Advocatenfirma’s in transformatie

De top van de Nederlandse advocatuur staat aan de vooravond van grote veranderingen. De dienstverlening digitaliseert snel en de internationalisering neemt toe. Een sterke naam in de Nederlandse markt is niet meer genoeg. ‘De firma van de toekomst is een multiniche.’

De advocatuur verandert razendsnel. Ons rechtssysteem mag dan Nederlands zijn, de belangrijkste dienstverleners zijn wereldomspannend actief. De digitalisering van de dienstverlening verandert de rol en agenda van de jurist, of die nu in de maatschap zit of nog stagiaire is.Ook neemt de concurrentie op specialisme — zowel in marktsector als in rechtsgebied — toe. De veranderingen raken de kantoren uit de top-50 én veel kleinere boutiques.

‘Werk dat nu nog uren duurt, wordt een kwestie van seconden’

Hoe treedt de Nederlandse advocatuur de toekomst tegemoet? TerZake wierp met de fine fleur een blik vooruit. De tien deelnemers, oprichters, directeuren en partners in hun firma’s, kwamen vorige maand samen in het Amsterdamse hoofdkantoor van Accenture, dat als zakelijk dienstverlener met innovatie bezig is. Manon van Beek (46), directeur van Accenture Nederland, wenste het gezelschap van advocaat-partners een goede dialoog toe. Aangezien ze een half-Italiaans gezin heeft, deed ze dat met de zegswijze: ‘Casa che ha il buon vicino, vale più di mille fiorino,’ ofwel ‘het huis van een goede buur is meer waard dan duizend florijnen’. Dat geldt ook aan de Amsterdamse Zuidas.

De uitdaging van digitale data

Gerard Tanja (59) van het op de juridische markt gerichte adviesbureau Venturis Consulting opende het gesprek met het thema digitalisering. Hij observeerde dat Angelsaksische kantoren veel investeren in big data. Tanja: ‘Tientallen miljoenen euro’s steekt het internationale Dentons in softwareontwikkeling. Dat is voor Nederlandse grote kantoren moeilijk op te brengen.’

‘Je eigen, unieke marktpositie innemen: dat is de opdracht’

Moet je als groot kantoor voorop willen lopen in de automatisering? Wouter Paardekoper (51), partner van het Amerikaanse kantoor Baker McKenzie: ‘Ons kantoor heeft recent geïnvesteerd in een wereldwijd SAP-softwaresysteem. Dat is belangrijk voor onze propositie. Wat we niet doen, is zelf software ontwikkelen. Een groot advocatenkantoor moet gewoon juridische diensten verlenen.’

Tom de Waard (70), ex-partner van Stibbe en Clifford Chance Nederland, en oprichter van DeWaardSinke viel hem bij: ‘Alle ICT-ontwikkelingen worden gedreven door razendsnelle technologische vooruitgang. Nieuwe software komt vanzelf beschikbaar voor iedereen, tegen aanvaardbare kosten.’

Maar wat is het juiste moment om voor de toepassing van een technologie te kiezen, vroeg directeur Johan Koggink (59) van het Utrechtse Van Benthem & Keulen, zich af. Aan de zijlijn afwachten is riskant, en Koggink bepleitte daarom samenwerking met softwarepartijen en andere advocatenkantoren om de digitale ontwikkelingen in de advocatuur niet te missen.

‘Te denken dat je overal impact op kunt hebben, is zelfoverschatting’

Managing partner Erwin Rademakers (46) van AKD was het daarmee eens. ‘Te denken dat je als kantoor impact kunt hebben op alle ontwikkelingen, getuigt van zelfoverschatting. Voor juridische professionals is het de vraag welke software in onze markt de standaard zal worden. Dat antwoord is er nog niet.’ Hoewel het ontwerpen van software geen kerntaak is voor de firma’s, heeft de digitalisering wel grote impact op de organisatie van full-servicefirma’s.

Jan de Snaijer (56), Nederlands partner van het Amerikaanse Hogan Lovells, heeft de werkprocessen in zijn firma sterk zien veranderen. ‘Onze wereldwijde klanten letten op hun kosten. Wij dus ook. Wij stroomlijnen onze processen met dank aan servicecentra in Johannesburg en Birmingham. Aan eigen softwareontwikkeling geven wij geen dollar uit.’ Ook Baker McKenzie heeft mondiale servicekantoren, op de Filippijnen en in Noord-Ierland. Paardekooper: ‘Die verzorgen facturatie en documentatie, maar ook steeds complexere juridische diensten.

Dankzij nieuwe technologie nemen die centra steeds meer werk van de lokale organisaties over.’ In veel branches maakt de overvloed aan digitaal verwerkte data het mogelijk voor snelle computers om nauwkeurige kansrekeningen te doen. Artsen helpt dat bij het stellen van diagnoses, maar kan diezelfde technologie de uitkomst van een rechtszaak voorspellen?

