Onderzoek niet kiezer maar opiniepeiler

dinsdag 21 november 2006 10:37

Peilingen zetten de toon in de campagne, maar de foutmarge is niet gering en wat is hun waarde als respondenten zich zelf kunnen opgeven?

Carla Joosten

De peilingen denderen als ware lotto-uitslagen door de media. Ze zetten de toon in de verkiezingscampagne en geven de politici de nodige adrenaline voor de laatste loodjes. Wouter Bos (PvdA) zal er op de dag van het slotdebat allicht voordeel aan hebben dat hij nu plotseling volgens één peiling weer in de race zou zijn voor het premierschap.

Maar in hoeverre geven peilingen de electorale werkelijkheid weer? Peilingen naar de politieke voorkeur van kiezers zijn momentopnames. Ze hebben geen voorspellende waarde, hoe zeer de uitkomsten de werkelijke uitslag soms ook naderen.

De foutmarge wordt geschat op vijf, zes zetels. Dat de marges nog groter kunnen zijn, blijkt wel uit de momentopnames aan de vooravond van de 'enige echte peiling' van morgen. Volgens Maurice de Hond en Interview/NSS is er weer sprake van een nek-aan-nekrace tussen Jan Peter Balkenende (CDA) en Bos. TNS/NIPO concludeert daarentegen dat de SP van Jan Marijnissen de PvdA als tweede partij heeft ingehaald.

De peilingen lijken zo eerder verwarring te zaaien dan de kiezer enig houvast te bieden. Kiezersonderzoek is voer voor wetenschappers, maar dergelijk onderzoek is er amper. Kritiek wel, bijvoorbeeld op de methode van peilen. Zo ontbreekt het aan inzicht in de wijze waarop de onderzoeken tot stand komen. Wie doen er mee, welke vragen worden gesteld en met welke toelichting erbij?

De twijfel neemt toe door de wildgroei aan online-enquêtes. Respondenten kunnen zich vaak zelf opgeven. Wat gebeurt er als zich onevenredig veel sympathisanten van een bepaalde partij melden? Politieke partijen roepen hun sympathisanten zelfs op om ingezonden brieven naar kranten te schrijven. Politieke campagnevoering is oorlog, waarvoor amper ethische regels bestaan.

Peilingen hebben invloed doordat ze het nieuws domineren. Ze beïnvloeden de campagne ook doordat ze bepalend zijn wie er wel en niet aan tv-debatten mogen meedoen.

Of ze de kiezer beïnvloeden met zijn keuze in het stemhokje is nooit onderzocht. Zoals ook niet duidelijk is of kiezers zich laten verleiden om te stemmen op de virtuele winnaar, zoals vaak wordt verondersteld. Onderzoekers richtten zich tijdens verkiezingen altijd op de kiezer en de media, misschien zouden ze zich eens wat meer op de opiniepeilers moeten richten.