Eindigt de lijdensweg van het Lissabon-verdrag?

vrijdag 19 juni 2009 17:24

De Ierse premier Brian Cowen

De Europese Raad van staatshoofden en regeringsleiders van de Europese Unie (EU) is er uitgekomen: de Ieren zijn verzekerd van behoud van zelfbeschikkingsrecht en het Verdrag van Lissabon kan eind dit jaar in werking treden. Dat is tenminste de bedoeling.

Vorig jaar stemden de Ieren tegen het verdrag. Ze vreesden te veel Europese bemoeienis. De Ierse zorgen zijn volgens de Ierse premier Brian Cowen weggenomen. Het verdrag leidt niet tot EU-bemoeienis met het beleid op het gebied van abortus, defensie, belastingen en werknemersrechten.

Deze garanties staan in een ‘besluit’ waaraan in Brussel de hele nacht was gesleuteld en waaraan de lidstaten zich vrijdag hebben gecommitteerd. Later wordt het besluit in een ‘protocol’ gegoten. Een eis van de Ieren doe per se wilden dat hun eisen in de Europese verdragen worden verwerkt. 

Protocol
Een protocol moet wel worden goedgekeurd door de lidstaten, maar dat gebeurt wel pas als het Verdrag van Lissabon is ingetreden.

Het Verdrag van Lissabon omvat spelregels om de Europese Unie beter te laten functioneren. De lidstaten verliezen vetorechten, maar het Europees Parlement krijgt meer bevoegdheden en mag onder meer meepraten over landbouw en justitie.

Vermoeid
In het Europees Parlement en andere Europese instellingen wordt vermoeid vastgesteld dat er nu tien jaar aan het nieuwe EU-verdrag is gesleuteld. Het moet er nu maar eens van komen.

De verwachting is dat de Ieren nu ‘ja’ zeggen. Om andere ongelukken te voorkomen, is besloten dat genoemd protocol er pas komt na de inwerkingtreding van het verdrag.

Heibel
Mocht daar in een van de lidstaten nog heibel over ontstaan, dan maakt dat weinig uit, want het Verdrag van Lissabon is dan inmiddels goedgekeurd, is de redenering in de Brusselse wandelgangen.

Het wachten is op het Ierse referendum begin oktober. Daarna volgt omzetting van het 'besluit' in een protocol dat wordt aangehecht aan het eerstvolgende nieuwe Europese toetredingsverdrag. Dat kan zijn bij de uitbreiding van de EU met Kroatië, maar ook bij de uitbreiding met pakweg IJsland dat steeds meer toenadering tot de EU zoekt.

Onzinnig
Gevraagd of hij vreest voor heropening van het debat over het Verdrag van Lissabon in de Tweede Kamer, reageerde premier Jan Peter Balkenende na afloop van de Europese Raad in niet mis te verstane taal. ‘Dat zou onzinnig zijn. Een politiek spel om zand in de machine te strooien. Spijkers op laag water zoeken. Het zou ook onrecht doen aan wat er is gebeurd. De beloftes aan Ierland komen neer op een verduidelijking van het verdrag. Meer is het niet.’

Balkenende had zelf in de Europese Raad ‘gemarkeerd’ dat het protocol weliswaar wordt gehecht aan een verdrag over toetreding, maar dat die toetreding op zijn eigen merites moet worden beoordeeld. Een vraag die voortvloeit uit de kritische houding van Nederland ten aanzien van verdere uitbreiding van de EU.

Wensen
De besluitvorming rond het Verdrag van Lissabon, dat in de plaats kwam van de in Frankrijk en Nederland bij referendum afgewezen Europese Grondwet, past in een lange traditie van de Europese Unie, waarbij met veel plak en knipwerk wordt voldaan aan ieders wensen.

Dat leidt tot een verre van transparant beleid. Maar de lijdensweg van dit verdrag is wel een extra lange.

Of hij dit najaar is afgelopen? Dat is onmogelijk te voorspellen.

Carla Joosten