Geen titel

 

 

Ga naar deze pagina voor het vervolg van het Gezondheids ABC (Koffie tot en met Zweet).

Simon Rozendaal

Alcoholvrij bier
Natuurlijk is te veel bier niet goed. Zo'n 6 procent van alle kankers in het Westen wordt aan te hoge alcoholconsumptie geweten. Tegelijkertijd beschermt gerijpt gerstenat, mits met mate genuttigd, ook tegen kanker. Japanse onderzoekers gaven kankerverwekkende chemicaliën aan muizen. Kregen de beestjes tegelijkertijd alcoholvrij bier, dan hadden ze 85 procent minder DNA-schade aan lever, longen en nieren (Journal of Agricultural and Food Chemistry, DOI: 10.1021/ jf049208k). Alcohol kan het niet zijn, dus vermoeden de Japanners dat er nog onbekende stoffen in bier zitten die beschermen tegen schade aan het erfelijkheidsmolecuul DNA en tegen het gevolg daarvan, kanker. Een biertje op zijn tijd is dus goed. Wie bang is dat hij of zij geen maat kan houden, profiteert dus ook van het gezondheidseffect door aan alcoholvrij of alcoholarm bier te nippen.

Atkins
Een Deens overzichtsonderzoek in The Lancet (vol. 364, p. 897) wees uit dat het omstreden Atkins-dieet (biefstuk, eieren en groene groenten, bijna geen koolhydraten, voorzichtig met fruit) aanvankelijk een opmerkelijke gewichtsdaling oplevert, maar op de lange termijn nauwelijks beter is dan andere diëten. Het is overigens geen spijkerharde conclusie, want er is nog niet zo veel langlopend onderzoek naar het Atkins-dieet. Ze komen tot de conclusie dat het mechanisme dat de Amerikaanse cardioloog Robert Atkins zelf opperde voor het gewichtsverlies bij zijn dieet (het lichaam schakelt op een andere stofwisseling over) geen voldoende verklaring biedt voor het afvallen. Waarschijnlijker is volgens de Denen dat een dieet met veel eiwit en vet beter vult, waardoor al met al toch gewoon minder calorieën worden gegeten.

Baby
De zwangerschap is niet slechts eenrichtingsverkeer. Een Amerikaanse onderzoekster toonde aan dat na de geboorte cellen van de baby blijven circuleren in het lichaam van de moeder. Die cellen helpen onder meer bij het helen van wonden, zo is bij muizen aangetoond (New Scientist, 6 november 2004). Dit zou een verklaring kunnen zijn waarom patiënten met sommige ziekten (reuma, multiple sclerose) opknappen wanneer ze zwanger worden. Aldus krijgen ze immers een injectie met foetale cellen. Daarvan is bekend dat ze tot bijzondere prestaties in staat zijn - vooral van foetale stamcellen verwachten medici wonderen. Ook vanuit evolutionair oogpunt zou het verklaarbaar kunnen zijn. De baby heeft er baat bij dat mama in leven blijft en niet doodbloedt door de bevalling.

Boenen
Er moet beter worden geboend in ziekenhuizen. Dat is de enige manier om af te komen van de gemene MRSA-bacterie, die ongevoelig is voor antibiotica en ziekenhuizen tegenwoordig tot een extra ongezonde plek maakt. Aldus de schrijfster van een ingezonden brief in de New Scientist van 12 februari 2005. Zij meldt dat schoonmakers in de vleesverwerkende industrie je zouden aankijken alsof je gek was wanneer je hen van een emmer en een dweil zou voorzien, de gangbare middelen waarmee een ziekenhuis wordt schoongemaakt. Grondig boenen, zo weten ze bij kippenslachterijen en worstenmakers, vergt allerlei basische en zure zepen, een waterkanon gevuld met bleekwater, plus een karretje met tal van bacterie- dodende chemicaliën.

Borst
Het gaat goed met de vaderlandse borst. De concentratie dioxinen en PCB's in de vaderlandse moedermelk is in de afgelopen vijftien jaar met de helft gedaald, omdat er in de voeding steeds minder van deze chemische vervuiling zit (Ons Eten Gemeten, RIVM, 2004 (pdf-bestand)). Helaas maken we te weinig van deze steeds schonere borsten gebruik. Nederland scoort in Europees verband ronduit laag in borstvoeding. Veel moeders bieden het hun kinderen aan, maar na drie maanden vinden ze het welletjes. De Scandinavische moeder daarentegen draait haar hand niet om voor zes maanden zogen.

Carrière
Vrouwen met een baan moeten hun ellebogen leren gebruiken en zo snel mogelijk hogerop zien te komen. Als ze aan de onderkant van de sociale ladder blijven hangen, gaat dat ten koste van hun gezondheid. Een Amerikaans onderzoek onder vrouwelijke apen (The Journal of Biological Psychology, DOI: 10.1016/j.biopsycho.2004.11.006) wijst uit dat apinnen onder aan de ladder duidelijk depressiever zijn. Ze hebben minder interesse in hun omgeving en een lagere hoeveelheid vrouwelijke geslachtshormonen (oestrogeen en progesteron) in hun bloed. Een Engels onderzoek bij ambtenaren kwam tot vergelijkbare resultaten.

