door
Arendo Joustra
10 nov 2012
De formatie verliep nogal rommelig (foto ANP)
Zelden heeft een formatie tot zo'n grote kiezersopstand geleid. Het is goed om de procedure rond de formatie nog eens tegen het licht te houden
We zullen het nooit weten, maar zou de formatie ook zo'n explosief naspel hebben gehad als de Koningin en haar adviseurs er als vanouds bij betrokken waren geweest? Het valt niet te zeggen, maar in de naoorlogse periode heeft een formatie zelden tot zo'n grote opstand van kiezers geleid.
Het doet nog het meest denken aan het najaar van 1981, toen het tweede Kabinet-Van Agt door ruzie tussen PvdA en CDA bijna viel, nog voordat de Regeringsverklaring was uitgesproken.
Nog los van het inhoudelijke resultaat, vallen over de afgelopen formatie wel een paar evaluerende opmerkingen te maken.
Hoed
In de eerste plaats de radiostilte. Dat lijkt handig om lekker te kunnen onderhandelen. Maar daardoor is de samenleving op geen enkele manier voorbereid op de maatregelen die na weken formeren uit de hoge hoed worden getoverd.
Het korten op ontwikkelingssamenwerking en de hypotheekrenteaftrek zorgden voor weinig verbazing en protest, want daar hadden de kiezers al rekening mee gehouden. Maar dat gold niet voor de inkomensafhankelijke zorgpremie. Daarop was niemand voorbereid.
Vreemd
In de tweede plaats is het opvallend dat er nauwelijks kritiek is geweest op een informateur uit het bedrijfsleven. Toch is het vreemd dat Wouter Bos, werkzaam bij een onderneming met winstoogmerk en concurrenten, zo nauw betrokken is geweest bij kabinetsplannen.
Hoe zou de PvdA hebben gereageerd als de VVD de baas van Shell naar voren had geschoven als informateur?
Verbetering
In de derde plaats verliep de aanvang van de formatie erg rommelig. Het is goed om die procedure nog eens tegen het licht te houden. Vooral omdat de Tweede Kamer zich geen enkele tijdslimiet oplegt. Een goede aanzet voor verbetering geeft prof.dr Joop van den Berg in zijn advies dat is opgenomen in het boekje Koning, Kamers, kabinetsformatie.
Tot slot. Een formatie zonder Koningin zorgt er in elk geval voor dat ze niet kan worden beticht van politieke voorkeuren, hoe onterecht ook. Dat is winst, want de monarchie is nu eenmaal het meest gebaat bij een staatshoofd dat in schijn en werkelijkheid neutraal is.