Balkenende als Den Uyl II is dodelijk voor CDA

Balkenende noemt zichzelf winnaar van de laatste verkiezingen, maar gedraagt zich er niet naar. In plaats van mee te buigen met de PvdA, moet hij splijtende thema’s aan de orde stellen en vijanden durven maken

Eric Vrijsen

Linkse partijen prijzen hem het graf in voor zijn sociale maatregelen. Rechtse partijen hekelen de lastenverhoging en nivelleringsdrang.Z

CDA-premier Jan Peter Balkenende kan zich moeilijk ontworstelen aan het beeld dat hij een tweede Joop den Uyl is. Ook vandaag, als hij uitvoerig aan het woord komt tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer, zal hem dat niet lukken.

Winnaar
Balkenende noemt zichzelf winnaar van de laatste verkiezingen, maar hij gedraagt zich er niet naar. Hij gunt de naar adem happende coalitiepartner PvdA teveel ruimte.

PvdA-leider Wouter Bos moet zich de SP van Jan Marijnissen van het lijf houden en streeft daarom naar een links profiel. Balkenende laat het gebeuren. Als Jan Pronk de interne PvdA-verkiezingen wint en partijvoorzitter wordt, loopt dit nog meer uit de hand. Dan komt de oppositie zelfs van binnen de coalitie.

Balkenende haalde het CDA in 2002 uit de sores door aan te schurken tegen Pim Fortuyn. Balkenende stuurde zijn partij naar rechts met pittige uitspraken over de nadelen van de multiculturele samenleving en een tamelijk liberale hervormingsagenda voor de economie. Vervolgens regeerde hij vijf jaar lang met de VVD. Balkenende won alle verkiezingen.

Socialer gezicht
Intern kreeg hij echter kritiek dat het CDA ‘een socialer gezicht’ moest opzetten. Daarom regeert hij sinds dit voorjaar met de PvdA en de ChristenUnie. Vanuit de achterban klinken nu veel verontrustender signalen door. CDA’ers hebben het onbehaaglijke gevoel dat Balkenende IV aan het potverteren is. Onder het mom van het aanpakken van de topinkomens, gaan de belastingen omhoog en voor je het weet zijn de middeninkomens de dupe.

De premier kan de schouders ophalen: het is niet goed of het deugt niet. Over zijn presentatie werd jarenlang geklaagd. Nu gebruikt hij gelikte pr-campagnes en is het weer niet goed. Laat mij nou maar gewoon doorhobbelen, lijkt de premier te denken.

Doordat de VVD zichzelf teistert met de Rutte-Rita-ruzie, kan Balkenende zich inderdaad veel permitteren. Het CDA staat er in de peilingen nog goed voor.

Kwestbaar 
Maar ook Balkenende’s CDA is kwetsbaar. Het verval kan pardoes toeslaan. Het CDA kan – net als in 1994 – nog dieper zakken dan de PvdA.
 
Wat gaat Balkenende eraan doen? Steeds meer kiezers verlaten het politieke midden en zoeken hun heil bij de veel duidelijker partijen op de linker- of rechterflank. In het centrum domineert een leegte.

Om dit proces te keren, moet Balkenende een dominante rol opeisen. In plaats van mee te buigen met de PvdA, moet hij de directeur worden van het CDA-machtskartel. Hij moet splijtende thema’s aan de orde stellen en vijanden durven maken.

‘Als hij iets écht niet wil, dan gebeurt het ook niet,’ zeggen mensen in zijn directe omgeving. Zo verzette Balkenende zich met succes tegen het door de PvdA gewenste nieuwe Europees referendum. Maar hindermacht is te weinig voor een premier.

Wil Balkenende zijn CDA op niveau houden, dan moet hij duidelijk afstand nemen van links.