Welnu, vrouwelijke hormonen beschermen tegen hart- en vaatziekten: daarom hebben mannen meer hartaanvallen dan vrouwen. Wellicht vormen de geslachtshormonen dus een schakel tussen depressie en gezondheid. Vrouwen in slaafse posities hebben minder controle over hun omgeving, worden daardoor sneller depressief. Dat leidt tot lagere hormoonspiegels en dit kan vervolgens weer ziekte teweegbrengen. Opmerkelijk is dat de hormoonspiegels niet zo laag zijn dat de menstruatie van slag raakt. De conclusie: ook vrouwen met een normale maandstonde kunnen door somberheid te weinig hormonen hebben.

Dagboek
Mensen die dagboeken bijhouden, hebben vaker hoofdpijn, last van slapeloosheid, van hun spijsvertering en sociale problemen, constateren Engelse onderzoekers (New Scientist, 11 september 2004). Het zou kunnen dat het verband andersom loopt, dat juist dit soort mensen eerder een dagboek bijhoudt. Een andere verklaring is dat een dagboek mensen ertoe verleidt langer stil te staan bij malheur dan goed is. Terwijl niet-dagboekschrijvers eerder hun schouders ophalen - ach, het zit soms mee, het zit soms tegen - beklagen dagboekschrijvers zichzelf. Daar wordt een mens niet bepaald opgewekter van en dat zou ook lichamelijk kunnen doorwerken.

Dik
Dikte is geen ziekte, zoals het tegenwoordig (obesitas) iets te vaak wordt genoemd. Het is niet meer en niet minder dan een aanwijzing dat er te veel wordt gegeten ten opzichte van de hoeveelheid lichaamsbeweging, aldus Pekka Puska in de New Scientist van 12 februari 2005. De Fin, die erin slaagde om de meest ongezond etende mensen ter wereld aan de groenten te krijgen (zie ook 'Finland' op pagina 87), benadrukt dat de risicofactoren voor hart- en vaatziekten eigenlijk helemaal niet zoveel met dikte te maken hebben. Hoge bloeddruk staat er los van, een te hoge cholesterolspiegel heeft er maar weinig mee te maken. De derde risicofactor, roken, is wel aan dikte gerelateerd, maar dan omgekeerd: van het stoppen met roken worden de meeste mensen dikker.

Eng
Enge foto's helpen niet om van het roken af te komen. Nijmeegse onderzoekers legden rokers en niet-rokers foto's voor die de mogelijke gevolgen van roken expliciet laten zien, zoals een tumor op de keel. Ook werden indirecte foto's gebruikt, zoals die van een vrouw die een lege kinderwagen voortduwt, met daarbij de tekst dat roken de vruchtbaarheid vermindert. De conclusie van het onderzoek is dat beide soorten foto's geen enkele invloed hebben op het rookgedrag (Radboud Magazine, 4 maart 2005).

Finland
Het oosten van Finland - Noord-Karelië, bij de Russische grens - toont aan dat campagnes voor gezond leven wel degelijk vruchten afwerpen. In de jaren zeventig van de vorige eeuw had Noord-Karelië het hoogste percentage hartaanvallen ter wereld. De inwoners (fabrieksarbeiders, houthakkers) verrichtten zware handenarbeid en aten mede daarom grote hoeveelheden vlees, worst en zuivelproducten. Groene groenten, dat is iets voor konijnen, vonden ze daar.

Vervolgens is een project begonnen om deze rednecks aan de groene groenten en het fruit te krijgen, ze minder te laten roken, ze te laten bewegen en tot andere gezonde activiteiten aan te zetten. De resultaten waren spectaculair. Tussen 1972 en 1997, de looptijd van het project, daalde het aantal doden door hartaanvallen met ruim 80 procent (New Scientist, 12 februari 2005).

Frankenstein-voedsel
De kritiek van de milieubeweging op genetisch gemanipuleerd voedsel - door haar consequent 'Frankenstein-voedsel' genoemd - is niet alleen dat het slecht voor het milieu zou zijn, maar ook dat het vooral is ontwikkeld om de producent (de industrie en de boeren) aan meer winst te helpen. De consument heeft er weinig baat bij.

In dat opzicht lijkt de industrie haar leven te beteren, blijkt uit de New Scientist van 19 maart 2005. Het Amerikaanse bedrijf Monsanto, pionier in genvoedsel, komt met een nieuwe sojaboon die het voedsel gezonder belooft te maken. De nieuwe boon is deels conventioneel (door kruisen en veredelen) ontwikkeld, maar leunt ook op genetische manipulatie en bevat minder linoleenzuur: geen 8, maar 3 procent.

Als er uit de sojabonen olie wordt geperst, wordt deze eerst 'gehard', een industrieel proces dat de olie beter bewaarbaar maakt. Daarbij wordt het linoleenzuur echter omgezet in de gevaarlijke transvetten (zie 'Unilever' op pagina 93). Met behulp van de nieuwe genetisch gemanipuleerde sojabonen moet de snackbar, waar relatief veel gehard vet wordt gebruikt, dus een gezondere plek worden.

