Langzame wals

maandag 3 november 2008 11:57

Auteur: Robert Haasnoot
Uitgever: De Geus

Er zijn weinig auteurs die hun woorden zo zorgvuldig kiezen als Robert Haasnoot. Zijn taal is eenvoudig en traag, maar duidelijk het gevolg van een lang denkproces. Achter elk woord gaat een hele wereld schuil. Haasnoots kracht is dat hij niet te veel uitlegt, maar met zijn woorden die wereld vooral suggereert.

Trouwe fans
Haasnoot gaat al even mee. De doorbraak naar het grote publiek laat nog even op zich wachten, maar zijn fraaie drieluik over Katwijk – consequent Zeewijk genoemd – bezorgde hem een schare trouwe fans. De schrijver groeide op in het gelovige vissersdorp in Zuid-Holland en woont er nog steeds.

'Een afrekening met kinderangsten' heeft de auteur zijn cyclus genoemd. Het gereformeerde milieu was niet alleen een last, ook een zegen: als negenjarige schreef Haasnoot in zijn jongenskamer vlammende preken. Dat is zeker geen slecht begin van een literair leven.

Feijenoord
Nu is de auteur klaar met de Katwijkers; in zijn nieuwe roman zijn ze opvallend afwezig. Langzame wals speelt zich af in negentiende-eeuws Rotterdam. Feijenoord is in die tijd nog een eiland, groen en ruim. Zakenman en visionair Lodewijk Pincoffs gelooft dat het gebied voor iets groters bestemd is.

Hij is de man achter de Rotterdamse Handelsvereeniging, probeert als politicus stadgenoten te overtuigen van de noodzaak van een open doorgang naar zee. Dat hij met zijn megalomanie in 1879 de halve stad meetrekt in een faillissement, heeft op dat moment niemand door.

Vlees en bloed
Pincoffs (1827-1911) heeft echt bestaan. Biograaf Bram Oosterwijk schreef in Vlucht naar victorie gedetailleerd over zijn opkomst en ondergang. Haasnoot maakt dankbaar gebruik van dat onderzoek, en van het feit dat over Pincoffs privéleven weinig bekend was. Hij veroorlooft zich veel literaire vrijheden (gelukkig!) en maakt van Pincoffs een mens van vlees en bloed.

Haasnoot introduceert een tweede hoofdpersoon, de prostituee Emma. Haar man Harm, ook al zo’n op drift geraakte Nederlander, vond een onderwaterboot uit waarmee de Ieren hun vrijheid willen bevechten. Harms verdwijning (ontvoerd? vermoord?) in combinatie met Pincoffs vlucht voor de Nederlandse autoriteiten, geeft Langzame wals een spannende onderstroom.

Wat taal betreft heeft de roman die prettige, rustige cadans die Haasnoot eigen is. De Katwijkse auteur schrijft graag mooi. Hij spreekt over 'het rouge et noir van de beurs', laat de natuur 'zich terugtrekken in de eigen werkelijkheid' en 'de siddering van een briesje' langs Emma’s gezicht strijken.

Geboren
Net als in de vorige romans schemert de grondige research door de zinnen heen. Het deel dat zich afspeelt in Paterson, schreef Haasnoot in Paterson zelf. Dit stadje in New Jersey is hem minder vreemd dan lijkt. Hij werd er geboren en woonde er tot zijn tweede, voordat inscheping naar Katwijk volgde.

Langzame wals gaat over schuld en boete. Via een omweg onderzoekt Haasnoot opnieuw zijn wortels. De roman is minstens voor de helft verzonnen, maar wat geeft het? Dat het zo hád kunnen zijn, is voldoende.

Deze recensie verscheen 6 september 2008 in weekblad Elsevier

Bestel hier het boek

Door Irene Start