Referendum: PvdA laat zich verlammen door SP

PvdA moet het nu hebben van bestuurlijk professionalisme, niet van een hopeloze imitatie van goedkoop populisme

Eric Vrijsen

Ongeorganiseerd wantrouwen, zo laat de toestand in de PvdA zich het best omschrijven. Partijleider Wouter Bos kwam gisteravond met de schrik vrij: Jan Pronk wordt géén partijvoorzitter. Vandaag diende zich weer een nieuwe kopzorg aan. Accepteerde de PvdA-fractie in de Tweede Kamer de kabinetsbeslissing géén referendum te houden over Europa?

Staatsrechtelijke argumenten volstonden niet. De Nederlandse positie in Europa telde evenmin als overweging. PvdA-leider Bos moest binnenlands-politieke reflexen bezweren.
 
Premier Jan Peter Balkenende en zijn CDA waren al langer mordicus tegen een nieuw referendum. De Raad van State vindt het ook niet nodig. Aangezien CDA en PvdA in de kabinetsformatie hebben afgesproken dat ze zich in deze kwestie door de Raad van State laten leiden, zat er voor Bos en PvdA-staatssecretaris Timmermans (Europese Zaken) niks anders op dan te accepteren dat een volksraadpleging uitblijft.

Gedreven voorstander
Maar PvdA-fractievoorzitter Jacques Tichelaar profileerde zich dit voorjaar nog als een gedreven voorstander van het referendum. Een flink deel van zijn kamerfractie wilde zich achter een initiatief van SP en D66 scharen. Want dat was de angst onder PvdA'ers: als we het niet doen, loopt onze aanhang over naar de SP.

Voormalig PvdA-kamerlid Niesco Dubbelboer stelde zelfs dat de PvdA 'zelfmoord pleegt' door af te zien van een referendum. 'Dan kunnen de SP en de PVV ons met een bazooka aan flarden schieten.'

Als dát de rechtvaardiging is, dan moet er inderdaad géén referendum komen. Een volksraadpleging – sowieso een exoot in het Nederlandse staatsrecht – kan namelijk nooit tot doel hebben een politieke partij te beschermen. De strijdkreten van Dubbelboer maakten het Bos en Timmermans dus makkelijk: géén referendum; de PvdA duikt níet weg voor het populisme van de SP, maar opent zelf de aanval door de achterban met praktische argumenten te overtuigen.

SP-fobie
Die houding kan de PvdA redden. De partij moet het nu hebben van bestuurlijk professionalisme, niet van een hopeloze imitatie van goedkoop populisme. Bos en de zijnen kunnen leren van het CDA, dat opereert als een vrij geruisloze machtsmachine. De PvdA laat zich veel te veel door een SP-fobie verlammen.