door
Stagiair_weekblad Elsevier
25 okt 2012
Hoogleraar VU verdacht van wetenschapsfraude (Foto ANP)
De Vrije Universiteit in Amsterdam (VU) gaat onderzoeken of een gepensioneerde hoogleraar Politieke Antropologie wetenschapsfraude heeft gepleegd. De emeritus hoogleraar Mart Bax zou het bestaan van een klooster hebben verzonnen.
In het boek Ontspoorde Wetenschap dat vrijdag uitkomt, trekt onderzoeksjournalist Frank van Kolfschooten de beweringen van Bax in twijfel. Bax omschreef in zijn inaugurele reden (de toespraak bij het aanvaarden van het hoogleraarschap) een klooster en de monniken in de fictieve plaats Neerdonk in Noord-Brabant.
Bronnen
Het is niet vreemd dat Bax een fictief dorp gebruikte en zijn bronnen anonimiseerde. Dit is volgens Van Kolfschooten gebruikelijk in de antropologie. Het viel Van Kolfschooten echter op dat andere deskundigen ook niet konden ontdekken welk klooster en welke monniken het betrof. Toen collega’s opheldering vroegen aan Bax, wilde hij hen dit niet vertellen.
Dit is opmerkelijk vindt Van Kolfschooten. 'Je kan afspraken maken dat dat in vertrouwen gebeurt, maar dat wilde hij niet. Ik heb hem ook verschillende keren benaderd voor uitleg, maar daar heeft hij niet op gereageerd'. De onderzoeksjournalist zet ook vraagtekens bij de publicatie van Bax over een slachtpartij in een bedevaartsoord in voormalig Joegoslavië.
Andere fraude
Van Kolfschoten onderzocht meer gevallen van wetenschapsfraude en maakte hierbij onderscheid tussen plagiaat, het verzinnen van gegevens, en het weglaten van gegevens die de onderzoeker niet uitkomen. In de afgelopen zeven jaar kwam fraude voor op 33 universiteiten.
In juni werd de hoogleraar consumentengedrag Dirk Smeesters van de Erasmus Universiteit verdacht van wetenschapsfraude. Hij bekende met cijfers te hebben geknoeid maar zag zichzelf niet als fraudeur. Een ander bekend geval is de hoogleraar Diederik Stapel, hij fraudeerde op grote schaal met onderzoeksgegevens.
Door Marieke Smits