Dr. Beatrix: Ruimte voor eigen leven essentieel

dinsdag 8 februari 2005 17:45

Koningin Beatrix (67) is sinds dinsdag weledelzeergeleerd. Zij heeft een eredoctoraat van de Universiteit Leiden in ontvangst genomen. In haar toespraak ging ze vooral in op de uitoefening van haar ambt. Zij sprak dit keer in de ik-vorm, dit keer was niet de koningin aan het woord, maar de mens Beatrix.

Koningin Beatrix tijdens de inhuldiging bijna 25 jaar geleden

Beatrix kreeg het eredoctoraat voor de manier waarop zij het belang van vrijheid van mensen aan de orde heeft gesteld en zich heeft uitgesproken over de verantwoordelijkheid die vrijheid met zich meebrengt.

In zijn toespraak lichtte erepromotor en rector magnificus professor dr. D. Breimer de overwegingen voor het eredoctoraat toe. Samen met de negen decanen van de faculteiten van de universiteit vormde hij het College voor Promoties, dat de koningin heeft voorgedragen.

Verantwoordelijkheid
'U heeft altijd op de bres gestaan voor de vrijheid en dit onverbrekelijk verbonden met verantwoordelijkheid'. Hij refereerde aan het motief dat vrijheid ook verplichtingen schept. 'Dit motief doortrekt al uw denken over vrijheid. Zonder verantwoordelijkheid is vrijheid vrijblijvend. Vrijheid wordt pas waargemaakt als niet alleen de eigen maar ook de vrijheid van anderen wordt erkend.'

Voorrecht
In haar toespraak zei koningin Beatrix het eredoctoraat als een bijzonder voorrecht te beschouwen. Ze refereerde aan haar leermeesters van dezelfde universiteit die haar interesse hebben gewekt voor Europa, haar het belang van het recht en de trias politica hebben geleerd en andere maatschappelijke kennis hebben bijgebracht.

Het is gebruikelijk dat de ontvanger van een eredoctoraat iets vertelt over zijn kennisgebied. De koningin ging in op het bijzondere karakter van het koningsschap. Daarbij praatte zij in de ik-vorm. Opvallend, omdat een staatshoofd doorgaans in de wij-vorm spreekt.

De koningin wees er op dat haar ambt beperkingen, maar ook uitdagingen biedt om daar een maatschappelijk en persoonlijke invulling aan te geven. Ze ziet het als een voorrecht 'om een rol te vervullen die voor velen niet alleen een historische maar ook actuele betekenis heeft'.

Algemeen belang
'Een staatshoofd bekleedt een functie die bij uitstek mogelijk is om het algemeen belang te dienen. Een koning staat boven partijen en kan zich daardoor ongeboden en volledig inzetten voor de publieke zaak. Een koning is verplicht respect voor de natie uit te dragen.'

Zijnbsp;gaf aan de de werkbezoeken haar de gelegenheid hebben gegeven zich te verdiepen in onder meer minderheden, milieubehoud, achterstandswijken en medische zorg.

De koningin verwees ook naar het evenwicht tussen haar ambt en haar persoonlijk leven en de onlosmakelijke verbondenheid hiervan. En hoe moeilijk dat ook is 'omdat ambt en familie historisch nauw zijn verweven. Ruimte voor persoonlijk leven is essentieel om de publieke taken te kunnen vervullen. Mijn man heeft dit steeds scherp gezien en bewaakt.'

De koningin eindigde haar toespraak door te zeggen dat haar ambt behalve 'een inspirerende opdracht ook een education permanente is' en die 'education' is grotendeels in Leiden begonnen.

Devaluatie
De benoeming van de koningin is een zeer besproken onderwerp. Critici spreken van een devaluatie van de onderscheiding door het automatisme waarmee leden van het Koningshuis en andere beroemdheden het eredoctoraat ontvangen.

Andre Klukhuhn, hoogleraar aan de Universiteit Utrecht, spreekt van 'een dagje carnaval in Leiden', een promovendus rept over 'koersen op publiciteit' en emeritus hoogleraar Cees Fasseur vraagt zich in universiteitsblad Mare af wat de verdiensten van de koningin nu precies zijn.

Fasseur vindt dat de koningin de onderscheiding wel verdient, 'maar dan voor het 25 jaar actief beoefenen van het staatsrecht en de voortreffelijke wijze waarop ze al die tijd constitutioneel koningin is geweest'.

Klukhuhn zegt in het Algemeen Dagblad niet tegen eredoctoraten te zijn, 'maar dat moet dan wel worden uitgereikt voor gedegen wetenschappelijk werk waar geen proefschrift voor is geschreven'.

Universiteit Leiden

Geen beloning
De Universiteit van Leiden maakt duidelijk dat een eredoctoraat geen beloning is voor wetenschappelijk werk. En dat is volgens de universiteit ook niet nodig. De doctorstitel kan namelijk bij hoge uitzonderingen en uitsluitend op voordracht van de rector magnificus worden verleend aan personen die op een bijzondere wijze invulling hebben gegeven aan het motto van de universiteit, Praesidium Libertatis, bolwerk van vrijheid'.

Om die reden kreeg oud-president van Zuid-Afrika Nelson Mandela in 1999 een eredoctoraat.

Voor de koningin is Leiden niet onbekend. In 1961 studeerde zij aan deze universiteit af in de vrije studierichting rechten.

Ook haar moeder Koningin Juliana kreeg een eredoctoraat in de letteren. Koningin Wilhemina kreeg twee eredoctoraten. In de rechtsgeleerdheid in Leiden en in Nederlandse letterkunde in Groningen. Prins Bernhard kreeg acht eredoctoraten waarvan de helft in het buitenland.