Kredietcrisis: Gevaar voor besmetting

woensdag 8 augustus 2007 18:16

De dubieuze praktijken in de onderste regionen van de Amerikaanse hypotheekmarkt konden natuurlijk niet eeuwig doorgaan. Huizenkopers zonder vast inkomen, met een beroerd kredietverleden, kregen moeiteloos een hypotheek. De eerste twee jaar 1 procent rente, daarna variabel. De bank dacht dat de huizenprijzen na twee jaar voldoende zouden zijn gestegen om er bij de onvermijdelijke executie goed uit te springen. Predatory mortgage lending noemen de bancaire toezichthouders deze praktijk.

Condo flipping
In een iets hoger segment van de markt opereerde Joe Sixpack, de Amerikaanse Jan Modaal, regelmatig als amateur-projectontwikkelaar. Een appartement in aanbouw kopen, en vier maanden later met 10.000 dollar winst doorverkopen, om met de winst creditcardschulden te delgen. Condo flipping noemen ze dat in Florida.

Nu de Amerikaanse huizenmarkt afkoelt, is het feest voorbij. Omdat de banken hun hypotheken tegen geflatteerde prijzen hadden doorverkocht aan beleggers, dreigt volgens sommige waarnemers een crisis op de financiële markten die in potentie de hele wereldeconomie in het slop kan trekken.

Angst
Een acute crisis is het niet. Eerder een veenbrand, die eigenlijk al smeult sinds eind vorig jaar. Paniek onder beleggers is tot nu toe uitgebleven, maar de angst regeert op de aandelenmarkten, wereldwijd. Angst dat de problemen met de Amerikaanse hypotheken doorsijpelen naar de rest van de kredietmarkt, waarna een mondiale kredietcrisis de reële economie zou kunnen ontwrichten.

In Nederland is daar vooralsnog weinig van te merken. Enkele grote banken, waaronder ABN AMRO, verlaagden vorige week de rente op langlopende hypotheken. ELQ Hypotheken, die in Nederland riskante hypotheken verstrekt aan huizenkopers zonder vast inkomen of mensen met een BKR-schuldregistratie in Tiel, wist eind juli een hypotheekportefeuille van 360 miljoen euro aan beleggers te slijten. De meest riskante accepteerden de beleggers echter alleen met forse renteopslagen van 3,5 en 3,75 procentpunt boven de standaardrente op de kwalitatief beste obligaties (zie 'Risico wordt hoger geprijsd' op pagina 41).

Afgezien van wat turbulentie op de beurs is het business as usual in Nederland. Voor gezonde bedrijven die krediet willen, wordt de rode loper uitgelegd, vooral bij ABN AMRO. Nederlandse pensioenfondsen kunnen dankzij de eerder dit jaar gestegen aandelenkoersen wel een stootje verdragen. Maar nerveuze aandelenbeleggers incasseerden de koerswinst die ze in de eerste helft van dit jaar boekten. De verkoopgolf duwde de AEX en andere belangrijke internationale beursindices 7 à 8 procent omlaag. Een gezonde correctie? Of de voorbode van een crash?

Gezonde correctie
De meeste analisten, onder meer van zakenbank JP Morgan en vermogensbeheerder Threadneedle, houden het op een gezonde correctie, die overigens nog wel enige tijd kan aanhouden. Totdat de daling van de aandelen- en obligatiekoersen stopt en beleggers weer een redelijk extra rendement krijgen voor de risico's die ze lopen.

Obligatiebeleggers noemen dit extra rendement de credit spread. Jeremy Podger, manager van het Global Select Fund van Treadneedle, meent dat de credit spreads 'nog steeds historisch laag' zijn. Analisten verwijzen naar de gunstige fundamentele indicatoren, zoals het piekende consumentenvertrouwen in de Verenigde Staten. De Amerikaanse minister van Financiën, Henry Paulson, beweert dat de problemen inmiddels zijn 'ingekapseld'. Vorige week zei Paulson: 'De recente volatiliteit op de aandelen- en valutamarkten reflec--teert de herwaardering van risico en de neutralisering van excessen in de hypotheekmarkt en in de scherpe financiering van overnames. Maar ik beschouw de onderliggende economie als zeer gezond.'