‘Internationaliseren? Dat moet je zelf doen. In een netwerk stappen is uiteindelijk onvoldoende’

Voor Geert Potjewijd (47) van De Brauw Blackstone Westbroek is dat de toekomst: ‘Hoe eenvoudiger de rechtszaak, des te beter kunstmatige intelligentie een prognose kan stellen. Advocaten en rechters zullen zich steeds vaker laten ondersteunen door kunstmatige intelligentie bij het vinden van de relevante feiten in de berg aan beschikbare informatie. Werk dat nu nog uren duurt, wordt ooit secondenwerk.’

Mondialisering

Digitalisering is maar een onderdeel van een groter proces van mondialisering dat ook in Nederland zichtbaar is. Niet alleen zetten steeds meer Britse en Amerikaanse kantoren voet aan de grond in Amsterdam, ook Nederlandse kantoren vliegen uit, ofwel met eigen vestigingen, ofwel door aansluiting
bij een internationaal netwerk.

Hoe dat werkt, illustreert Koggink van Van Benthem & Keulen, dat zich aangesloten heeft bij het 148 kantoren tellende netwerk SCG Legal. ‘Onze cliënten werden internationaal actief. Daar moesten wij op reageren. Nu trekken we bij het pitchen geregeld samen op met internationale collega’s.’ Ook het nationaal opererende Nysingh Advocaten-Notarissen is aangesloten bij een grensoverschrijdend netwerk. Voor bestuursvoorzitter Wilma van Ingen (58) was een optimale dienstverlening aan klanten reden voor aansluiting bij het in bijna 100 landen actieve TAGLawnetwerk. ‘Juist een snelle en gedegen aanpak van de internationale belangen van onze klanten vraagt om nauwe samenwerking. Het netwerk brengt substantiële omzet voort, maar je moet er wel in blijven investeren. Je moet vertrouwen opbouwen. TAGLaw biedt ook voor onze klanten zelf een mooi platform. Brussel is van belang voor onze bloeiende mededingingspraktijk.’

Volgens Tanja’s raming halen de meeste Nederlandse advocatenkantoren ‘nog geen 5 procent van hun omzet’ uit hun buitenlandse netwerk. En als kantoren intensiever samenwerken, of zelfs fuseren, dan kunnen conflicterende cliëntrelaties ontstaan. Internationalisering kost energie, en hoe inniger het avontuur, des te groter de kans op conflicten.

AKD is aangesloten bij Interlaw, en Rademakers is tevreden met de samenwerking in bijzondere jurisdicties, zoals Uruguay. ‘Als een cliënt dat vraagt, weten wij wie we kunnen inschakelen.’ Volgens Rademakers is het opbouwen van een eigen, persoonlijk netwerk het vruchtbaarst. ‘Op termijn is lidmaatschap van een netwerkorganisatie onvoldoende. Je moet je beperken tot bepaalde jurisdicties waarin je zelf intensief contacten legt.’

Zijn er alternatieve vormen van internationalisering? Potjewijd heeft enige tijd voor De Brauw in China gewerkt, waar het kantoor al zeven jaar een eigen vestiging — in intensieve samenwerking met andere Europese kantoren — exploiteert. Hij vindt dat mondialisering bij huis begint — De Brauw recruteert
dan ook juristen die niet in Nederland zijn afgestudeerd. Claudia Bruins (44), oprichter en eigenaar van C-Law, een nichekantoor in mededingingsrecht, werkt in Brussel samen met vaste zakenpartners. ‘Ook hebben we een schil van zelfstandige mededingingsadvocaten met wie wij werken. Ik weet wie
kwaliteit levert en ken hun achtergrond.’

De Waard werkt volgens het beste-vriendenprincipe. ‘Je speelt deals naar elkaar door. Een aantal Amerikaanse kantoren beschouwen ons als hun persoonlijke aanspreekpunt in Nederland. Samenwerken staat vrij, maar als ze ons mailen verwachten ze dezelfde dag antwoord.’ Jan Paul Franx (57), medeoprichter van FG Lawyers, werkt samen met verschillende kantoren binnen en buiten Nederland. ‘Toen ik bij Nauta Dutilh vertrok ging er een wereld voor me open, van professionals die bereid zijn naar elkaar door te verwijzen. De kwaliteit daarvan is hoog. Sommige cliënten willen een one-stop-shop, dus als coördinator moet je kwaliteit realiseren.’

Specialisatie in de advocatuur

Voor de kleinere vertegenwoordigde kantoren C-Law, DeWaardSinke en FG Lawyers is de internationalisering een minder grote uitdaging dan voor de kantoren in de top-50. Het aanbrengen van focus is voor beide groepen belangrijk. Als cliënten weten waarin je dienstverlening sterk is, wordt het aantrekken van opdrachten, maar ook van werknemers eenvoudiger. Een focus op een bepaalde sector biedt volgens Tanja de beste kansen in de markt, en nichekantoren die daarop mikken bloeien. Tanja gaf aan dat full-servicekantoren daar lessen uit kunnen trekken en bepleitte hun omvorming tot multi-nichekantoren. ‘Klanten willen niet weten of je verstand hebt van arbeidsrecht of intellectueel eigendom, maar of je weet wat er speelt in de zorg, bouw of energie.’ Koggink was het met Tanja eens. ‘General counsels hebben een lijstje van een paar kantoren binnen handbereik. Het is zaak te zorgen dat jij daarbij hoort.’ Van Benthem & Keulen is een full-servicekantoor, met onder meer focus op zorg en retail. Nysingh boogt op een krachtige zorgpraktijk, stelt Van Ingen: ‘Die focus vergt een investering, maar
als je ’m eenmaal hebt, dan profi teer je ervan.’ Nysingh richt zich op overheden,
instellingen, ziekenhuizen en grotere mkb-bedrijven. Hogan Lovells probeert die
sectorfocus vanuit de Verenigde Staten ook in Europese vestigingen stap voor stap aan te brengen. De Snaijer: ‘Wij mogen niet meer als praktijk-experts vergaderen, maar moeten sectormeetings starten.’

