Is Jongerius soms onze schaduwpremier?

Agnes Jongerius komt even langs en kleedt in een handomdraai het nieuwe regeerakkoord van het kabinet-Balkenende verder uit. De ambtenarensalarissen blijven gewoon stijgen, de AOW blijft vooralsnog onaangetast en de pensioenfondsen hoeven hun reserves niet op peil te brengen. Wie regeert dit land eigenlijk?

Door Syp Wynia

Agnes Jongerius gisteravond na het crisisoverleg tussen de coalitie en de sociale partners

Volgens vice-premier Wouter Bos zouden het de zwaarste, meest complexe onderhandelingen in tachtig jaar worden. Een maand later blijken de uitkomsten van die onderhandelingen vooral een lege huls. Hebben we daar zo lang op moeten wachten?

Ga maar na. Het grootste probleem voor de overheid zijn de uit de hand lopende overheidsfinanciën. Dat maakt het nodig de tering naar de nering te zetten, ook voor de nabije en verdere toekomst als de overheidsuitgaven - die door het expansieve beleid van Balkenende, Bos en Rouvoet toch al uit de hand liepen - door de vergrijzing verder uit het lood slaan.

Investeren
Daarbij bestond er ook nog het idee dat het kabinet de economische crisis kon oplossen door extra geld uit te geven, iets dat ten onrechte vaak ‘investeren’ wordt genoemd. Het is de vraag of dergelijke ‘investeringen’ iets uithalen, maar het staat wel vast dat de begrotingstekorten er groter van worden en de toch exploderende staatsschuld eveneens.

Het goede nieuws is dat het kabinet het niet zo dol heeft gemaakt met die ‘investeringen’. De bouwlobby heeft weliswaar extra opdrachten binnengehaald met meer klussen aan dijken, scholen, ziekenhuizen en woningen. Er worden wat bestelauto’s met subsidie gesloopt, er komen extra gesubsidieerde windmolens, de schadelijke vliegtaks wordt geschrapt en er wordt weer eens wat geld voor scholing en reïntegratie voor werklozen uitgetrokken. Het is twijfelachtig of het nuttig en wenselijk is, maar alla.

Bezuinigen
En jawel, er worden in 2011 misschien wat miljarden bezuinigd, als het Centraal Planbureau volgend jaar tenminste denkt dat de economie zich het jaar daarop wat hersteld heeft. Maar de grote klapper had het kabinet kunnen maken door de nalatigheid uit het bestaande regeerakkoord te herstellen door langzaam te beginnen de AOW-leeftijd te verhogen. Dat is niet onredelijk gegeven de langere levensverwachting en helpt de staatsschuld in toom te houden. Wat ook erg had kunnen helpen was het zo snel mogelijk bevriezen van de ambtenarensalarissen en de uitkeringen.

Maar wat deed het kabinet? Het verklaarde bijna alle bezuinigingen en hervormingen voor nu en later, van de ontwikkelingshulp, de AWBZ, de ww en de aanrechtsubsidie zelf al tot taboe. Vervolgens kwam na een maand soebatten mevrouw Agnes Jongerius van de vakcentrale FNV nog even langs in het Catshuis. Die kreeg in een paar uur gedaan dat de Rijksambtenaren-CAO’s voor dit en volgend jaar (twee keer meer dan 3 procent er bij) intact blijft en daarmee alles wat daar aanhangt.

Pensioen
Jongerius’ – op zich niet onredelijke - eis dat de pensioenfondsen hun financiën niet haastig op peil hoeven te brengen kreeg ze ook ingewilligd. En de AOW, die wordt doorgeschoven naar het polderoverleg waar Jongerius in tegenstelling tot het kabinet zelf aan tafel zit. Zij wil een hogere AOW-leeftijd voorkomen door de belasting te verhogen. Dat medicijn is erger dan de kwaal.

Het roept ook de vraag op wie er eigenlijk regeert. Waarom zou Agnes Jongerius bij voorbaat een vetorecht hebben op wat het kabinet hoort te beslissen? Jawel, ze zit een vakcentrale voor met een reeks bonden die samen 1,2 miljoen leden hebben. Maar moet de ANWB of Greenpeace dan ook aan tafel zitten bij coalitieonderhandelingen in het Catshuis?

Moedeloos
Het is treurig maar waar. De FNV is zo een conservatieve lobby van oudere werknemers, werklozen en gepensioneerden die alles kan tegenhouden zonder ook maar één demonstrant met gratis treinkaartjes naar het Malieveld te halen.

Dat zegt niets over de kracht van de FNV. Het toont wel de moedeloos makende slapte van het kabinet Balkenende-Bos-Rouvoet. Dat kabinet laat toe dat Agnes Jongerius gewoon als schaduwpremier kan optreden, zonder ook maar aan één verkiezing te hebben deelgenomen.