Coalitie kraakt onder verlies PvdA en zege PVV

De duidelijkheid heeft gewonnen bij de verkiezingen voor het Europees parlement. Heldere standpunten wonnen, onduidelijke verloren. En de regeringscoalitie kraakt onder het gigantische verlies van de PvdA

Door Syp Wynia

Wouter Bos verbijt zijn teleurstelling

De verkiezingen voor het Europees parlement zullen deze keer niet snel worden vergeten. De PVV, een eurosceptische nieuwkomer met stevige standpunten, werd de grote overwinnaar en de tweede partij van het land. Maar ook de uitgesproken eurofiele partijen GroenLinks en vooral D66 wonnen.

De PVV werd de grootste partij in Rotterdam, D66 in Amsterdam – waar het machtsmonopolie van de PvdA wankelt nu die partij daar slechts de derde werd.

Verliezer
De klassieke middenpartijen CDA, PvdA en VVD verloren alle drie, maar de echt grote verliezer is de PvdA, die in sommige gemeenten halveerde. Het kan niet anders of er moeten veel PvdA-stemmen naar de PVV van Wilders zijn gegaan. De PvdA betaalt een hoge prijs voor de onbegrijpelijke keuze voor een onbekende, weinig aansprekende en ook nog eens uitgesproken eurofiele lijsttrekker, Thijs Berman.

Terwijl de PvdA-kiezers bij het referendum over de Europese Grondwet in 2005 nog in ruime meerderheid ‘nee’ stemden, vonden de PvdA-leden het een goed idee om met Berman de verkiezingen in te gaan. Daar betaalt de partij van Bos en Hamer een hoge prijs voor. Wat de PvdA ook niet heeft geholpen is dat Bos een nieuw referendum had beloofd bij een nieuwe versie van de Europese Grondwet, maar die verkiezingsbelofte brak.

Zege
De zege van Geert Wilders’ PVV zal heel Europa doorgaan en mogelijk kiezers in andere landen aansteken. Niet alleen in Nederland, maar ook elders in Europa is de ban over meer Brussel en een groter Europa gebroken. Voor veel eurofielen is dat een grote slag, maar het betekent tegelijkertijd dat Europa politiek is geworden. Burgers blijken wat te vinden van meer machtsoverdracht naar Brussel en de voorhollende uitbreiding, tot aan Turkije toe. Het moet nog maar worden bezien of het Verdrag van Lissabon – de opvolger van de Europese Grondwet – het in dat licht wel gaat halen.

De Ieren mogen het nog een keer zeggen, de Poolse en de Tsjechische presidenten onthouden tot dusver hun handtekening en het Duitse Hooggerechtshof kan eind deze maand ook nog ‘nee’ zeggen.

Verhoudingen
Natuurlijk zegt deze uitslag ook iets over de actuele verhoudingen in de Nederlandse politiek. De PvdA loopt zware klappen op en de SP kan daar niet van profiteren, maar D66 en GroenLinks wel. De uitslag is bij de PvdA zwaar gevallen. Wouter Bos wil nog eens goed kijken wat er fout gegaan is, maar fractievoorzitter Mariëtte Hamer wil nu, zoals haar voorganger Jacques Tichelaar eerder zei, de randen van het regeerakkoord opzoeken.

Sterker nog, ze wil eigenlijk opnieuw, na de crisisonderhandelingen van dit voorjaar, nieuwe (linkse) bijstellingen van het regeerakkoord. Het is helemaal niet zo zeker dat de coalitie deze nieuwe spanningen overleeft. Wellicht zijn de eerstvolgende verkiezingen niet voor de gemeenten (maart volgend jaar), maar voor de Tweede Kamer.