Bevorder zelfredzaamheid en vermijd planningsillusies

maandag 15 september 2008 11:00

Hieronder het 17-stappenplan van VVD-Kamerlid Arend Jan Boekestijn voor het halveren van Nederlandse ontwikkelingshulp.

Stel nu eens dat er geen ontwikkelingssamenwerking bestond, zouden wij het dan vandaag precies op dezelfde wijze organiseren zoals wij het vandaag de dag doen?  Die kans lijkt mij niet zo groot. Daarvoor zijn de positieve aspecten van het huidige beleid te bescheiden en de negatieve te indrukwekkend.

Een ontwikkelingssamenwerkingbeleid zet alleen maar zoden aan de dijk als het een positief effect heeft op de economische groei van een land. Keer op keer blijkt uit onderzoek dat dit verband niet of nauwelijks bestaat. Dat is ook niet zo vreemd aangezien ontwikkelingsgelden slechts 2 % uitmaken van de totale geldstromen tussen Afrika en het Westen.

Verdubbeling
Stel nu eens dat er geen ontwikkelingssamenwerking bestond, zouden wij het dan vandaag precies op dezelfde wijze organiseren zoals wij het vandaag de dag doen?  Die kans lijkt mij niet zo groot. Daarvoor zijn de positieve aspecten van het huidige beleid te bescheiden en de negatieve te indrukwekkend.

Zelfs een verdubbeling van alle ontwikkelingsbudgetten in de wereld zou Afrikaanse economische groei nauwelijks verhogen. Dat kunnen de Afrikanen alleen zelf bewerkstelligen. Geld schenken is dus niet de oplossing.

Afschaffen
Betekent dit dat we ontwikkelingssamenwerking dan maar helemaal moeten afschaffen? Dat gaat ook weer te ver. We kunnen Afrika wel degelijk helpen door de positieve effecten van OS te versterken en de negatieve effecten te voorkomen. Dat vereist wel een heel ander beleid.

De negatieve effecten van de hulp zijn hulpverslaving en in het zadel houden van dictatoriale regimes. De positieve effecten zijn het faciliteren van groei, het ontstaan van een middenklasse en daardoor democratisering. Hoe kunnen we de negatieve effecten voorkomen en de positieve versterken?

Zelfredzaamheid
Alleen als de bevordering van zelfredzaamheid en verantwoordelijkheidszin uitgangspunt van het beleid worden kan het Westen Afrika helpen.

Hoe gaan we dat doen?

Verlaag het budget.
Hou op met de suggestie dat OS Afrika kan redden. Zoals gezegd, OS is slechts 2 % van de kapitaalstromen tussen Afrika en het Westen. De hoogte van het budget is veel minder belangrijk dan de kwaliteit van de hulp. Waarom geven wij eigenlijk veel en veel meer dan het Europees gemiddelde van 0,44% van de EU 15? 

Verminder de subsidies op goed bestuur
Zij werken niet. Verschuif vervolgens geld voor goed bestuur naar de private sector. Daar zal uiteindelijk de groei vandaan moeten komen. Alleen economische groei creëert een middenklasse die hopelijk de Afrikaanse samenleving van binnenuit gaat democratiseren. 

Verminder ook de subsidies voor de civil society
Het klinkt mooi als wij onderdrukten in landen met nare regimes steunen maar veel van dat geld is uiteindelijk niet effectief omdat de zittende macht gewoon de onderdrukking opvoert. Natuurlijk kunnen wij effectieve programma’s continueren maar we dienen wel in het oog te houden dat uiteindelijk bevordering van economische groei in de private sector de onderdrukten meer zal helpen dan allerlei sociale programma’s 

Voer een flexibel en landenspecifiek beleid t.a.v. de private sector
De situatie in elk land is verschillend. Soms zit het probleem in het onderwijs, soms in de gezondheidszorg, soms bij de positie van vrouwen soms in de infrastructuur. Wees niet dogmatisch en baseer beleid op een intelligente economische diagnose waar de kansen liggen van een specifiek land in een geglobaliseerde wereld. Maak veel meer gebruik van microkredieten maar voorkom dat zij alleen maar leiden tot meer consumptie in plaats van investeringen. 

