D66 en de PVV hebben vorige week ruim gewonnen bij de Europese verkiezingen. De een ging van 1 naar 3 zetels, de ander van niets naar 5. Waar komt die winst vandaan?
Hoewel PVV en D66 totaal verschillend denken over Europa, waren ze eensgezind in de duidelijke vertolking van hun standpunt. PVV lijsttrekker Barry Madlener liet in elk promotiefilmpje en debat weten minder Brussel en meer Nederland te willen. Ook het partijprogramma liet weinig ruimte voor discussie over de liefde voor Europa. De partij wil de macht terug in Nederland met het behoud van vetorecht en met minder geld naar Brussel.
Pro-europees
Bij D66 draaide alles om het 'ja' tegen Europa. Ja tegen Turkije, ja tegen verdere uitbreiding van de Unie en ja tegen een gemeenschappelijk buitenlandbeleid met op termijn een militaire tak. Als een van de weinige partijen pleitte D66 zelfs zonder reserves voor de afschaffing van het vetorecht.
Weifelen
Tegenstanders CDA, PvdA en VVD kozen niet voor meer of minder Europa, maar pleitten voor een beetje van allebei. Op de vraag of Turkije wel of niet tot Europa mag toetreden bijvoorbeeld wilden het CDA en de VVD geen eenduidig ja of nee antwoorden. Wim van de Camp vond dat lidmaatschap niet voor de hand lag en opperde het idee van een 'geprivilegieerd partnerschap'. Ook Van Baalen weigerde keihard nee te zeggen en kwam niet verder dan dat hij 'het gewoon niet ziet gebeuren' omdat Turkije niet aan de criteria zal voldoen.
Vaag
Ook de PvdA hield bij veel onderwerpen een slag om de arm. De partij wilde wel uitbreiding van de samenwerking binnen Europa bij de bestrijding van criminaliteit, maar een uitbreiding van het aantal landen in de Unie zag de PvdA dan weer niet zitten. Gezamenlijke regels voor het immigratiebeleid waren wel een goed idee, maar de opheffing van het vetorecht zodat Nederland ook nog zelf over zijn lot kan beslissen, ging weer te ver. Na het verlies van donderdag gaf Thijs Berman te kennen zelf meer pro-Europa te zijn geweest dan het meer Eurosceptische PvdA-partijprogramma waarmee hij de bühne op werd gestuurd.
Nederland
Dat het kabinet in zwaar weer verkeert en slecht ligt bij de kiezer, heeft D66 en de PVV ongetwijfeld ook geholpen. Vooral de PVV legde succesvol een link tussen de Europese verkiezingen en het impopulaire kabinet Balkenende. Op de eerste plaats was partijleider Wildersprominent aanwezig in de PVV-campagne. Hij stond zelfs als lijstduwer op de kieslijst en haalde ruim 300.000 voorkeursstemmen binnen. Op die manier liet hij weten dat de landelijke PVV heel veel weg had van de Europese PVV. Landelijke politici van andere partijen lieten zich bijvoorbeeld veel minder zien. Een dag voor de verkiezingen noemde Wilders in eeninterview met Netwerk de verkiezingen zelfs 'een moment om te laten zien wat je vindt van het kabinet Balkenende-Bos'.
Koppeling
Op de tweede plaats koppelde Barry Madlener alle Europese onderwerpen direct aan Nederland en het huidige kabinet. In het Radio 1 lijsttrekkersdebat legde hij binnen luttele seconden een link tussen de toetreding van Turkije en 'de islamisering van Nederland'. Bij EenVandaag veranderde hij de discussie over open markten in een verwijt aan het adres van de regering: 'ze hebben banken gered voor miljarden, maar de gewone burger krijgt niets'.
Peilingen
D66 was minder bezig Europa thematisch aan Nederland te koppelen, maar profiteerde duidelijk mee van de focus op de landelijke politiek. In de peilingen staan ze - net als de PVV - al weken op winst, die zich nu al lijkt te hebben uitbetaald.
Door: Jesse Heijnis