertje Cats, vader des vaderlands Willem van Oranje).

Het nationale gevoel vierde hoogtij tot na de Tweede Wereldoorlog. Daarna ging het bergafwaarts. Patriottisme werd vereenzelvigd met nationalisme en fascisme. En waar dat toe kon leiden, had nazi-Duitsland laten zien. Vaderlandsliefde werd doodverklaard.

WERELDRECORDS

Pieter van den Hoogenband: zwemmen (50-meterbad), 100 meter vrije slag in 47.84 sec.,19 september 2000, Sydney

Inge de Bruijn: zwemmen (50-meter-bad), 50 meter vrije slag in 24.13 sec.,22 september 2000, Sydney, 100 meter vlinderslag in 56.61 sec.,17 september 2000, Sydney

Hinkelien Schreuder, Inge Dekker, Chantal Groot, Marleen Veldhuis: zwemmen (25-meterbad), 4 x 50 meter vrije slag in 1.36.27,9 december 2005, Triëst

Sven Kramer: schaatsen, 5.000 meter in 6.08.78,19 november 2005, Salt Lake City, 10.000 meter in 12.51.60,19 maart 2006, Calgary

Erben Wennemars: schaatsen, Kleine vierkamp in 146,365 punten,13 augustus 2005, Calgary

Leontien Zijlaard-Van Moorsel: wielrennen, Werelduurrecord in 46.065 meter,1 oktober 2003, Mexico City

Anky van Grunsven met Keltec Salinero: paardensport, Dressuur: Grand Prix Freestyle score: 87,93 procent,25 maart 2006, Den Bosch
Dressuur: Grand Prix de Dressage score: 81,33 procent,22 juni 2006, Rotterdam

BOEKEN

Handboek voor de Patriot Henk Vonhoff (Bert Bakker, verschijnt in augustus)

De eenwording van Nederland Schaalvergroting en integratie sinds 1800, Hans Knippenberg en Ben de Pater (Sun, 2005)

Het beginsel van leven en wasdom De constitutie van de Nederlandse politiek in de negentiende eeuw Ido de Haan (Wereldbibliotheek, 2003)

Erfgoed De Nederlandse geschiedenis in 100 documenten (redactie Elsevier, 2005)

Chemie achter de dijken Uitvindingen in de eeuw na Van ’t Hoff, onder redactie van Herman van Bekkum en Jan Reedijk. Eindredactie Simon Rozendaal

De vergeten geschiedenis van Nederland Waarom Nederlanders hun verleden zouden moeten kennen, Jos Palm (Athenaeum-Polak & Van Gennep, 2005)

De Canons Wat iedereen wil weten over geschiedenis, literatuur, filosofie en wetenschap, Herman Beliën, Paul Knevel en anderen (Bert Bakker, 2005)

Meer over vaderlandsliefde: www.elsevier.nl/patriot