Groenten
In de jaren vijftig en zestig kwam nitraat in het verdomhoekje terecht. Deze stof zit in groenten, vooral als die dankzij kunstmest groot zijn geworden. Nitraat wordt soms ook gebruikt als conserveermiddel voor vlees. Op papier kan uit de reactie van nitraat met amine (in vis en sommige geneesmiddelen) nitrosamine ontstaan en dat zou aan de basis van maagkanker staan.

De laatste jaren wordt steeds duidelijker dat dit een van de vele misvattingen uit de jaren zestig is. In de Scientific American van september 2004 wordt zelfs gesuggereerd dat het andersom is: nitraat beschermt de maag juist. Uit nitraat ontstaat eerst nitriet en dan stikstofoxide. Dat laatste gas heeft een bacteriedodende werking en is sowieso cruciaal in het lichaam.

Hoofdpijn?
Vrouwen die geen zin meer in seks hebben, kunnen het mannelijk geslachtshormoon testosteron op de huid aanbrengen. Een Amerikaans bedrijf heeft daar klinische tests mee gedaan. Het werkt onmiskenbaar, helaas krijgen de dames op de plekken waar gespoten wordt, meer haar (New Scientist, 19 februari 2005).

Innemen
Er is al jaren een debat gaande over de oorzaken van de almaar uitdijende taille. Twee zinnetjes in het rapport Ons Eten Gemeten van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) spreken boekdelen. 'Het is niet zo dat de gemiddelde Nederlander in de afgelopen decennia meer is gaan eten. Gemiddeld is de energie-inname via de voeding in de periode 1988-1998 zelfs met 5 procent gedaald.' Met andere woorden, het komt niet doordat we te veel innemen, we eten steeds minder. Het probleem zit in een tekort aan lichaamsbeweging. De hoeveelheid lichaamsbeweging is de afgelopen decennia zo sterk afgenomen dat de zelfbeperking bij het eten daardoor wordt overvleugeld.

Joint
Een onderzoeker van het Amerikaanse National Institute on Drug Abuse constateerde dat het bloed sneller stroomt in de hersenen van marihuanagebruikers. Dit effect is typisch voor marihuana - het treedt niet op bij het roken van tabak - en doet zich al voor bij een tamelijk licht gebruik (elf joints per week). Een mogelijke verklaring, aldus de betreffende onderzoeker in het blad Neurology (vol. 64, p. 488), is dat er door de farmacologisch actieve stof THC gebrek aan zuurstof ontstaat. Om dit tekort aan te vullen, gaat het bloed sneller stromen. Het zuurstofgebrek zou ook kunnen verklaren waarom het kortetermijngeheugen (sodeju, waar heb ik ook alweer mijn sleutels gelaten) niet zo goed meer werkt na stevig blowen.

Daarnaast is het afgelopen jaar door onderzoek aan de Universiteit Maastricht duidelijk geworden dat het heel waarschijnlijk is dat het gebruik van cannabis psychotische symptomen zoals het horen van stemmen kan oproepen. Jim van Os concludeerde (New Scientist, 4 december 2004) dat na vier jaar cannabis bijna een op de vier gebruikers dergelijke verschijnselen krijgt. De conclusie: 'Cannabis is niet veiliger dan andere drugs.' Hoezo softdrugs?

Keizersnede
Kinderen die met een keizersnede ter wereld komen, hebben twee keer zoveel kans op voedselallergie, zo constateren Duitse onderzoekers (Archives of Disease in Childhood, vol. 89, p. 993). Een mogelijke verklaring is dat de natuurlijke geboorte het kind in contact brengt met allerlei bacteriën. Daardoor leert het afweerstelsel onderscheid te maken tussen goedaardige en kwaadaardige micro-organismen. Er zijn steeds meer onderzoekers die menen dat de sterke toename van astma en allergie wordt veroorzaakt doordat kinderen te weinig in contact komen met viezigheid. Daarbij werd vooral gedacht aan peuters die te veel in een schoon huis en te weinig in de vieze buitenwereld spelen. De opvatting dat een natuurlijke geboorte een prachtige kennismaking is met die vieze buitenwereld is een nieuwe invulling van deze theorie. Het Duitse onderzoeksteam gaat nu na of er ook meer astma voorkomt bij kinderen die met een keizersnede op de wereld zijn gekomen.

Klik hier voor het vervolg van het Gezondheids ABC

 

 

Ga naar deze pagina voor het vervolg van het Gezondheids ABC (Koffie tot en met Zweet).

Simon Rozendaal

Alcoholvrij bier
Natuurlijk is te veel bier niet goed. Zo'n 6 procent van alle kankers in het Westen wordt aan te hoge alcoholconsumptie geweten. Tegelijkertijd beschermt gerijpt gerstenat, mits met mate genuttigd, ook tegen kanker. Japanse onderzoekers gaven kankerverwekkende chemicaliën aan muizen. Kregen de beestjes tegelijkertijd alcoholvrij bier, dan hadden ze 85 procent minder DNA-schade aan lever, longen en nieren (Journal of Agricultural and Food Chemistry, DOI: 10.1021/ jf049208k). Alcohol kan het niet zijn, dus vermoeden de Japanners dat er nog onbekende stoffen in bier zitten die beschermen tegen schade aan het erfelijkheidsmolecuul DNA en tegen het gevolg daarvan, kanker. Een biertje op zijn tijd is dus goed. Wie bang is dat hij of zij geen maat kan houden, profiteert dus ook van het gezondheidseffect door aan alcoholvrij of alcoholarm bier te nippen.

