Gevolgen van film Ehsan Jami niet bagatelliseren

vrijdag 28 november 2008 09:10

'Ik geef u dit bericht in zijn kale naaktheid en ik zal niet pogen het nader te kwalificeren. Ik vrees, dat de woorden die ik zou kunnen vinden, hoe ik ze ook koos, te ver ten achter zouden blijven bij de smartelijke en wrange gevoelens die het bij mij en mijn ambtgenoten heeft opgeroepen.

(...) Het is deze Nederlander, deze nobele en ware zoon van ons volk (...) dien de vreemdeling, welke ons thans vijandelijk overheerst, ontheft van zijn functie.

Ik zeide U niet over mijn gevoelens te zullen spreken; ik zal me er aan houden, al dreigen zij als kokende lava te barsten door alle spleten, welke ik bij momenten de indruk heb dat zich, onder de aandrang daarvan, in mijn hoofd en hart zouden kunnen openen.'

Wilhelmus
Deze woorden sprak Rudolph Cleveringa in een volle collegezaal op 26 november 1940, waarna de zaal het Wilhelmus begon te neuriën. Een dag later werd hij gearresteerd.

Cleveringa (1894-1980) was van 1927 tot 1958 hoogleraar handels- en burgerlijk procesrecht aan de rechtenfaculteit van de Universiteit Leiden.

In 1940 ontsloegen de nazi’s professor E.M. Meijers. Hij was een jood en leermeester van Cleveringa. In die bange en donkere dagen durfden weinigen op te komen voor het onrecht dat joden werd aangedaan. Cleveringa deed dat wel. In zijn openbaar college van 26 november 1940 nam hij het op voor Meijers, voor gerechtigheid en voor de academische vrijheid.

Executiepeloton
Ik heb de eer gehad om Iraanse Cleveringa’s te mogen kennen. Veel van hen hebben de staatstirannie niet overleefd. Dat waren mannen en vrouwen die voor het executiepeloton hebben gestaan. Of hun leven is geëindigd in de martelkamers van de zonen van Allah.

Waarom riskeren de Cleveringa’s van deze wereld hun leven omwille van de vrijheid? Durven wij, onze media en ons kabinet, in de voetsporen van Cleveringa de vrijheid van andersdenkenden te verdedigen?

Welzijn
Er is altijd een goede reden om vrijheid niet te willen verdedigen: het welzijn van je familie, het economische welzijn van je vakgenoten, de veiligheid van de buren, en ten slotte het argument dat je geen slapende honden moet wakker maken.

Als wij Cleveringa’s moed en moraliteit zouden beperken tot de bange dagen van de oorlog, dan doen wij hem tekort. Hij is een voorbeeld voor ons, hij roept ons op om ook in alle andere situaties voor de vrijheid van andersdenkenden op te komen.

Durven we dat? We zullen binnenkort weer op de proef worden gesteld.

Afvalligen
Ehsan Jami, oprichter van het comité voor ex-moslims, heeft een korte maar inhoudelijke film gemaakt over profeet Mohammeds opvattingen aangaande vrouwen, joden en andersdenkenden, zoals de afvalligen.

Jami informeerde mij gisteren over zijn film Interview met Mohammed.

Het is een Engelstalige film die hij met hulp van internationale kunstenaars heeft gemaakt. Maar alleen zijn naam staat op de aftiteling.

Morele maatstaven
Voorzover ik nu kan beoordelen, voldoet deze film aan onze juridische en morele maatstaven. De film heeft niet de opzet om beledigend te zijn. Hij is ook niet beledigend. 

De kernvraag in de film is hoe de profeet Mohammed nu naar controversiële issues zou kijken.

Hervormingsgezinde moslims zeggen steeds dat  Mohammeds daden historisch moeten worden geïnterpreteerd. Daaruit concluderen zij dat de profeet deze controversiële onderwerpen nu op een andere manier zou benaderen.

Dit beweert Ehsan Jami met deze film te willen bewerkstelligen. De profeet Mohammed herinterpreteert zijn eigen regels en daden. 

Onaanvaardbaar
Zullen er dus geen problemen van komen? Helaas wel.

Fundamentalistische sjiieten en soennieten zullen deze film als onaanvaardbaar bestempelen. Ten eerste zullen ze bezwaar maken tegen het feit dat de profeet wordt afgebeeld. Ten tweede zullen ze de film als een gevaar voor hun ideologie zien omdat een afvallige moslim in de film alle anderen uitnodigt om daadwerkelijk de islam te gaan herinterpreteren.

Dat willen de fundamentalisten juist niet! Ten derde spelen daarbij de tactische belangen van verschillende fundamentalistische groepen een rol. Dit laatste is buitengewoon van belang voor het maken van een risicoanalyse rond deze film.

Culturele NAVO
Het islamitische Iran ziet Nederland als bakermat van de 'culturele NAVO'. Deze uitdrukking wordt regelmatig in Iran gebruikt. De militaire aanval komt uit Brussel en de culturele aanval via Den Haag.

Ze doelen op Ayaan, Jami en op de kunstfoto’s van Sooreh Hera.

Het bewijs daarvoor zien ze in de oprichting van radio Zamane tegen het islamitische Iran. Deze radio wordt gefinancierd op basis van een Kamermotie. Of dit radiostation daadwerkelijk tegen Iran opereert, doet niet ter zake. Het regime bestempelt regelmatig Iraanse critici van het islamisme als de handlangers van de ‘culturele NAVO’. Ze kunnen na deze film nog zwaarder worden aangevallen.

Schitteren
Daarnaast heeft Iran een ander belang. Het regime wil nog een keer schitteren als de leider van de fundamentalistische moslims in het Midden-Oosten. Daardoor zou ook de aandacht worden afgeleid van het nucleaire programma van Iran. 

Het blijft onvoorspelbaar hoe een totalitair islamitisch regime zal reageren op een film gemaakt door een persoon van de Iraanse afkomst.

Indonesië
Ook andere fundamentalisten willen een leidinggevende rol spelen bij het verdedigen van de eer van profeet Mohammed.

Daarbij denk ik aan Indonesië en een paar andere landen. Ook bevriende staten in het Midden-Oosten (lees: voor het westen aanvaardbare despoten) zouden deze film als kans kunnen zien om de fundamentalisten de pas af te snijden door zelf een hard standpunt in te nemen.

Dan krijgen we te maken krijgen met de Organisatie van de Islamitische Conferentie. Dit is riskant, want zodra het uit de hand loopt, hebben deze regimes dan geen controle meer over het proces dat ze zelf hebben ontketend.

Nederland
Ook in Nederland zullen de gevaren voor criticasters van de islam toenemen. De geradicaliseerde Europese islamisten, veelal jongeren, kunnen tot de overtuiging komen dat in Nederland en misschien ook elders een daad moet worden gesteld.

Hierdoor loopt niet alleen Jami, maar ook iedere andere prominente islamcriticus gevaar. Niet alleen in de eerste weken na de vertoning van de film, maar misschien pas veel later zullen de effecten hiervan zichtbaar worden.

Het is te hopen dat de NCTb de normatieve dreiging - en dus niet alleen de waarneembare dreiging - voorop gaat stellen. Anders kunnen er doden gaan vallen, met alle gevolgen van dien voor de politieke verhoudingen in Nederland. 

Wat de overheid te doen staat? Daarover schrijf ik maandag.

Afshin Ellian