Hervorm het beleid t.a.v. de MDG doelstellingen
Nu is iedereen verantwoordelijk en dus niemand. Maak mensen en organisaties verantwoordelijk voor resultaten op deeldoelstellingen en kies dus niet voor een gecentraliseerde etatistische aanpak. Richt de MDG doelstellingen veel meer op het bevorderen van groei in de private sector. Intensiveer de kennisoverdracht projecten van Nederlandse ondernemers in het kader van bijv. PSOM.(Programma Samenwerking Opkomende Markten)
 

Koester geen overspannen verwachtingen over de mogelijkheid om democratie te exporteren
Terwijl de meeste Haagse politici ontkennen dat dictators bij hulp gebaat zijn denken zij wel hulp als instrument te kunnen gebruiken om democratisering te bevorderen. Verkiezingen kan men exporteren maar instituties die gedragen worden door het volk echter niet. Het gevolg is dat autoritaire leiders verkiezingsretoriek gebruiken om aan de macht te blijven en hun tegenstander uit te schakelen. Betekent dit dat wij democratie en mensenrechten moeten vergeten? Neen, maar we dienen wel te beseffen hoe moeilijk het is om democratie te bevorderen in een continent waar Chinezen met miljarden strooien zonder zich over goed bestuur te bekommeren.
  

Stop met het geven aan begrotingssteun aan dubieuze regimes
Er is geen wetenschappelijke basis  voor de stelling dat begrotingssteun aan dubieuze regimes effectiever is dan de oude projectssteun. Toch is dat wat veel landen (waaronder Nederland), de EU en de Wereldbank doen.Terwijl in het Westen geen serieus politicus nog gelooft in de maakbare samenleving is dat geloof in de wereld van OS nog springlevend. Koenders denkt echt met een soort stop and go sectorale begrotingssteun Museveni (Oeganda) en Kagame (Rwanda) in het gareel te houden. En dat terwijl we zo langzamerhand echt weten dat een dergelijk conditioneel beleid dat vanuit Den Haag Afrikaanse samenleving wil micromanagen tot falen gedoemd is.

Verminder het aantal partnerlanden
Waarom krijgen relatief rijke landen als Zuid-Afrika, Indonesië, Egypte en Vietnam nog steeds geld? Laat die landen zelf aan herverdeling doen. En kunnen wij eigenlijk in Nicaragua en Guatemala mensenrechten bevorderen?
 

Voorkom dat ontwikkelingslanden meer dan 17% van hun BNP aan hulp ontvangen
Geen enkel land kan tot wasdom komen als er zoveel hulpgeld voorhanden is. De wet van de afnemende meeropbrengsten geldt op allerlei terreinen maar zeker ook in de wereld van OS
 

Houd op met academische betogen over de verdeling van groei in landen waar gecorrigeerd voor inflatie en bevolkingsgroei nauwelijks sprake is van groei
Onderzoek wijst uit dat algemene economische groei de allerarmsten net zoveel helpt als de middengroepen.
 

Geef landen met een relatief redelijk bestuur alleen steun op basis van bewezen beleidsprestaties
Wijs hen de weg naar de internationale kapitaalmarkt waardoor er een exitstrategie voorhanden  is.
 

Schaf de koppeling van OS aan de groei van het BNP af
Recent onderzoek laat zien hoe funest de bestedingsdruk uitpakt voor de bestrijding van corruptie
 

Vermijd hulpverslaving
Versterk meer leningen en minder schenkingen en wees veel terughoudender met schuldenkwijtschelding. 

Geef het OS beleid terug aan de burgers
Schaf de staatssteun aan onze NGO’s af en vervang dit met een ruimere giftenaftrek. Deze erfenis van onze verzuiling heeft alleen maar tot versnippering en verspilling geleid. Laat de burgers maar bepalen welke NGO geld krijgt. 

Verminder de draagvlaksubsidies voor OS in Nederland
Afrikanen worden daar niet beter van. 

Besef dat veiligheid en ontwikkeling nauw samenhangen en gebruik dus OS geld niet alleen om politie te trainen maar ook om Afrikaanse en Afghaanse  legers te trainen 
 

Verlaag de tariefmuren in Europa, pak het probleem van de tariefescalatie aan en steun regionale economische samenwerking  in Afrika
Sta tijdelijk protectionisme toe maar voorkom dat gevestigde belangen elke dynamiek in de kiem smoren. 

Kortom, houd op met een beleid dat geld van arme mensen in het Westen overhevelt naar rijke mensen in Afrika. Kies voor een beleid waar alle Afrikanen beter van worden.