Atkins
Een Deens overzichtsonderzoek in The Lancet (vol. 364, p. 897) wees uit dat het omstreden Atkins-dieet (biefstuk, eieren en groene groenten, bijna geen koolhydraten, voorzichtig met fruit) aanvankelijk een opmerkelijke gewichtsdaling oplevert, maar op de lange termijn nauwelijks beter is dan andere diëten. Het is overigens geen spijkerharde conclusie, want er is nog niet zo veel langlopend onderzoek naar het Atkins-dieet. Ze komen tot de conclusie dat het mechanisme dat de Amerikaanse cardioloog Robert Atkins zelf opperde voor het gewichtsverlies bij zijn dieet (het lichaam schakelt op een andere stofwisseling over) geen voldoende verklaring biedt voor het afvallen. Waarschijnlijker is volgens de Denen dat een dieet met veel eiwit en vet beter vult, waardoor al met al toch gewoon minder calorieën worden gegeten.

Baby
De zwangerschap is niet slechts eenrichtingsverkeer. Een Amerikaanse onderzoekster toonde aan dat na de geboorte cellen van de baby blijven circuleren in het lichaam van de moeder. Die cellen helpen onder meer bij het helen van wonden, zo is bij muizen aangetoond (New Scientist, 6 november 2004). Dit zou een verklaring kunnen zijn waarom patiënten met sommige ziekten (reuma, multiple sclerose) opknappen wanneer ze zwanger worden. Aldus krijgen ze immers een injectie met foetale cellen. Daarvan is bekend dat ze tot bijzondere prestaties in staat zijn - vooral van foetale stamcellen verwachten medici wonderen. Ook vanuit evolutionair oogpunt zou het verklaarbaar kunnen zijn. De baby heeft er baat bij dat mama in leven blijft en niet doodbloedt door de bevalling.

Boenen
Er moet beter worden geboend in ziekenhuizen. Dat is de enige manier om af te komen van de gemene MRSA-bacterie, die ongevoelig is voor antibiotica en ziekenhuizen tegenwoordig tot een extra ongezonde plek maakt. Aldus de schrijfster van een ingezonden brief in de New Scientist van 12 februari 2005. Zij meldt dat schoonmakers in de vleesverwerkende industrie je zouden aankijken alsof je gek was wanneer je hen van een emmer en een dweil zou voorzien, de gangbare middelen waarmee een ziekenhuis wordt schoongemaakt. Grondig boenen, zo weten ze bij kippenslachterijen en worstenmakers, vergt allerlei basische en zure zepen, een waterkanon gevuld met bleekwater, plus een karretje met tal van bacterie- dodende chemicaliën.

Borst
Het gaat goed met de vaderlandse borst. De concentratie dioxinen en PCB's in de vaderlandse moedermelk is in de afgelopen vijftien jaar met de helft gedaald, omdat er in de voeding steeds minder van deze chemische vervuiling zit (Ons Eten Gemeten, RIVM, 2004 (pdf-bestand)). Helaas maken we te weinig van deze steeds schonere borsten gebruik. Nederland scoort in Europees verband ronduit laag in borstvoeding. Veel moeders bieden het hun kinderen aan, maar na drie maanden vinden ze het welletjes. De Scandinavische moeder daarentegen draait haar hand niet om voor zes maanden zogen.

Carrière
Vrouwen met een baan moeten hun ellebogen leren gebruiken en zo snel mogelijk hogerop zien te komen. Als ze aan de onderkant van de sociale ladder blijven hangen, gaat dat ten koste van hun gezondheid. Een Amerikaans onderzoek onder vrouwelijke apen (The Journal of Biological Psychology, DOI: 10.1016/j.biopsycho.2004.11.006) wijst uit dat apinnen onder aan de ladder duidelijk depressiever zijn. Ze hebben minder interesse in hun omgeving en een lagere hoeveelheid vrouwelijke geslachtshormonen (oestrogeen en progesteron) in hun bloed. Een Engels onderzoek bij ambtenaren kwam tot vergelijkbare resultaten.

Welnu, vrouwelijke hormonen beschermen tegen hart- en vaatziekten: daarom hebben mannen meer hartaanvallen dan vrouwen. Wellicht vormen de geslachtshormonen dus een schakel tussen depressie en gezondheid. Vrouwen in slaafse posities hebben minder controle over hun omgeving, worden daardoor sneller depressief. Dat leidt tot lagere hormoonspiegels en dit kan vervolgens weer ziekte teweegbrengen. Opmerkelijk is dat de hormoonspiegels niet zo laag zijn dat de menstruatie van slag raakt. De conclusie: ook vrouwen met een normale maandstonde kunnen door somberheid te weinig hormonen hebben.

