Stemmen te koop in Bulgarije voor 15 euro en een gebraden kip, hogere opkomst door online stemmen in Estland en een verkiezingsnederlaag in Frankrijk door pedofiele verwijten aan het adres van de tegenstander. Deze en andere afwijkende vormen van stemgedrag tekenden de Europese verkiezingen van 2009.
Letland
Voor het eerst zal Letland meer Russisch dan Europees georiënteerde Europarlementariërs naar Brussel sturen. Hiermee groeit de angst voor de toenemende invloed van het Kremlin. De twee pro-Russische partijen van Letland wonnen samen maar liefst 28 procent van de stemmen. Voormalig communistisch leider Alfreds Rubiks is één van nieuwe parlementariërs. Hij is lid van de pro-Russische Harmonie Partij. Rubiks heeft zes jaar in de gevangenis gezeten voor een mislukte coup op de eerste democratische regering van Letland. Hij wilde hiermee voorkomen dat Letland de voormalige Sovjet Unie zou verlaten.
Roemenië
Terwijl landelijk weinig Roemenen stemden (27,4 procent), was de opkomst in de regio’s Harghita (40,87 procent) en Covasna (36,9 procent) opvallend hoger. In beide regio’s was de UMDR de grote winnaar, met respectievelijk 89,4 procent en 82,4 procent van de stemmen. Grote groepen Hongaren in deze regio’s zijn verantwoordelijk voor dit afwijkende stemgedrag. De UMDR komt in het Europees Parlement op voor hun belangen als minderheid in Roemenië. De UMDR heeft uiteindelijk drie van de 33 zetels gewonnen.
Slowakije
De sociaal-democratische partij SMER is met bijna éénderde van de stemmen de grote winnaar van de Slowaakse verkiezingen. In de rest van Europa waren de sociaal-democraten juist de opvallende verliezers.
Slowakije heeft de dubieuze eer om het land te zijn met de laagste opkomst voor de Europese verkiezingen, 19,64 procent. Dit was in elk geval bijna drie procent meer dan in 2004.
Italië
Van de 32 miljoen getelde stemmen in Italië waren er 2 miljoen blanco of ongeldig.Veel Italianen waren ontevreden over de deelnemende partijen. Dit heeft volgens Ferdinando Casini, de leider van de kleine oppositiepartij UDC, onder andere te maken met de campagnes die werden overheerst door ‘showgirls and other non-political aspects’. Verrassend genoeg lag het opkomstpercentage in Italië erg hoog. Ruim 66 procent kwam naar de stembus.
Bulgarije
De verkiezingen in Bulgarije werden overschaduwd door omkoping van kiezers. In de stad Blagoevgrad, in het zuidwesten, ontving de kiescommissie berichten over omkopingen in verschillende dorpen in de regio. Ook volgens de nationale radio werden er op diverse plaatsen stemmen gekocht. In een Roma-wijk in de stad Plovdiv kregen inwoners 30 leva (15 euro) en een gegrilde kip aangeboden voor hun stem op een bepaalde partij.
Tijdens de verkiezingen moesten alle Bulgaarse politieke partijen voor het eerst op hun verkiezingsposters en -folders aangeven dat het kopen van stemmen illegaal is. Uit onderzoek van het Open Society Institute blijkt dat 6 procent van de Bulgaren bereid is zijn stem voor geld te verkopen. Sinds de val van het communisme is het aanbieden van geld en eten voor stemmen bij alle verkiezingen in Bulgarije voorgekomen.
Groot-Brittannië
In Wales heeft de regeringspartij Labour voor het eerst sinds 1918 zijn onaangetaste eerste plek verloren. De partij moet een van zijn twee zetels afstaan aan de Onafhankelijkheidspartij. Veel Labour-stemmers bleven thuis uit boosheid over de exorbitante declaraties van Britse parlementsleden en de economische crisis. De Conservatieve partij, die de meeste stemmen binnenhaalde, en Plaid Cymru behouden ieder hun zetel. David Cameron, leider van de Conservatieven, sprak na de uitslag over ‘het einde van onbreekbare forten, veilige zetels waar de Conservatieven niet aan kunnen komen.’
Griekenland
Ondanks de stemplicht in Griekenland was het opkomstpercentage bij de Europese verkiezingen in dit land slechts 52,6 procent. In vergelijking tot België (90,4 procent) en Luxemburg (91 procent), waar de bevolking ook verplicht naar de stembus moet, ligt het aantal Griekse stemmers erg laag. In het Zuid-Europese land is het voor niet-stemmers lastig een paspoort of rijbewijs te regelen. Ook kunnen inwoners die meerdere keren niet stemmen, rekenen op een afwijzing als zij solliciteren voor een baan in de publieke sector.
De reden dat mensen toch niet gaan stemmen, is volgens het International Institute for Democracy and Electoral Assistance een gebrek aan controle op wie verzuimt te stemmen. Als er al wordt gecontroleerd, treedt de regering zelden op.
Frankrijk
In Frankrijk heeft de partij van François Bayrou, Mouvement Démocrate, slechts zes zetels behaald. Dat is vijf zetels minder dan de partij nu in het Europees Parlement heeft. De Franse blog LeJDD wijt het verlies aan een onhandig optreden van Bayrou in het televisiedebat met Cohn-Bendit, de leider van de ‘groene’ partij Europe écologie, vlak voor de verkiezingen.
Cohn-Bendit beet Bayrou tijdens het debat toe: ‘Jij zult nooit president worden. Je bent een stumperd.’ Bayrou gooide vervolgens zijn eigen glazen in door te insinueren dat zijn tegenstander in het verleden seksueel contact met kinderen had. Hij verwees daarmee naar een boek van Cohn-Bendit uit 1974 waarin hij vertelt over zijn ervaringen als kleuterleider. In dit boek leek de lijsttrekker milde seksuele spelletjes met kinderen goed te praten. Jaren geleden zei Cohn-Bendit al dat hij die ‘slechte tekst’ zelf ook afkeurt.
De aantijgingen hebben de partij van Cohn-Bendit geen windeieren gelegd. Europe écologie behaalde veertien zetels, acht meer dan vijf jaar geleden.
Estland
Dit jaar was Estland het eerste en enige land dat online stemmen toeliet. Het land zag de opkomst bij de verkiezingen mede daardoor met 17 procent stijgen. De overheid had dit van tevoren niet verwacht en was al tevreden geweest met een stijging van 4 procent. In totaal maakten ongeveer 60.000 mensen gebruik van de mogelijkheid om via het internet te stemmen. Dat is 6 procent van alle stemgerechtigden. Online stemmen wordt nu door velen gezien als een nieuwe manier om de opkomst te verhogen.
Door Esther Hagen, Maurice Hoogendoorn, Carolien Lindeman, Eise Pulles, Lisa Rosing en Erik Sloots