Willem-Alexander: moderne Koning - Foto: ANP
Koning Willem-Alexander legde de nadruk op individuele ontplooiing. Niet in 2000, maar pas nu begint de 21ste eeuw binnen onze monarchie.
Koninginnedag, 4 mei en 5 mei zijn geen gewone dagen. Het zijn de bouwstenen van de Nederlandse traditie. Wat deze dagen met elkaar verbindt, vormt de basisstructuur van Nederland.
Deze structuur vertolkt een legitieme verwachting, een belofte. Anders gezegd: op deze dagen ontstaat een onuitgesproken belofte. Welke belofte doet Nederland aan zichzelf?
Bemoediging
Koningin Beatrix begon haar afscheidsrede met een verwijzing naar Willem van Oranje: eenheid en vrijheid waren van oudsher de drijfveren voor de staatkundige vorming van ons land. In jaren van strijd en opstand tegen vreemde overmacht klonk het Wilhelmus als lied ter bemoediging: 'Den Vaderlant ghetrouwe, blijf ick tot in den doet'.
Deze onvoorwaardelijke trouw van de Vader des Vaderlands is sindsdien ook waargemaakt door allen die hebben gestreden voor onze vrijheid. Tot op de dag van vandaag vormt deze trouw de grondslag van onze vaderlandse geschiedenis, verbonden met de Oranjes.
Bevochten
Een patriottische oproep aan allen! Niet lang geleden was dit uit den boze.
Eenheid en vrijheid. De strijd om de vrijheid is het fundament van Nederland. Dat wordt weleens vergeten. Velen hebben er hun leven voor moeten geven. Vrijheid heeft de eenheid van het volk nodig. Anders zou het volk de vrijheid nooit kunnen bereiken.
Commentaar Arendo Joustra
'Willem-Alexander is minder plechtstatig en losser in omgang en taal dan zijn moeder' lees verder
Vrijheid wordt niet gegeven aan een volk, zij wordt bevochten. De verworven vrijheid brengt verdeeldheid. Alleen in Noord-Korea heerst onverbrekelijke eenheid. Vrijheid resulteert in meningsverschillen en belangenstrijd.
Mooi en democratisch
Koningin Beatrix vraagt ons om het vaderland getrouw te zijn in vrijheid. Dat is mooi gezegd. Wel jammer dat zij dit juist nu zegt. De kersttoespraken van Beatrix in de voorbije jaren ging vooral over vrede en respect en niet om vrijheid. Beatrix zou nog meer indruk hebben gemaakt als zij in 2004 het fundament van Nederland - de vrijheid - had vooropgesteld.
Niettemin ben ik erg blij dat zij bij haar abdicatie luid en duidelijk de vrijheid - en niet de vrede of het respect - als fundament van Nederland aanduidt. Het was een mooie en democratische afscheidsrede.
21ste eeuw
Vrijheid leeft bij de gratie van een democratische rechtsorde. Zonder democratie geen vrijheid. Daarom legde koningin Beatrix de nadruk op het systeem dat de vrijheid in stand moet houden: 'Democratisch tot stand gekomen wetten en besluiten worden door de handtekening van de Koning bekrachtigd. In het dagelijks leven kan de Koning bijdragen tot respect voor de democratie'.
Maar hoe staat de monarchie in de 21ste eeuw daarin? 'Niet macht, persoonlijke wil of aanspraak op erfelijk gezag, maar slechts de wil de gemeenschap te dienen kan inhoud geven aan het hedendaags Koningschap.'
Geboorteacte
De wil van het volk. De Koning is niet langer Koning bij de gratie Gods, maar dankzij de wil van het volk. Dat is precies waarom ik steeds over Nederland als een republikeinse monarchie spreek. Ook de monarchie erkent onvoorwaardelijk de volkssoevereiniteit: de wil van het volk wijst de monarch aan.
In de geest van koningin Beatrix sprak koning Willem-Alexander zijn inhuldigingspeech uit. Hij begon zijn koningschap met een verwijzing naar het Plakkaat van Verlatinghe, de geboorteacte van Nederland. Hier wordt dezelfde lijn gevolgd. Ook de Koning verwijst naar vrijheid en eenheid en niet naar vrede en tolerantie.
Europa
Deze historische verwijzingen onderstrepen de herinneringen aan de soevereiniteit van het Nederlandse volk en het streven naar vrijheid. De grote wereld, dus ook Europa, mag de Nederlandse soevereiniteit niet afpakken.
Het Nederlandse volk is en blijft een soeverein en vrij volk. Het Plakkaat van Verlatinghe was immers juist afgekondigd met als doel een soeverein en vrij volk te waarborgen. Willem-Alexander toont, in de voetsporen van zijn moeder, aan hoe goed hij de tijd en de uitdaging waarvoor Nederland staat, aanvoelt. Anders is niet te verklaren waar plotseling dit historische besef vandaan komt en waartoe het dient.
Talent
Koning Willem-Alexander legde de nadruk op individuele ontplooiing. Daarom liet hij, vanwege hun unieke prestaties, vijf individuen - onder anderen hoogleraar Robert Dijkgraaf en generaal buiten dienst Peter van Uhm - tijdens de inhuldiging bijzondere handelingen verrichten.
Het zijn personen die niet door hun afkomst of door de Nederlandse overheid, maar door eigen talent, wilskracht en doorzettingsvermogen de top van een bepaald vakgebied bereikten. Robert Dijkgraaf, en niet een man van adellijke afkomst, kwam op het plein om het volk luid en duidelijk te verwittigen van de Inhuldiging van de Koning.
CDA
Met koning Willem-Alexander eindigt de adelstand als steunpilaar van de monarchie. Maar ook het CDA is niet meer zichtbaar in de monarchie: de taal van het CDA, de taal van het gemeenschapsdenken en de taal van respect hebben plaatsgemaakt voor de taal van vrijheid, volkssoevereiniteit en individuele ontplooiing.
Nooit was de verdwijning van het CDA zo duidelijk als in de afgelopen dagen.
Niet in 2000, maar pas nu begint de 21ste eeuw binnen onze rechtscultuur, de constitutionele monarchie. Door een terugkeer naar 1581, naar het Plakkaat van Verlatinghe, moderniseert Nederland naar vrijheid.