Dagboek
Mensen die dagboeken bijhouden, hebben vaker hoofdpijn, last van slapeloosheid, van hun spijsvertering en sociale problemen, constateren Engelse onderzoekers (New Scientist, 11 september 2004). Het zou kunnen dat het verband andersom loopt, dat juist dit soort mensen eerder een dagboek bijhoudt. Een andere verklaring is dat een dagboek mensen ertoe verleidt langer stil te staan bij malheur dan goed is. Terwijl niet-dagboekschrijvers eerder hun schouders ophalen - ach, het zit soms mee, het zit soms tegen - beklagen dagboekschrijvers zichzelf. Daar wordt een mens niet bepaald opgewekter van en dat zou ook lichamelijk kunnen doorwerken.

Dik
Dikte is geen ziekte, zoals het tegenwoordig (obesitas) iets te vaak wordt genoemd. Het is niet meer en niet minder dan een aanwijzing dat er te veel wordt gegeten ten opzichte van de hoeveelheid lichaamsbeweging, aldus Pekka Puska in de New Scientist van 12 februari 2005. De Fin, die erin slaagde om de meest ongezond etende mensen ter wereld aan de groenten te krijgen (zie ook 'Finland' op pagina 87), benadrukt dat de risicofactoren voor hart- en vaatziekten eigenlijk helemaal niet zoveel met dikte te maken hebben. Hoge bloeddruk staat er los van, een te hoge cholesterolspiegel heeft er maar weinig mee te maken. De derde risicofactor, roken, is wel aan dikte gerelateerd, maar dan omgekeerd: van het stoppen met roken worden de meeste mensen dikker.

Eng
Enge foto's helpen niet om van het roken af te komen. Nijmeegse onderzoekers legden rokers en niet-rokers foto's voor die de mogelijke gevolgen van roken expliciet laten zien, zoals een tumor op de keel. Ook werden indirecte foto's gebruikt, zoals die van een vrouw die een lege kinderwagen voortduwt, met daarbij de tekst dat roken de vruchtbaarheid vermindert. De conclusie van het onderzoek is dat beide soorten foto's geen enkele invloed hebben op het rookgedrag (Radboud Magazine, 4 maart 2005).

Finland
Het oosten van Finland - Noord-Karelië, bij de Russische grens - toont aan dat campagnes voor gezond leven wel degelijk vruchten afwerpen. In de jaren zeventig van de vorige eeuw had Noord-Karelië het hoogste percentage hartaanvallen ter wereld. De inwoners (fabrieksarbeiders, houthakkers) verrichtten zware handenarbeid en aten mede daarom grote hoeveelheden vlees, worst en zuivelproducten. Groene groenten, dat is iets voor konijnen, vonden ze daar.

Vervolgens is een project begonnen om deze rednecks aan de groene groenten en het fruit te krijgen, ze minder te laten roken, ze te laten bewegen en tot andere gezonde activiteiten aan te zetten. De resultaten waren spectaculair. Tussen 1972 en 1997, de looptijd van het project, daalde het aantal doden door hartaanvallen met ruim 80 procent (New Scientist, 12 februari 2005).

Frankenstein-voedsel
De kritiek van de milieubeweging op genetisch gemanipuleerd voedsel - door haar consequent 'Frankenstein-voedsel' genoemd - is niet alleen dat het slecht voor het milieu zou zijn, maar ook dat het vooral is ontwikkeld om de producent (de industrie en de boeren) aan meer winst te helpen. De consument heeft er weinig baat bij.

In dat opzicht lijkt de industrie haar leven te beteren, blijkt uit de New Scientist van 19 maart 2005. Het Amerikaanse bedrijf Monsanto, pionier in genvoedsel, komt met een nieuwe sojaboon die het voedsel gezonder belooft te maken. De nieuwe boon is deels conventioneel (door kruisen en veredelen) ontwikkeld, maar leunt ook op genetische manipulatie en bevat minder linoleenzuur: geen 8, maar 3 procent.

Als er uit de sojabonen olie wordt geperst, wordt deze eerst 'gehard', een industrieel proces dat de olie beter bewaarbaar maakt. Daarbij wordt het linoleenzuur echter omgezet in de gevaarlijke transvetten (zie 'Unilever' op pagina 93). Met behulp van de nieuwe genetisch gemanipuleerde sojabonen moet de snackbar, waar relatief veel gehard vet wordt gebruikt, dus een gezondere plek worden.

Groenten
In de jaren vijftig en zestig kwam nitraat in het verdomhoekje terecht. Deze stof zit in groenten, vooral als die dankzij kunstmest groot zijn geworden. Nitraat wordt soms ook gebruikt als conserveermiddel voor vlees. Op papier kan uit de reactie van nitraat met amine (in vis en sommige geneesmiddelen) nitrosamine ontstaan en dat zou aan de basis van maagkanker staan.

De laatste jaren wordt steeds duidelijker dat dit een van de vele misvattingen uit de jaren zestig is. In de Scientific American van september 2004 wordt zelfs gesuggereerd dat het andersom is: nitraat beschermt de maag juist. Uit nitraat ontstaat eerst nitriet en dan stikstofoxide. Dat laatste gas heeft een bacteriedodende werking en is sowieso cruciaal in het lichaam.

