Mot met Mak - de feiten over Turkse censuur

maandag 16 april 2007 12:27

Dit weekend ontstond een kleine polemiek tussen schrijver Geert Mak en mij.

Op vrijdag 13 april stond een artikel van mijn hand in de opinierubriek van de Volkskrant met als kop: ‘Trek je gekuiste boek in, Mak’. Op zaterdag 14 april volgde al zijn repliek: ‘Trek je feiten na, Paul Lieben’ (beide artikelen alleen voor Volkskrant-abonnees).

Nou, laat ik dat dan nog maar eens doen.

Feiten

• In NRC Handelsblad van zaterdag 7 april verschijnt het artikel: ‘Geert Maks Köprü blijkt gekuist’ (alleen voor NRC-abonnees). Hierin wordt gesteld dat politiek gevoelige passages zijn afgezwakt: ‘De gekuiste passages waren gemaakt omdat de CPNB naast een Turkse vertaling voor het Nederlandse publiek ook een in Turkije uitgegeven editie beoogde. “Die zou moeten voldoen aan de Turkse wet,” zegt directeur van de CPNB, Henk Kraima. “Daarom heeft de vertaler delen omgewerkt.” De versie voor de Nederlandse markt had wel een een-op-eenvertaling moeten worden.’
  
• Ik blog nog dezelfde dag op elsevier.nl: ‘De feitelijke capitulatie van Mak’ en stuur een bewerking hiervan op maandag 9 april naar de Volkskrant.
  
• In de NRC van dinsdag 10 april schrijft Mak in ‘Paniek oorzaak fouten in Köprü’ (alleen voor NRC-abonnees) dat het nooit de bedoeling is geweest een gekuiste versie van zijn boekenweekgeschenk op de Turkse markt te brengen.
  
• Volgens Mak ligt de oorzaak van het probleem in de onzekere situatie in Turkije. ‘We waren van plan om het boek tijdens de Nederlandse Boekenweek ook in Turkije uit te brengen, natuurlijk in een letterlijke een-op-eenvertaling.’

In de Volkskrant van vrijdag 13 april wordt mijn opiniestuk geplaatst en in de Volkskrant van zaterdag 14 april volgt de repliek van Mak.

Mijn conclusies
Op basis van de stukken in de NRC moet ik alsnog constateren dat er een wereld van verschil is tussen de verklaring die is afgegeven door CPNB-directeur Henk Kraima en die van Geert Mak zelf.

In het eerste NRC-artikel staat dat wel degelijk een gekuiste versie voor de Turkse markt werd beoogd, afwijkend van de versie voor de Turkse Nederlanders en de Nederlandstalige versie. (Overigens kwamen delen van deze beoogde versie in de editie voor de Turkse Nederlanders terecht).

Op grond hiervan schreef ik mijn opiniestuk.

Gekuiste versie
Volgens de verklaring van Mak is het nooit de bedoeling geweest een gekuiste versie op de Turkse markt te brengen. Volgens Mak zijn de ‘fouten’ (misleidende term in dit verband, het gaat wel degelijk om zelfcensuur in aanleg en in uitgave - vandaar de omruilactie in Nederland) ontstaan als gevolg van een paniekreactie na de moord op de schrijver Hrant Dink.

Als Mak op zijn website schrijft dat de CPNB de beslissing over de omruilactie heeft genomen ‘in nauw overleg’ met zijn uitgeverij, moet ik constateren dat dat nauwe overleg in ieder geval niet uit de citaten in het NRC blijkt.

Mak stelt dat hij part noch deel had aan de vertaling.

Gevecht
Voorts schrijft hij in zijn repliek: ‘Het is een moeizaam en soms zelfs levensgevaarlijk gevecht tegen censuur dat door hem en de zijnen (Turkse uitgever) gevoerd wordt, en dat we vanuit hier zo goed mogelijk proberen te steunen.’
 
Dit lezende begrijp ik al helemaal niet waarom Mak en/of zijn uitgever en/of het CPNB de vertaling liet(en) verrichten in Turkije zelf. En niet in ons knusse Nederland van de leunstoel. Met artikel 301 en de dreiging ervan, zijn Mak c.s. toch al langer bekend dan vandaag of gisteren?

Op het moment dat Mak ‘De Brug’ schreef, had hij al kunnen weten dat vroeg of laat vertaal- dan wel censuurperikelen de kop op zouden steken, maar hij liet dit op zijn beloop.

Schuimblazen
Kortom: Mak mag best boos zijn op mij, maar in plaats van mij schuimblazen te verwijten, kan hij beter zijn tanden zetten in een lekkere schuimkraag, samen met zijn uitgever en de CPNB, om de klokken gelijk te zetten. En ik ben niet boos op hem.

Want gelukkig deelt hij, ondanks de verwarring, mijn mening dat er geen gekuiste versie van ‘De Brug’ in Turkije dient te verschijnen.

Tot slot ben ik nog steeds benieuwd naar zijn mening over de laatste zin van mijn stuk in de Volkskrant: ‘Komen de ongekuiste boeken het land niet in, dan is Turkije klaarblijkelijk nog niet klaar om de brug naar Europa neer te laten.’

Paul Lieben