door
Administrator
29 aug 2007
Voor Prinsjesdag zal de Raad van State advies uitbrengen over een referendum over de Europese Grondwet. Centrale rol speelt artikel 91 van de Nederlandse Grondwet.
De Nederlandse Grondwet stelt: Tweede en Eerste Kamer moeten met tweederde meerderheid instemmen met Europese Grondwet. Voor Prinsjesdag 2007 komt de Raad van State met een advies of er weer een referendum moet worden gehouden over de Europese Grondwet.
Hoe dat advies ook zal luiden, de Tweede en Eerste Kamer zullen elk met ten minste tweedederde van de uitgebrachte stemmen moeten instemmen met de nieuwe Europese Grondwet. Dit gebiedt althans artikel 91, lid 3 van de Nederlandse Grondwet.
Goedkeuring
Dat artikel 91, lid 3 luidt letterlijk: ‘Indien een verdrag bepalingen bevat welke afwijken van de Grondwet dan wel tot zodanig afwijken noodzaken, kunnen de kamers de goedkeuring alleen verlenen met ten minste twee derden van het aantal uitgebrachte stemmen.’
Volgens prof.dr. Leonard Besselink, hoogleraar Europees Constitutioneel Recht aan de Universiteit Utrecht , zijn de aan artikel 91 gekoppelde artikelen 92 tot en met 94 juist met oog op Europese verdragen begin jaren vijftig in de Nederlandse Grondwet opgenomen.
Het parlement heeft tot nu toe de in artikel 91, lid 3 beschreven procedure vier keer toegepast:
1. bij de goedkeuring van de Europese Defensie Gemeenschap in 1954
2. bij de overdracht van Nieuw-Guinea aan Indonesië in 1962
3. bij de goedkeuring van het Internationaal Strafhof in 2001
4. door de Eerste Kamer, op een curieuze manier, bij de goedkeuring van het Lockerbie-verdrag in 1998.
Zie voor een uitvoerige studie over artikel 91, lid 3 het rapport De constitutionele bepalingen over verdragen die van de Grondwet afwijken en de opdracht van bevoegdheid aan internationale organisaties dat het Instituut voor Staats- en bestuursrecht van de Universiteit Utrecht in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft opgesteld.
Rapport
De Eerste Kamer had op 18 december 2001 in de motie, ingediend door PvdA-senator Erik Jurgens om het rapport gevraagd (lees de parlementaire behandeling in de Eerste Kamer).
Zie voor het commentaar van prof.dr. Leonard Besselink op twee arresten van de Hoge Raad die volgens hem betrekking hebben op dit onderwerp zijn artikel in het Tijdschrift voor Europees en economisch recht (53e jaargang juli/augustus 2005).
Lees het advies van de Raad van State over het wetsvoorstel van de Lijst Pim Fortuyn (LPF) om de Nederlandse Grondwet zodanig te veranderen dat goedkeuring van Europese verdragen altijd geschiedt met tweederde van het aantal uitgebrachte stemmen in de Staten-Generaal.
De SGP-fractie in de Tweede Kamer heeft dit wetsvoorstel van de LPF overgenomen en het op 17 juli aangemeld voor behandeling in de Tweede Kamer. De Raad van State publiceerde over het referendum en de Europese Grondwet:
- het advies W04.03.0194/I over het voorstel van de Tweede Kamer om een raadplegend referendum te houden over de Europese Grondwet (op 14 juli 2003 )
- het advies W01.04.0517/I/K over de Europese Grondwet zelf (op 10 december 2004)
- het advies W04.05.0529/I over mogelijke regels om raadgevende referenda te houden (op 14 februari 2006)
- het advies of er wel of geen referendum moet komen over de aangepaste Europese Grondwet wordt vóór Prinsjesdag verwacht (18 september 2007).
Minderheidsstandpunt
Opvallend bij het eerste advies is dat het lid van de Raad van State Richard Lauwaars een minderheidsstandpunt verkondigde, iets dat zelden voorkomt bij de Raad van State. Dit standpunt luidde als volgt:
'Gebruik makend van de bevoegdheid ex artikel 24, tweede lid, van de Wet op de Raad van State veroorlooft ondergetekende zich met betrekking tot het voorstel van wet van de leden Karimi, Dubbelboer en Van der Ham betreffende het houden van een raadplegend referendum over het grondwettelijk verdrag voor de Europese Unie (Wet raadplegend referendum Europese Grondwet) zijn gevoelen, afwijkende van dat van de meerderheid, in een afzonderlijk advies aan U neer te leggen.
Ondergetekende kan zich niet verenigen met het door de Raad van State uitgebrachte advies. Een referendum behoort naar zijn mening alleen gehouden te worden over een vraag waar een daadwerkelijke keuzemogelijkheid bestaat. In het gegeven geval zal het eventuele referendum evenwel betrekking hebben op een verdrag dat unaniem is aanvaard door een Intergouvernementele Conferentie (IGC) van alle lidstaten van de Europese Unie c.q. een ontwerptekst waarover in het kader van die IGC een grote mate van overeenstemming bestaat.
De weigering om zulk een verdrag (of het op die ontwerptekst volgende verdrag) goed te keuren zou Nederland grote schade berokkenen en ons land ten aanzien van de andere lidstaten van de Europese Unie in een volledig isolement brengen.
Naar de mening van ondergetekende wordt aan deze aspecten in het onderhavige advies, waar op verscheidene plaatsen de indruk wordt gewekt dat weigering van de goedkeuring, hoewel juridisch mogelijk, ook beleidsmatig tot de mogelijkheden behoort, onvoldoende aandacht geschonken. R.H. Lauwaars'
Lees ook het Elsevier-artikel Onnodig referendum
Arendo Joustra