Hoofdpijn?
Vrouwen die geen zin meer in seks hebben, kunnen het mannelijk geslachtshormoon testosteron op de huid aanbrengen. Een Amerikaans bedrijf heeft daar klinische tests mee gedaan. Het werkt onmiskenbaar, helaas krijgen de dames op de plekken waar gespoten wordt, meer haar (New Scientist, 19 februari 2005).

Innemen
Er is al jaren een debat gaande over de oorzaken van de almaar uitdijende taille. Twee zinnetjes in het rapport Ons Eten Gemeten van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) spreken boekdelen. 'Het is niet zo dat de gemiddelde Nederlander in de afgelopen decennia meer is gaan eten. Gemiddeld is de energie-inname via de voeding in de periode 1988-1998 zelfs met 5 procent gedaald.' Met andere woorden, het komt niet doordat we te veel innemen, we eten steeds minder. Het probleem zit in een tekort aan lichaamsbeweging. De hoeveelheid lichaamsbeweging is de afgelopen decennia zo sterk afgenomen dat de zelfbeperking bij het eten daardoor wordt overvleugeld.

Joint
Een onderzoeker van het Amerikaanse National Institute on Drug Abuse constateerde dat het bloed sneller stroomt in de hersenen van marihuanagebruikers. Dit effect is typisch voor marihuana - het treedt niet op bij het roken van tabak - en doet zich al voor bij een tamelijk licht gebruik (elf joints per week). Een mogelijke verklaring, aldus de betreffende onderzoeker in het blad Neurology (vol. 64, p. 488), is dat er door de farmacologisch actieve stof THC gebrek aan zuurstof ontstaat. Om dit tekort aan te vullen, gaat het bloed sneller stromen. Het zuurstofgebrek zou ook kunnen verklaren waarom het kortetermijngeheugen (sodeju, waar heb ik ook alweer mijn sleutels gelaten) niet zo goed meer werkt na stevig blowen.

Daarnaast is het afgelopen jaar door onderzoek aan de Universiteit Maastricht duidelijk geworden dat het heel waarschijnlijk is dat het gebruik van cannabis psychotische symptomen zoals het horen van stemmen kan oproepen. Jim van Os concludeerde (New Scientist, 4 december 2004) dat na vier jaar cannabis bijna een op de vier gebruikers dergelijke verschijnselen krijgt. De conclusie: 'Cannabis is niet veiliger dan andere drugs.' Hoezo softdrugs?

Keizersnede
Kinderen die met een keizersnede ter wereld komen, hebben twee keer zoveel kans op voedselallergie, zo constateren Duitse onderzoekers (Archives of Disease in Childhood, vol. 89, p. 993). Een mogelijke verklaring is dat de natuurlijke geboorte het kind in contact brengt met allerlei bacteriën. Daardoor leert het afweerstelsel onderscheid te maken tussen goedaardige en kwaadaardige micro-organismen. Er zijn steeds meer onderzoekers die menen dat de sterke toename van astma en allergie wordt veroorzaakt doordat kinderen te weinig in contact komen met viezigheid. Daarbij werd vooral gedacht aan peuters die te veel in een schoon huis en te weinig in de vieze buitenwereld spelen. De opvatting dat een natuurlijke geboorte een prachtige kennismaking is met die vieze buitenwereld is een nieuwe invulling van deze theorie. Het Duitse onderzoeksteam gaat nu na of er ook meer astma voorkomt bij kinderen die met een keizersnede op de wereld zijn gekomen.

Klik hier voor het vervolg van het Gezondheids ABC

 

 

Ga naar deze pagina voor het vervolg van het Gezondheids ABC (Koffie tot en met Zweet).

Simon Rozendaal

Alcoholvrij bier
Natuurlijk is te veel bier niet goed. Zo'n 6 procent van alle kankers in het Westen wordt aan te hoge alcoholconsumptie geweten. Tegelijkertijd beschermt gerijpt gerstenat, mits met mate genuttigd, ook tegen kanker. Japanse onderzoekers gaven kankerverwekkende chemicaliën aan muizen. Kregen de beestjes tegelijkertijd alcoholvrij bier, dan hadden ze 85 procent minder DNA-schade aan lever, longen en nieren (Journal of Agricultural and Food Chemistry, DOI: 10.1021/ jf049208k). Alcohol kan het niet zijn, dus vermoeden de Japanners dat er nog onbekende stoffen in bier zitten die beschermen tegen schade aan het erfelijkheidsmolecuul DNA en tegen het gevolg daarvan, kanker. Een biertje op zijn tijd is dus goed. Wie bang is dat hij of zij geen maat kan houden, profiteert dus ook van het gezondheidseffect door aan alcoholvrij of alcoholarm bier te nippen.

Atkins
Een Deens overzichtsonderzoek in The Lancet (vol. 364, p. 897) wees uit dat het omstreden Atkins-dieet (biefstuk, eieren en groene groenten, bijna geen koolhydraten, voorzichtig met fruit) aanvankelijk een opmerkelijke gewichtsdaling oplevert, maar op de lange termijn nauwelijks beter is dan andere diëten. Het is overigens geen spijkerharde conclusie, want er is nog niet zo veel langlopend onderzoek naar het Atkins-dieet. Ze komen tot de conclusie dat het mechanisme dat de Amerikaanse cardioloog Robert Atkins zelf opperde voor het gewichtsverlies bij zijn dieet (het lichaam schakelt op een andere stofwisseling over) geen voldoende verklaring biedt voor het afvallen. Waarschijnlijker is volgens de Denen dat een dieet met veel eiwit en vet beter vult, waardoor al met al toch gewoon minder calorieën worden gegeten.

