Haatdragende moslims, buig diep voor film Jami!

dinsdag 9 december 2008 09:03

Beeld uit 'Interview with Mohammad'

Mohammad: Every historical character has been burdened with difficult facts and standards. Facts are not rewritable, standards however can be.
Ehsan Jami:  But in your history it is hard to separate the facts and standards. 
Mohammad: Yes, that is my tragedy: I am the author, player and also the witness of my own drama. 
Ehsan Jami: Whose drama is more tragic? Yours or the tragic situation in which millions of Muslims have come? In this tragedy you are the director. But the players played on after you retired.
Mohammad: True. But I never completely left the scene. Let us start, and leave therefore the Rasul Allah and release people of what I was and of what I never want to be anymore. This is what you call emancipation. Or am I getting too complicated?

Kritische dialoog
In alle rust heeft hij maanden aan zijn film gewerkt. Al voordat Geert Wilders een film wilde maken, was hij van plan om een korte film te maken over profeet Mohammed. Ik mocht het zien. Ik mag hier echter niet in detail vertellen over de gevoerde dialogen in de film 'An interview with Mohammad'.

Ja, eindelijk na ruim 1.400 jaar interviewt een moslim profeet Mohammed. En dit is een unicum in de geschiedenis van de islam. Op geen enkele wijze is dit ooit eerder gebeurd.

In deze film laat Jami zien hoe hij intussen echt is gegroeid. De dialoog tussen hem als interviewer en profeet Mohammed is een volwassen, kritische gesprek. Dit is het eerste interview dat de profeet Mohammed geeft aan een kritisch medium.

Een voormalige geloofsgenoot vraagt hem hoe hij nu, na bijna 1.400 jaar, naar zichzelf als een historische figuur kijkt. Of beter gezegd hoe de profeet Mohammed anno 2008 zijn eigen handelingen en uitspraken zou kunnen beoordelen.

Intellectueel
Dit is erg intelligent. Bovendien is dit precies wat hervormingsgezinde moslims doen: ze willen profeet Mohammed als een historische figuur in de context van onze geschiedenis plaatsen.

De kunstenaars die Jami bij het maken van deze film hebben geholpen, wilden juist een film maken die  niet op de eerdere films over de islam zou lijken.

Daarom ontbreekt achtergrondmuziek. Dat maakt het sober, maar tegelijkertijd geeft dit een bijzonder intellectueel gehalte aan de film. Daardoor ligt de nadruk op dialoog. Dat willen we toch allemaal: een kritische en niet gewelddadige dialoog in de islamwereld.

Maar onbewust plaatsen de schrijver (Jami) en de makers van de film zich zo ook in de wereld van de islam: de wereld van woorden maar geen muziek. Is dat een nadeel? Nee, omdat alle achtergrondmuziek enigszins demagogisch kan overkomen. En dat wilden ze beslist niet.

Onvriendelijk en cynisch
Tegelijkertijd toont Jami nogmaals aan dat hij uit een islamitische cultuur komt. En dit is een effectief wapen voor het ontketenen van een debat in de islamitische wereld. Dit debat zal wellicht niet voor de camera’s plaatshebben, maar wel in het hoofd van duizenden jonge moslims.

En dit was precies het oogmerk van de filmmakers. Het is daadwerkelijk een interview met profeet Mohammed, zoals dat ook door NOVA kan worden gedaan. Jammer genoeg mag ik hier vandaag niet ingaan op andere details van de gevoerde dialogen- ergens krijgt Mohammed zelfs de gelegenheid om zichzelf te verdedigen.

Wat mij ook opviel is de vriendelijke houding van Jami, de interviewer, tegenover profeet Mohammed. Want we zouden kunnen verwachten dat zodra Jami - de bedreigde, mishandelde ex-moslim - tegenover een gemaskerde Mohammed gaat zitten, hij automatisch onvriendelijk en cynisch wordt. Omdat de vijand, met of zonder masker, in het echte of imaginaire theater van het leven, nog altijd de vijand blijft.

Boosheid
Een slachtoffer van de Taliban zal onder alle omstandigheden de Taliban haten. Zelfs wanneer een paar acteurs de rol van de Taliban zouden spelen. Doordat Jami zo vriendelijk omgaat met Mohammed, ontstaat onbewust een mystieke band met de gemaskerde profeet Mohammed.

Hij wil dus de profeet Mohammed niet uitroeien. Ehsan, de ex-moslim die de boosheid van islamisten en links Europa over zich heeft afgroepen, wil slechts een zachtere, vergevingsgezindere, kritischer Mohammed zien herboren worden.

Dit alles wil Jami, zelfs als hij  niet meer in Hem gelooft. Het is ontroerend. De haatdragende fundamentalisten moeten Jami en ons land niet gaan bedreigen. Ze moeten diep buigen voor deze waarachtige en bijna religieuze oproep van een ex-moslim.

Niet de politieke polemieken, maar uiteindelijk de kracht van de kunst (en kunstenaars) was in staat om het onschuldige verlangen van Jami naar vrijheid en menselijkheid uit de verborgenheid te halen. Veel respect heb ik voor de kunstenaars die Jami hebben geholpen. 

Vrijheidsstrijd
Daarom wil ik hier een hulde uitbrengen aan de moed en wijsheid van de kunstenaars die deze film hebben gemaakt. Velen hebben helaas een grote mond wat de vrijheid betreft, maar als het er op aankomt, zijn ze niet bereid, zelfs in verborgenheid, de vrijheidsstrijd te ondersteunen of te bevorderen. 

Interview met Mohammed is een eenvoudige, en toch diepzinnige en veelzeggende film. Helaas is het toch nog een problematische film. We hebben al berichten gelezen van actualiteitsprogramma’s die op hun eerdere beloftes zijn teruggekomen. Ze waren niet bereid als eerste zelfs te willen berichten over deze film. Ze willen niet in gevaar komen en niet worden bedreigd.

Moed?
Waarvoor herdenken we eigenlijk 4 en 5 mei? Willen we op die dagen de burgerlijke moed bevorderen? Welke moed? Sommige mensen en instituten hebben het simpelweg niet.

Hoe kunnen we de burgerlijke moed bevorderen bij mensen die helemaal geen moed hebben? Het zijn misschien dezelfde personen die vaak de moed van journalisten en intellectuelen in de door junta geleide landen, zoals Chili onder Pinochet, bewonderen. Maar zelf, o nee, dat gaat te ver.

Afshin Ellian