2666

dinsdag 31 maart 2009 14:27

Auteur: Roberto Bolaño
Uitgever: Meulenhoff

Roberto Bolaño

Wat maakt een cultroman tot een cultroman? Een schrijver die overleden is voordat hij het werk kon afmaken, helpt. Een vermeende heroïneverslaving, romantische levensstijl en hevige bewondering door een kleine kring van connaisseurs, helpen ook. Voeg daar een donkere inhoud aan toe, vol De Sade-achtige seks en mysterieuze verwijzingen: cultstatus verzekerd.

Leverkwaal
De Chileen Roberto Bolaño, die door een leverkwaal niet ouder werd dan vijftig jaar, maakte tot 1998 niet veel los in de literaire wereld. Dat had veel te maken met het lang ontbreken van goede vertalingen, maar kwam ook doordat Bolaño een dichter was. Pas na de geboorte van zijn kinderen besloot hij zich te richten op het meer 'winstgevende' proza. In 1998 leidde dat tot Los detectives salvajes (De woeste zoekers).

Of het nu de detective-achtige inhoud was, of de avant-gardistische personages, ineens was Bolaño groot nieuws. Hij werd gebombardeerd tot de schrijver die de vorige generatie (Márquez, Vargas Llosa) moest doen vergeten. In Nederland werd deze eerste grote roman overigens niet opgepikt. De enkele recensent die hem wel besprak, klaagde over een drammerige stijl.

Beste Boek
Met 2666 zal dat allemaal veranderen. Vorig jaar verscheen de Engelse vertaling. Vooral Amerikanen gingen plat; de roman prijkte op alle belangrijke lijstjes en werd door Time uitgeroepen tot 'beste boek van 2008'.

Na lezing van de 1.100 pagina's is een verzuchting op zijn plaats: ja, deze roman is alle heisa meer dan waard. Wat stijl betreft is er weinig veranderd, 2666 heeft op veel momenten iets van een omgevallen boekenkast. Bolaño verwijst zo vaak en veel dat het een wonder is dat hij zelf niet in zijn literaire labyrint verstrikt raakt. Verhaal en compositie zijn echter ijzersterk. 2666 heeft iets van een toverbal. Elke pagina, elk deel toont een andere kleur.

Afwisseling
De roman, die eigenlijk uit vijf romans bestaat, begint literair, is middenin een detective, en eindigt als een biografie. Die afwisseling geeft het geheel iets verkwikkends, het misdaad-element (tweehonderd moorden in het Mexicaanse grensstadje Santa Teresa) doet de rest.

De roman stroomt over van de personages. Van literaire critici tot lamlendige discomeisjes, van forensisch artsen tot zwarte journalisten, gespecialiseerd in 'sociologisch-pittoreske' reportages uit de Afro-Amerikaanse gemeenschap.

Rode draad
Wie ze ook zijn, deze romanfiguren worstelen opvallend vaak met hun middelmatigheid. Alleen de illustere Duitse schrijver Benno von Archimboldi, een nom de plume, lijkt daar weinig last van te hebben. Hij vormt een belangrijke rode draad: 2666 begint als een zoektocht naar zijn identiteit en eindigt met een ontmaskering.

Was dit het boek zoals Bolaño het zelf had willen publiceren? Volgens zijn uitgever en zijn weduwe is dit bouwwerk precies wat Bolaño voor ogen stond. Het bewijs daarvoor staat in 2666 zelf. Op pagina 280 klinkt de klacht dat zelfs geletterden tegenwoordig geen dikke boeken meer lezen. Ze gaan voor dun en makkelijk. Terwijl de echt grote, onvolmaakte en onstuimige werken smachtend op hen liggen te wachten. 2666 , wil Bolaño maar zeggen, is zijn onstuimige duik in het diepe.

Deze recensie verscheen 28 maart 2009 in weekblad Elsevier

Bestel hier het boek

Door Irene Start