Waar haal je als advocaat de marktkennis uit een segment vandaan? Franx weet het antwoord, uit zijn ervaringen met biotechen fintech-cliënten: ‘Van je eigen cliënten. Als je eenmaal met iemand hebt samengewerkt, is hij altijd bereid je bij te praten over de ontwikkelingen in zijn markt.’ AKD is bijvoorbeeld sterk in transport en logistiek. ‘Daar doen wij alles: wegtransport, luchttransport, over het water, opslag, logistiek,’ zegt Rademakers. ‘Onze mensen kennen de markt en weten iedereen die er actief is te vinden. Toch kun je daar niet een kantoor van 250 fee-earners op draaien.’ De strategie van AKD is dan ook een combinatie van specialisatie én een brede juridische dienstverlening. ‘Wij willen een full-servicekantoor voor de Benelux zijn.’ Rademakers is zelf gespecialiseerd in fusie- en overnameadvies. ‘Ik kan mezelf wel ineens retailexpert gaan noemen, maar dan heb ik hooguit twee zaken per jaar. Dat is niet genoeg.’ Potjewijd viel hem bij. ‘De Nederlandse markt is te klein voor een echte industriefocus. Bovendien zijn sectoren als de farmacie of telecom Europese marktsegmenten.’

Opdracht

Uitdagingen genoeg voor de Nederlandse advocatuur. Tanja voorspelt dat de snelheid van veranderingen zal toenemen. ‘Voor alle aanwezigen is het belangrijk de unieke marktpositionering te ontdekken. Dat is de opdracht voor de komende jaren.’

TerZake is een bijlage van Elsevier Media Lab en valt buiten de verantwoordelijkheid van de redactie van Elsevier. De thematiek komt tot stand op basis van wensen van adverteerders en de artikelen worden door onafhankelijke journalisten gemaakt.

Bouwboutique breekt door

Niet alle nichekantoren groeien snel. Het in bouw, vastgoed en infra gespecialiseerde HabrakenRutten wel. ‘Wij hebben fors geïnvesteerd in ICT-systemen en legal intelligence.’ Nichekantoren zijn in de advocatuur sterk in opkomst. HabrakenRutten Advocaten is begin dit jaar opgericht door Peter Habraken (54) en Sjoerd Rutten (54), die voorheen jarenlang partner waren bij respectievelijk Houthoff Buruma … Continued

Lees verder

Meer dan werk alleen

Juristen van nu zoeken veel afwisseling, een bij hun wereld betrokken werkgever en een rijk privéleven. ‘Tien jaar geleden was de ideale starter een juridische kennisbank. Nu niet meer.’ ‘De advocatuur is een echte kandidatenmarkt geworden.’ Martijn Middel (37) van Juridische Banenbank, marktleider in het samenbrengen van vraag en aanbod in de juridische arbeidsmarkt, merkt … Continued

Lees verder

Juridische breekijzers

Drie start-ups willen met hun vernieuwende businessmodel de langzaam innoverende advocatuur openbreken. Kosten en toegankelijkheid spelen daarbij een belangrijke rol. VraagHugo Contracten per abonnement Aan de hand van een vragenlijst een eigen juridisch document opstellen, zonder hulp van een advocaat en zonder verdere kosten. Met de website VraagHugo.nl wil het Amsterdamse advocatenkantoor SOLV de markt … Continued

Lees verder

Digitaal krabbelen

Zal digitale ondertekening van documenten de papieren krabbel vervangen? Nieuwe Europese regelgeving moet voor verdere inburgering van dit fenomeen zorgen. Voor de advocatuur lijkt een voortrekkersrol weggelegd. De digitale handtekening bestaat al bijna net zo lang als het internet. De digitale krabbel heeft ondertussen ook nagenoeg dezelfde waarde als de papieren variant. Toch is printen, … Continued

Lees verder

Grondige analyse vooraf wint terrein

Cliënten willen steeds vaker weten hoeveel een proces gaat kosten, hoe lang het zal duren en hoe groot de kans is dat ze winnen. Hoe krijg je daar als advocaat greep op? Wanneer is procesfinanciering een uitkomst? Drie experts vertellen. In advocatenland is het uurtjefactuurtjemodel nog steeds gebruikelijk. Maar cliënten worden er niet altijd blij … Continued

Lees verder

Themamonitor Juridische Sector

Een selectie van advocatenkantoren en juridische dienstverleners.

Lees verder