door
Syp Wynia
29 mei 2010
Ook D66 wierp een breekpunt op, de aanpak van de hypotheekrenteaftrek
De verkiezingscampagne is een weekje op gang. Nog anderhalve week te gaan. Tijd voor een tussenstand. Eerste les: wie breekpunten lanceert, betaalt daar zelf voor. Ten tweede: als Balkenende inderdaad verliest, kan D66 toetreden tot het eerste kabinet-Rutte. Zonder Balkenende, maar wel met het CDA
De winnaar van de eerste week is Mark Rutte van de VVD, die betrekkelijk stabiel en op afstand koploper is in de peilingen en ook debatten won. De andere kandidaten voor het premierschap, Jan Peter Balkenende van het CDA en Job Cohen van de PvdA, zijn de belangrijkste verliezers van de eerste campagneweek.
Afscheid
Een nieuw premierschap lijkt voor Balkenende niet meer binnen bereik. Demissionair minister Jan Kees de Jager, een van de belangrijkste subtoppers bij het CDA, verdedigde in de vroege zaterdagochtend bij RTL4 dat het Balkenende gegund zou moeten zijn niet in de Tweede Kamer te stappen als hij niet weer premier wordt. Waaruit afgeleid kan worden dat ook de CDA-top geen rekening meer houdt met een CDA-overwinning. Maar wel met een afscheid van Balkenende.
Job Cohen piekte te vroeg en kan de hoog gespannen verwachtingen bij links Nederland niet waarmaken. Hij lijkt zich er ook bij neergelegd te hebben dat een overwinning er niet meer inzit. ‘Ik ga niet roepen dat de PvdA de grootste moet zijn’, zegt Cohen in De Telegraaf van zaterdag. In de peilingen beginnen SP en GroenLinks te stijgen, ten koste van de PvdA.
Strijd
Geert Wilders’ Partij voor de Vrijheid handhaaft zich rond de 17, 18 zetels – wat nog altijd een verdubbeling is van het huidige zeteltal in de Tweede Kamer. D66 weet vooralsnog geen comeback te maken, al verdriedubbelt die ook zijn zeteltal.
Er kan nog van alles gebeuren, maar het lijkt al wel of de strijd gestreden is. Mocht dat zou zijn: hoe valt er dan te regeren? Dat valt vooral niet mee, omdat er lastig meerderheden te vormen zijn èn omdat er blokkades zijn gelegd. De meeste partijen, met uitzondering van VVD en CDA, sluiten regeringssamenwerking met de PVV uit. Alexander Pechtold van D66 heeft daarbij een blokkade gelegd rond de hypotheekrenteaftrek.
Als Pechtold vasthoudt aan inperking van die aftrek kan D66 niet aanschuiven bij een coalitie met VVD en CDA, want die willen de aftrek houden zoals die is. Balkenende heeft er zelfs een breekpunt van gemaakt. Zoals Wilders een breekpunt heeft gemaakt van het handhaven van de AOW-leeftijd, wat regeringssamenwerking met zijn enige denkbare partners (VVD en CDA) onmogelijk maakt, want die hebben al besloten tot de leeftijdverhoging naar 67 jaar.
Schade
Al die blokkades en breekpunten zijn onzinnig. Wie blokkeert maakt niet alleen kabinetsvorming lastig, maar brengt ook schade toe aan zichzelf. Of je blijft buitenspel staan, of je moet onder hoongelach door de bocht. De PvdA sloot ruim veertig jaar geleden op initiatief van Marcel van Dam de KVP (later opgegaan in het CDA) uit en bewerkstelligde zo dat de PvdA maar weinig regeerde.
Vier jaar geleden had Wouter Bos van de PvdA het zo hoog in de bol, dat hij een hele reeks breekpunten formuleerde voor samenwerking met het CDA. De JSF zou er niet komen, er mocht niet bezuinigd worden op de zorg, er zou een nieuw referendum over Europa komen, de inval in Irak moest onderzocht, er moest een generaal pardon voor afgewezen asielzoekers komen, er mocht niet getornd worden aan het ontslagrecht en hij zou niet onder Balkenende regeren.
Onder Job Cohen is de PvdA zo geschrokken van Bos’ mislukte strategie, dat Cohen eigenlijk alles bespreekbaar vindt, tot een forse korting op de ontwikkelingshulp (wens van de VVD) toe. Alleen met de PVV wil hij niet, al wordt Cohen zelfs milder over Wilders. Dat die een gevaar voor de rechtstaat zou zijn vindt hij bij nader inzien ‘te hard’.
Onmogelijk
Zoals de zaken nu staan is een kabinet zonder PVV of zonder D66 onmogelijk. Maar de PVV heeft (nog) geen zetels in de Eerste Kamer, waardoor een kabinet met de PVV (of gedoogd door de PVV) moeilijkheden kan krijgen in de senaat.
Blijft over een kabinet van VVD, CDA en D66. Maar daar staat de hypotheekrente weer tussen. Rutte garandeert die wel, maar heeft zich enige onderhandelingsruimte gegund. Balkenende niet. Maar als Balkenende toch weg is, komt die onderhandelingsruimte vanzelf terug.
Zo zal het dus wel gaan – op basis van de kennis en de peilingen van nu. Het eerste kabinet-Rutte, met het CDA maar zonder Balkenende en met D66 komt in zicht. Dat is toch al de favoriete coalitie van CDA’ers als Ab Klink, Maxime Verhagen en Joop Atsma – al hadden ze natuurlijk liever zelf de premier geleverd. Het is ook de favoriete coalitie van Mark Rutte. Het is weliswaar niet de favoriete combinatie van Alexander Pechtold, die wil immers Paars-3. Maar zou Pechtold werkelijk de enige denkbare stabiele coalitie willen blokkeren? Die prijs zal hij niet willen betalen.