Baby
De zwangerschap is niet slechts eenrichtingsverkeer. Een Amerikaanse onderzoekster toonde aan dat na de geboorte cellen van de baby blijven circuleren in het lichaam van de moeder. Die cellen helpen onder meer bij het helen van wonden, zo is bij muizen aangetoond (New Scientist, 6 november 2004). Dit zou een verklaring kunnen zijn waarom patiënten met sommige ziekten (reuma, multiple sclerose) opknappen wanneer ze zwanger worden. Aldus krijgen ze immers een injectie met foetale cellen. Daarvan is bekend dat ze tot bijzondere prestaties in staat zijn - vooral van foetale stamcellen verwachten medici wonderen. Ook vanuit evolutionair oogpunt zou het verklaarbaar kunnen zijn. De baby heeft er baat bij dat mama in leven blijft en niet doodbloedt door de bevalling.

Boenen
Er moet beter worden geboend in ziekenhuizen. Dat is de enige manier om af te komen van de gemene MRSA-bacterie, die ongevoelig is voor antibiotica en ziekenhuizen tegenwoordig tot een extra ongezonde plek maakt. Aldus de schrijfster van een ingezonden brief in de New Scientist van 12 februari 2005. Zij meldt dat schoonmakers in de vleesverwerkende industrie je zouden aankijken alsof je gek was wanneer je hen van een emmer en een dweil zou voorzien, de gangbare middelen waarmee een ziekenhuis wordt schoongemaakt. Grondig boenen, zo weten ze bij kippenslachterijen en worstenmakers, vergt allerlei basische en zure zepen, een waterkanon gevuld met bleekwater, plus een karretje met tal van bacterie- dodende chemicaliën.

Borst
Het gaat goed met de vaderlandse borst. De concentratie dioxinen en PCB's in de vaderlandse moedermelk is in de afgelopen vijftien jaar met de helft gedaald, omdat er in de voeding steeds minder van deze chemische vervuiling zit (Ons Eten Gemeten, RIVM, 2004 (pdf-bestand)). Helaas maken we te weinig van deze steeds schonere borsten gebruik. Nederland scoort in Europees verband ronduit laag in borstvoeding. Veel moeders bieden het hun kinderen aan, maar na drie maanden vinden ze het welletjes. De Scandinavische moeder daarentegen draait haar hand niet om voor zes maanden zogen.

Carrière
Vrouwen met een baan moeten hun ellebogen leren gebruiken en zo snel mogelijk hogerop zien te komen. Als ze aan de onderkant van de sociale ladder blijven hangen, gaat dat ten koste van hun gezondheid. Een Amerikaans onderzoek onder vrouwelijke apen (The Journal of Biological Psychology, DOI: 10.1016/j.biopsycho.2004.11.006) wijst uit dat apinnen onder aan de ladder duidelijk depressiever zijn. Ze hebben minder interesse in hun omgeving en een lagere hoeveelheid vrouwelijke geslachtshormonen (oestrogeen en progesteron) in hun bloed. Een Engels onderzoek bij ambtenaren kwam tot vergelijkbare resultaten.

Welnu, vrouwelijke hormonen beschermen tegen hart- en vaatziekten: daarom hebben mannen meer hartaanvallen dan vrouwen. Wellicht vormen de geslachtshormonen dus een schakel tussen depressie en gezondheid. Vrouwen in slaafse posities hebben minder controle over hun omgeving, worden daardoor sneller depressief. Dat leidt tot lagere hormoonspiegels en dit kan vervolgens weer ziekte teweegbrengen. Opmerkelijk is dat de hormoonspiegels niet zo laag zijn dat de menstruatie van slag raakt. De conclusie: ook vrouwen met een normale maandstonde kunnen door somberheid te weinig hormonen hebben.

Dagboek
Mensen die dagboeken bijhouden, hebben vaker hoofdpijn, last van slapeloosheid, van hun spijsvertering en sociale problemen, constateren Engelse onderzoekers (New Scientist, 11 september 2004). Het zou kunnen dat het verband andersom loopt, dat juist dit soort mensen eerder een dagboek bijhoudt. Een andere verklaring is dat een dagboek mensen ertoe verleidt langer stil te staan bij malheur dan goed is. Terwijl niet-dagboekschrijvers eerder hun schouders ophalen - ach, het zit soms mee, het zit soms tegen - beklagen dagboekschrijvers zichzelf. Daar wordt een mens niet bepaald opgewekter van en dat zou ook lichamelijk kunnen doorwerken.

