Europees verdrag is rond, vreugde in Lissabon

donderdag 18 oktober 2007 04:15

In de Portugese politiek waren José Manuel Barroso, de conservatieve voorzitter van de Europese Commissie, en José Sócrates, de socialistische premier van Portugal, elkaars tegenstanders. Maar in de vroege ochtend van vrijdag 19 oktober vielen ze elkaar zowat in de armen.

Het tot stand brengen van het nieuwe Europese verdrag kon als een gezamenlijk Portugees succes geclaimd worden. Op 13 december, voordat de reguliere Europese top in Brussel begint, vliegt iedereen nog eens naar Lissabon om het nieuwe verdrag daar als ‘Verdrag van Lissabon’ te tekenen.

Zeker heeft de Duitse Bondskanselier Angela Merkel in het voorjaar het zwaarste voorbereidende werk gedaan. Daardoor lag de substantie van de wijzigingen klaar, maar de Portugezen komt de eer toe van een vaardige afronding.

Ze hadden een stuk of wat serieuze problemen, en slaagden er in voor allemaal een oplossing te vinden, al dan niet in samenspraak met andere deelnemers.

Polen
De Poolse president Kaczýnski werd het meest gevreesd. Hij bleek in juni een harde onderhandelaar, vervolgens niet tevreden met de formulering van de toen gemaakte afspraken, en hij moet dit weekeinde een verkiezing winnen.

Maar de Pool accepteerde in een bilateraal gesprek het compromis dat de Portugees Sócrates hem voorlegde. Polen was in juni herleving na 2014 toegezegde van de zogenoemde Ionannina-procedure. Die houdt in dat als een grote minderheid van landen ernstige bezwaren heeft tegen een Europees voorstel, maar die minderheid net niet genoeg is om het voorstel volgens de gebruikelijke temregels te blokkeren, er toch een tijdelijk ophouden van het plan mogelijk is, om een oplossing te zoeken.

De procedure heeft in de jaren negentig op Brits verlangen ook bestaan en is toen volgens experts een keer of acht gehanteerd, waarvan slechts tweemaal met succes. Maar toch, de dreiging van zo’n tijdelijke blokkade staat de meeste lidstaten niet aan. Vandaar dat zij de procedure alleen in een verklaring bij het verdrag willen vastleggen. Daar kan je betrekkelijk makkelijk van af.

Polen wilde de tekst de kracht van het verdrag zelf geven. Dat betekent: alleen wijziging als het hele verdrag op de schop gaat, in een nieuwe ‘intergoevernementele conferentie’(IGC).

 Na zes jaar praten over eerst de Europese grondwet en daarna het Verdrag van Lissabon hebben de meesten schoon genoeg van dit soort institutionele debatten. Het compromis: in een protocol – dat is een tekst met dezelfde kracht als het eigenlijke verdrag - staat nu dat de Ioannina-procedure alleen gewijzigd mag worden als alle lidstaten instemmen. Dat is een zware eis, maar het vermijdt een compleet ‘IGC’-circus.

Italianen
Dan was er het probleem van Italië, dat zich tekortgedaan voelt in een voorstel van het Europees Parlement voor de toebedeling van de in datzelfde parlement zetels per lidstaat na de verkiezingen van 2009. Een eenvoudige oplossing bleek mogelijk.

De makers van het parlementsvoorstel volgden een verzoek van de regeringsleiders in juni om binnen bepaalde grenzen een systeem van ‘degressieve proportionaliteit’ te hanteren. Daarbij is een rekenmethode gebruikt en zijn de cijfers noodzakelijkerwijs zo nu en dan wat naar boven of beneden afgerond.

Door een toevallig gunstige afronding kreeg Nederland bijvoorbeeld een zetel meer dan aanvankelijk voor 2009 was voorzien. Het Europees Parlement krijgt nu van de regeringsleiders in totaal een zetel erbij, 750 in plaats van 751. De extra zetel is toebedeeld aan de parlementsvoorzitter, welk land dat dan ook is. Maar zo wordt ook de berekening net even anders, en kan Italië een parlementszetel extra krijgen zonder dat een ander land inlevert.

Tsjechen
De verrassing van de week was het optreden van de Tsjechen, van harte omhelsd door Nederland. Zij kwamen met de wens, dat de raden van ministers (van de lidstaten) de Europese Commissie niet alleen mogen vragen om nieuwe Europese wetten en regels te maken, maar ook kunnen verzoeken regels te schrappen. De Commissie is de enige die op EU-niveau wetten kan voorstellen (en dus ook kan voorstellen ze in te trekken) maar ze moet voortaan motiveren waarom ze aan een verzoek van de ministers niet wil voldoen.

De Commissie was fel tegen, en voerde onder meer aan dat zij de laatste tijd juist voorstellen deed om wetgeving te schrappen, die dan vervolgens vastliepen op verzet binnen de raad van ministers.

De Tsjechen waren ook veel te laat om nog een verdragswijziging te krijgen. Maar zij zijn met een verklaring tevredengesteld, en medestander Nederland rekent op steun van Britten, Zweden, Denen en – verrassend – Fransen om inderdaad meer werk te maken van het schrappen van EU-wetgeving.

Optimisme
Deze vrijdag staat de bijeenkomst van regeringsleiders helemaal in het teken van blij nieuws. Nu het verdrag achter de rug is willen ze laten zien dat de Europese samenwerking zich volop richt op de toekomst en de EU klaar moet maken om met succes de globalisering te doorstaan.

Nog wel met handhaving van solidariteit in de samenleving.

En over referenda willen ze, bij voorkeur, nooit meer horen.

Het nieuwe verdrag moet na parlementaire goedkeuring in alle 27 lidstaten liefst op 1 januari 2009 in werking treden.

Paul de Hen