Relaties onder de loep: Liefde is niet alles

Hoewel we leven in een romantische cultuur waarin liefde en passie worden gezien als de belangrijkste ijkpunten voor een goede relatie, wijzen veel onderzoeken uit dat deze all-you-need-is-love-zienswijze niet overeenkomt met de realiteit.

In werkelijkheid zijn voor het in stand houden van een goede relatie heel andere zaken nodig. Sterker nog, hartstochtelijke liefde op het eerste gezicht kan het zicht op die belangrijke andere voorwaarden ontnemen en juist bijdragen aan de ondergang van de relatie, aldus de Amerikaanse socioloog Pepper Schwartz van de Universiteit van Washington.

Hij zocht bij 21 duizend paren naar de verschillen tussen een gelukkige en ongelukkige verhouding en vond dat andere voorwaarden dan passie beslissend zijn.

Empathie
Om te beginnen is er empathie, oftewel inlevingsvermogen. Samenleven met een partner die geen idee heeft hoe je je in bepaalde omstandigheden voelt – laat staan dat hij of zij met je kan meeleven of ten minste rekening met je gevoelens kan houden –, leidt volgens Schwartz gegarandeerd tot eenzaamheid en dus tot een slechte relatie.

Je inleven in de ander betekent dat je om te beginnen luistert naar wat hij of zij te zeggen heeft. Goed kunnen luisteren is dus een belangrijk criterium voor een goede relatie.

Synchronisatie
De tweede belangrijke voorwaarde is volgens Schwartz synchronisatie, oftewel het voortdurend op elkaar kunnen afstemmen van de prioriteiten in het leven. Wat zijn de belangrijke individuele en gezamenlijke doelen? Hoeveel tijd steekt ieder van de partners daarin? Wat doen ze samen, wat apart? Hoe geven ze het geld uit?

Dat voortdurend afstemmen kan alleen als beide partners bereid zijn naar elkaar te luisteren en in gesprek te blijven. En het vereist de nodige betrouwbaarheid en flexibiliteit. Als een van de twee zonder overleg zijn eigen plan trekt, doet wat-ie wil en zich niet aan de afspraken houdt, gaat het op den duur geheid mis.

Seks
En ten derde is er natuurlijk de seks, of wat Schwartz ‘de compatibiliteit in bed’ noemt. Een onbevredigende seksuele verhouding leidt vrijwel zeker tot een breuk. Want het is juist de lichamelijke intimiteit die de verhouding moet onderscheiden van alle andere relaties die beide partners hebben.

Volgens Schwartz is seksuele onverenigbaarheid alleen te verhelpen als er mechanische problemen aan ten grondslag liggen. Zoals erectiestoornissen of pijn tijdens het vrijen. Maar als bij een of beide partners de lust ontbreekt, dan ziet het er niet best uit voor de verhouding.

Controleren
Wie een permanente relatie aan wil gaan, doet er volgens Schwartz goed aan deze belangrijke zaken nuchter te controleren. Maar er is meer. Volgens de Nederlandse psycholoog Dick Barelds is het ook heel belangrijk na te gaan of de persoonlijkheid van de ander je aanstaat, want die is namelijk onveranderbaar.

Barelds promoveerde in Groningen op een onderzoek naar de invloed van persoonlijkheidseigenschappen op intieme relaties. Zijn conclusie: het is voor de kwaliteit van een intieme relatie niet van belang of beide partners wat betreft persoonlijkheid op elkaar lijken, maar wel dat ze elkaar in dit opzicht accepteren.

‘Je kunt de persoonlijkheid van je partner niet veranderen, dus leer ermee leven of ga uit elkaar.’ Dat verschillende persoonlijkheden goed kunnen samengaan, bleek uit onderzoek onder eeneiige tweelingen. Die lijken qua persoonlijkheid sterk op elkaar, maar kunnen toch goede relaties hebben met compleet verschillende partners.

Onzeker
Nieuw in Barelds’ onderzoek is het gegeven dat het erg moeilijk is een goede duurzame relatie op te bouwen als een van beide partners introvert, neurotisch of zeer onzeker is. Het is vrijwel onmogelijk als beide partners een of meer van deze persoonlijkheidseigenschappen hebben.

Mensen die gesloten of zenuwachtig zijn en weinig zelfvertrouwen hebben, kunnen eigenlijk beter vrijgezel blijven, als ze zichzelf en anderen ten minste de ellende van een slechte relatie willen besparen. Mensen die daarentegen open en vriendelijk zijn en bovendien over een hoge zelfwaardering beschikken, hebben een redelijke kans om een goede relatie te smeden.

Hoe belangrijk de persoonlijkheid van een mens ook is, bij de keuze van een partner wordt er volgens Barelds in eerste instantie nauwelijks op gelet. Dat komt volgens hem omdat het kiezen van een partner een ongrijpbaar proces blijft. ‘Er hangt heel veel af van de context,’ aldus de Groningse onderzoeker.

‘Wie kom je waar tegen? Voel je je aangetrokken tot iemands uiterlijk of kleding? Heb je gemeenschappelijke interesses? Is iemand beschikbaar? Pas als de vonk is overgeslagen, gaan mensen zien wat voor persoonlijkheid de ander heeft.’

Dit artikel is eerder gepubliceerd in Elsevier 21, 24 mei 2003