Koranfilm: amateurisme en emoties van kabinet

woensdag 23 januari 2008 10:52

De Koranfilm van Geert Wilders is en blijft een aantrekkelijke casus. Zelden hebben bestuurders en ministers zoveel fouten gemaakt rond een mogelijke crisis. Voor alle duidelijkheid wil ik hier benadrukken dat ik een crisis uiteindelijk niet uitsluit. Maar de vraag is hoe een overheid met een mogelijke crisis moet omgaan.

Laten we de fouten van het kabinet Balkenende rond de Koranfilm op een rijtje zetten:

Dun boekje
In november 2007 gaf Wilders aan de Nationale Coördinator Terrorismebestrijding (NCTb) door dat hij bezig is met het maken van een film over de Koran. De inhoud ervan werd zo samengevat: als je alle gewelddadige passages uit de koran haalt, blijft een boekje zo dun als de Donald Duck over.

Daarna werd Wilders door de ministers (Guusje ter Horst en Ernst Hirsch Ballin) opgeroepen voor een gesprek. Hij werd gewezen op de gevaren van zijn film voor Nederland. Was dat gesprek nodig? Nee.

Ministers praten niet op deze wijze met hun controleurs, de Kamerleden. Ze hadden gewoon moeten afwachten. Een paar dagen voor de uitzending hadden de veiligheidsdiensten aan Wilders moeten vragen of hij ze de film ter beschikking wilde stellen. Want pas na het zien van dat filmpje, zijn ze in staat om een risicoanalyse te maken.

Naar aanleiding daarvan hadden de ministeries een crisisteam kunnen samenstellen: Justitie, Binnenlandse Zaken, Buitenlandse Zaken, Defensie, NCTB, AIVD, MIVD. Dit team zou dan de noodzakelijke maatregelen nemen. Dat alles achter de schermen en in stilte.

Lekken
Een paar weken na het  gesprek met Ter Horst en Hirsch Ballin lekte het nieuws van de Koranfilm naar de Telegraaf. Ik heb hierover met Geert Wilders gesproken. Hij heeft het niet laten lekken. 

Het nieuws over de Koranfilm is waarschijnlijk via Justitie, Binnenlandse Zaken of Algemene Zaken naar buiten gebracht. Diezelfde dag, 28 november 2007, nog gaven de ministers van Justitie en Buitenlandse Zaken commentaar over een nog niet gemaakte film. Uitlatingen van Maxime Verhagen gingen vervolgens de wereld over via BBC World. Het debat over een nog niet gemaakte film was al geïnternationaliseerd.

Draaiboeken
In januari 2008 lekten bijna dagelijks overheidsmaatregelen uit rond de film van Wilders. Een voorbeeld: de brief van de minister van Binnenlandse zaken omtrent de Koranfilm naar de burgemeesters. Daarin vroeg de minister om draaiboeken te maken voor het geval dat de openbare orde verstoord dreigt te worden.

Ook een geheim kabinetsberaad werd op 16 januari een openbaar feit. Was dat allemaal nodig? Had dit niet allemaal kunnen worden voorkomen?

Natuurlijk wel. Ten eerste hadden de ministers niet al zo vroeg moeten beginnen met maatregelen af te kondigen. Ten tweede hadden alle notulen, verslagen, adviezen en maatregelen van het stempel staatsgeheim voorzien moeten worden. In elk geval totdat de film openbaar zou worden gemaakt.

Amateurisme
Wat zijn de gevolgen van het amateurisme van het kabinet? Onbewust heeft het Nederlandse kabinet nationaal en internationaal de rol van klokkenluider gespeeld.

Alle vijanden van ons land zijn door het kabinet in een vroeg stadium op de hoogte gebracht van het nieuws. Daarbij gaf het kabinet aan dat ernstige reacties van de zijde van moslimradicalen worden verwacht. Nu word je als jihadist straks voor gek verklaard, als je niets van je laten horen.

Natuurlijk is het kabinet niet verantwoordelijk voor de daden van jihadisten, maar door verkeerd te handelen, maakt het kabinet het de vijanden wel erg gemakkelijk. De Nederlandse samenleving is wekenlang gewaarschuwd voor een leeg fenomeen: een nog niet gemaakte film.

Crisisbeheersing
We wisten al dat Balkenende het ambacht van crisisbeheersing nog niet onder de knie heeft, maar nu weten we ook dat zijn vicepremier Wouter Bos evenmin in staat is om in een crisissituatie adequaat op te treden en de premier te corrigeren.

Ik houd mijn hart vast voor het moment dat we echt in een crisis komen. Waarom maken ze deze fouten? Amateurisme en emoties. Ze vinden Geert Wilders zo weerzinwekkend, dat ze met de dag ver verwijderd raken van de kille, rationele houding die een professionele bestuurder siert.

Afshin Ellian