Private-equityfirma's, de opkoopfondsen, zijn tot nu toe het zwaarst getroffen door de plotselinge verandering van de risicoperceptie van beleggers. Zeker 24 miljard euro aan riskante obligatieleningen, die de opkoop–firma's in juli wilden doorplaatsen om lopende overnamedeals te financieren, blijken niet langer door beleggers te worden geaccepteerd tegen de boterzachte voorwaarden die de private-equityfirma's in gedachten hadden. Dat geldt onder meer voor een miljardenlening die investeerder Ceberus nodig heeft voor de financiering van de overname van autofabrikant Chrysler.

Door de financieringsproblemen moeten opkoopfondsen hun overnameplannen op een lager pitje zetten. Gevolg: de gedroomde overnamepremies lopen uit de beurskoersen van bedrijven die op de verlanglijstjes van die opkopers stonden. Beleggingsstrateeg Bill Gross van 's werelds grootste obligatiebelegger Pimco treurt er niet om. In een pamflet getiteld Genoeg is genoeg haalt hij uit naar de gulzige opkoopfirma's die jarenlang exorbitant veel verdienden met messcherp gefinancierde overnames, terwijl ze hun riskante obligaties tegen extreem magere condities sleten aan beleggers. Daarbij werden ze geholpen door kredietbeoordelaars als Standard & Poor's en Moody's, die volgens Gross pas medio juli – 'véél te laat' – zijn begonnen met het afwaarderen van riskante obligaties.

Ernstig aantasten
Toch zijn er genoeg invloedrijke waarnemers die zich zorgen maken. IMF-topman Rodrigo de Rato bijvoorbeeld waarschuwt expliciet voor het risico dat de hypotheekproblemen de wereldeconomie ernstig kunnen aantasten. En president Ben Bernanke van de Fed, het Amerikaanse stelsel van centrale banken, noemde medio juli de stroppen voor beleggers in riskante hypotheken 'redelijk significant'. Deze markt heeft een omvang van 1.200 miljard dollar (880 miljard euro). Dat is ongeveer eenvijfde deel van de totale Amerikaanse hypotheekmarkt. Bernanke schat dat de financiële markten de komende maanden een schade van '50 tot 100 miljard dollar' zullen moeten absorberen.

De financiële markten kunnen stroppen van die omvang nog wel verwerken, menen veel analisten, zolang die niet zijn geconcentreerd bij enkele partijen. Maar niemand weet of dat zo is. Er kunnen zonder besmettingsgevaar wat kleine banken of hedgefondsen omvallen, zoals onlangs twee van Bear Stearns, maar als er een grote bank in de problemen komt, kunnen de gevolgen voor de economie ingrijpend zijn. Zeker als de monetaire autoriteiten dan niet bijspringen of de rente fors verlagen.

Ook de grote Amerikaanse zakenbanken zijn de klos van de ontwikkelingen. Zij declareerden in de eerste helft van 2007 volgens researchbureau Dealogic 7 miljard euro aan commissies bij private-equitypartijen. Als die winstbron plotseling opdroogt, staan de zakenbankiers met hele teams tegelijk op straat. De zakenbanken hebben zich bovendien al gecommitteerd voor circa 220 miljard euro aan leningen om lopende overnames te financieren.

De ups en downs van de zakenbanken hebben voorheen de wereldeconomie nooit kunnen infecteren. Of de reële economie wordt geraakt, hangt volgens Fed-president Bernanke af van de Amerikaanse huizenmarkt. Als de prijzen zakken, zullen de Amerikaanse consumenten volgens hem 9 dollarcent op elke dollar vermogensverlies besparen op hun consumptie. Omdat Amerikanen goed zijn voor eenvijfde van de wereldwijde consumptie, kan dat meer dan een rimpeling in de wereldeconomie veroorzaken.

Kader bij artikel:

RISICO WORDT HOGER GEPRIJSD

Jarenlang konden hypotheekbanken tegen zeer soepele condities riskante hypotheken verkopen aan beleggers. Het verschil tussen de rente op riskante hypotheekobligaties en staatsleningen, de credit spread, was begin juni gedaald tot amper 2,5 procentpunt. In juli liep die ongekend snel op tot 4,5 procentpunt. Daardoor daalden riskante obligaties tientallen procenten in waarde.

De middelgrote Duitse IKB Bank kwam daardoor in nood. Enkele andere Europese banken moesten beperkte voorzieningen treffen. De Nederlanders lijken de dans te ontspringen. ABN AMRO en Rabobank hebben volgens De Nederlandsche Bank slechts marginale belangen in de Amerikaanse markt voor riskante hypotheken. Aegon en ING zitten er voor 8,5 miljard dollar in, maar vooral in de betere leningen.

Door Remko Nods