Voor het eerst in 40 jaar: een grieppandemie

donderdag 11 juni 2009 14:10

Ik heb meer vertrouwen in Osterhaus dan in Ekkelenkamp

Het is zo ver. Een grieppandemie.

De Wereldgezondheidsorganisatie heeft vandaag aangekondigd dat voor de Mexicaanse griep alarmfase 6 is ingegaan.

Dat betekent dat het virus zich inmiddels niet meer alleen verspreidt van varkens naar mensen, of alleen maar vanuit de brongebieden (Mexico en de Verenigde Staten) maar dat overal in de wereld mensen griep kunnen krijgen die niet in Mexico of de Verenigde Staten zijn geweest.

Veertig jaar hebben we hier op gewacht, hebben we hier voor gevreesd en nu is het er: een grieppandemie.

Gewone gangetje
Hoort u de sirenes gillen, houden ouders hun kinderen binnen, worden overal scholen en vliegvelden gesloten, loopt Jan en alleman met (nutteloze) mondkapjes? Nee natuurlijk, het leven gaat zijn gewone gangetje.

Het bevestigt wat viroloog Huub Schellekens, tevens actief PvdA-lid en columnist in het Financieele Dagblad, gisteren zei toen ik hem een lift van Amsterdam naar Rotterdam gaf: eigenlijk is de term ‘alarmfase’ te alarmistisch. Het Engelse alert is beter. Op je qui vive zijn. Opletten.

Wordt de commotie overdreven, zoals Schellekens en Miquel Ekkelenkamp gisteren beweerde op de door Elsevier en Berenschot georganiseerde discussieavond in de Rode Hoed? Ik denk het niet en zal daar mijn argumenten voor geven.

Influenzavirus
Maar eerst even aandacht voor de intrigerende standpunten van Ekkelenkamp, een jonge arts/microbioloog, die enkele weken geleden een opzienbarend stuk in NRC Handelsblad schreef. Hij vindt dat het onterecht is om steeds met de tientallen miljoenen doden uit 1918 te wapperen. Volgens hem stierf 95 tot 99 procent van die mensen niet aan het influenzavirus maar aan bacteriën die daar overheen kwamen. En ja, antibiotica werden pas rond de Tweede Wereldoorlog uitgevonden.

Het argument van viroloog Ab Osterhaus en Roel Coutinho, hoofd infectieziekten bij het RIVM, is dat het Mexicaanse griepvirus nu nog een watje is (jammer dat ze het woord mietje niet gebruikten, tijdens dit pandemietje), maar wellicht kan veranderen in de son of a bitch en dat er dan wel miljoenen doden kunnen vallen.

Mutatie
Daarop hebben Ekkelenkamp en Schellekens weer een aardige: virussen worden in de loop van een epidemie doorgaans niet gemener maar juist maar minder gemeen. Ekkelenkamp bestrijdt ook dat de Spaanse griep in 1918 eerst vriendelijk was en toen door een mutatie levensgevaarlijk werd.

Dan zouden de pieken in sterfte in verschillende steden niet gelijktijdig geweest zijn, want zo’n nieuw gemuteerd virus stapt van land naar land, van stad naar stad.

Het was een kostelijk debat, dat een zeldzaam inkijkje bood in zowel de haat en nijd in de wetenschapswereld als in de omgangsvormen en de wijze van discussiëren. U moet weten dat Osterhaus en Coutinho grote namen zijn, die hun sporen hebben verdiend.

Coutinho heeft voorop gelopen in het Nederlandse aidsonderzoek en Osterhaus is een unieke viroloog: als er ergens in de wereld een onbekend virus is gevonden, dan wordt Ab in Rotterdam gebeld. Zoals Bert Wagendorp, de steeds beter wordende columnist van de Volkskrant, ooit schreef: nieuwe virussen moeten zich altijd eerst bij Ab melden.

Mediavirologen
Ekkelenkamp is een jonge turk (geen echte Turk natuurlijk, u begrijpt wat ik bedoel) met lef: het is niet mis om wanneer je in de wetenschap net komt kijken, gelijk Osterhaus en Coutinho ‘mediavirologen’ te noemen en hen er van te beschuldigen dat ze deels om eigen gewin (dat zegt hij niet hardop maar bedoelt het wel natuurlijk) het vuurtje opstoken. Schellekens is geen jonge turk, maar wel iemand die zijn hele leven lang al een tikje verongelijkt is en graag moppert op Osterhaus.

En dus vlogen de vonken er af in de Rode Hoed. De thuisblijvers hebben ongelijk gehad. Van die heerlijke steekjes onder water. Ekkelenkamp zei heel vaak: volgens professor (heel slim, dat respect) Osterhaus is het zus, maar volgens mij zit het zo. Waarop Osterhaus dan terugkwam met: als de heer (ook een aardige) Ekkelenkamp af en toe Nature of Science zou lezen, dan zou hij weten dat….

Waarom geloof ik toch dat Osterhaus en Coutinho gelijk hebben? Niet omdat ik teveel voor hen zou knielen, zoals Schellekens jennend tegen me zei gisteravond (ik ken hem net als Osterhaus en Coutinho al ruim twintig jaar).

Nee, die Mexicaanse griep is toch een vreemd virus. Het is niet gemeen, misschien is het zelfs wel minder gevaarlijk dan de jaarlijkse wintergriep, maar de griep heeft wel één bizar kenmerk gemeen met de Spaanse griep van 1918: dat niet alleen kleuters en bejaarden ziek worden maar ook jonge mensen rond de 25 jaar.

Dode gastheer
En dan lijkt het mij niet onlogisch dat virussen in de loop van een epidemie ook wel eens een keer gemener kunnen worden. Natuurlijk heeft een virus er niks aan wanneer zijn gastheren (wij dus) massaal dood gaan, dat is de dommekracht van het Ebolavirus, dat mede daarom nooit zo bedreigend zal worden als het griep- of aidsvirus, maar ja, mutaties zijn ongericht en als straks in de winter de Mexicaanse griep opeens een procent van de zieken doodt in plaats van een promille nu, dan kan het aantal slachtoffers flink oplopen.

Daar komt een ander argument bij. Ik heb meer vertrouwen in Osterhaus dan in Ekkelenkamp. De laatste is slim en heeft nogmaals gezegd behoorlijke cojones, maar Ekkelenkamp heeft op virologisch gebied nog niets gepresteerd.

Verstandig
Osterhaus daarentegen heeft de virussen ontdekt die zeehonden in de hele wereld ziek maakten, heeft een grote bijdrage geleverd aan het ontdekken en vervolgens stoppen van Sars en zo kan ik nog wel even door gaan.

Als zo iemand iets over virussen zegt, dan telt dat. Natuurlijk gaat het in de wetenschap uiteindelijk om de waarheid, niet om wie die verkondigt, maar zo lang nog niet duidelijk is wat de waarheid is, doet het er wel degelijk toe wie wat zegt.

En dus vind ik het verstandig dat de Nederlandse regering op aanraden van Osterhaus en Coutinho vijf miljoen doses van de virusremmer Tamiflu in voorraad heeft en bij Solvay voor alle zekerheid ook 34 miljoen doses van een pandemisch vaccin tegen de Mexicaanse griep heeft besteld.   

Simon Rozendaal