Dik
Dikte is geen ziekte, zoals het tegenwoordig (obesitas) iets te vaak wordt genoemd. Het is niet meer en niet minder dan een aanwijzing dat er te veel wordt gegeten ten opzichte van de hoeveelheid lichaamsbeweging, aldus Pekka Puska in de New Scientist van 12 februari 2005. De Fin, die erin slaagde om de meest ongezond etende mensen ter wereld aan de groenten te krijgen (zie ook 'Finland' op pagina 87), benadrukt dat de risicofactoren voor hart- en vaatziekten eigenlijk helemaal niet zoveel met dikte te maken hebben. Hoge bloeddruk staat er los van, een te hoge cholesterolspiegel heeft er maar weinig mee te maken. De derde risicofactor, roken, is wel aan dikte gerelateerd, maar dan omgekeerd: van het stoppen met roken worden de meeste mensen dikker.

Eng
Enge foto's helpen niet om van het roken af te komen. Nijmeegse onderzoekers legden rokers en niet-rokers foto's voor die de mogelijke gevolgen van roken expliciet laten zien, zoals een tumor op de keel. Ook werden indirecte foto's gebruikt, zoals die van een vrouw die een lege kinderwagen voortduwt, met daarbij de tekst dat roken de vruchtbaarheid vermindert. De conclusie van het onderzoek is dat beide soorten foto's geen enkele invloed hebben op het rookgedrag (Radboud Magazine, 4 maart 2005).

Finland
Het oosten van Finland - Noord-Karelië, bij de Russische grens - toont aan dat campagnes voor gezond leven wel degelijk vruchten afwerpen. In de jaren zeventig van de vorige eeuw had Noord-Karelië het hoogste percentage hartaanvallen ter wereld. De inwoners (fabrieksarbeiders, houthakkers) verrichtten zware handenarbeid en aten mede daarom grote hoeveelheden vlees, worst en zuivelproducten. Groene groenten, dat is iets voor konijnen, vonden ze daar.

Vervolgens is een project begonnen om deze rednecks aan de groene groenten en het fruit te krijgen, ze minder te laten roken, ze te laten bewegen en tot andere gezonde activiteiten aan te zetten. De resultaten waren spectaculair. Tussen 1972 en 1997, de looptijd van het project, daalde het aantal doden door hartaanvallen met ruim 80 procent (New Scientist, 12 februari 2005).

Frankenstein-voedsel
De kritiek van de milieubeweging op genetisch gemanipuleerd voedsel - door haar consequent 'Frankenstein-voedsel' genoemd - is niet alleen dat het slecht voor het milieu zou zijn, maar ook dat het vooral is ontwikkeld om de producent (de industrie en de boeren) aan meer winst te helpen. De consument heeft er weinig baat bij.

In dat opzicht lijkt de industrie haar leven te beteren, blijkt uit de New Scientist van 19 maart 2005. Het Amerikaanse bedrijf Monsanto, pionier in genvoedsel, komt met een nieuwe sojaboon die het voedsel gezonder belooft te maken. De nieuwe boon is deels conventioneel (door kruisen en veredelen) ontwikkeld, maar leunt ook op genetische manipulatie en bevat minder linoleenzuur: geen 8, maar 3 procent.

Als er uit de sojabonen olie wordt geperst, wordt deze eerst 'gehard', een industrieel proces dat de olie beter bewaarbaar maakt. Daarbij wordt het linoleenzuur echter omgezet in de gevaarlijke transvetten (zie 'Unilever' op pagina 93). Met behulp van de nieuwe genetisch gemanipuleerde sojabonen moet de snackbar, waar relatief veel gehard vet wordt gebruikt, dus een gezondere plek worden.

Groenten
In de jaren vijftig en zestig kwam nitraat in het verdomhoekje terecht. Deze stof zit in groenten, vooral als die dankzij kunstmest groot zijn geworden. Nitraat wordt soms ook gebruikt als conserveermiddel voor vlees. Op papier kan uit de reactie van nitraat met amine (in vis en sommige geneesmiddelen) nitrosamine ontstaan en dat zou aan de basis van maagkanker staan.

De laatste jaren wordt steeds duidelijker dat dit een van de vele misvattingen uit de jaren zestig is. In de Scientific American van september 2004 wordt zelfs gesuggereerd dat het andersom is: nitraat beschermt de maag juist. Uit nitraat ontstaat eerst nitriet en dan stikstofoxide. Dat laatste gas heeft een bacteriedodende werking en is sowieso cruciaal in het lichaam.

Hoofdpijn?
Vrouwen die geen zin meer in seks hebben, kunnen het mannelijk geslachtshormoon testosteron op de huid aanbrengen. Een Amerikaans bedrijf heeft daar klinische tests mee gedaan. Het werkt onmiskenbaar, helaas krijgen de dames op de plekken waar gespoten wordt, meer haar (New Scientist, 19 februari 2005).

Innemen
Er is al jaren een debat gaande over de oorzaken van de almaar uitdijende taille. Twee zinnetjes in het rapport Ons Eten Gemeten van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) spreken boekdelen. 'Het is niet zo dat de gemiddelde Nederlander in de afgelopen decennia meer is gaan eten. Gemiddeld is de energie-inname via de voeding in de periode 1988-1998 zelfs met 5 procent gedaald.' Met andere woorden, het komt niet doordat we te veel innemen, we eten steeds minder. Het probleem zit in een tekort aan lichaamsbeweging. De hoeveelheid lichaamsbeweging is de afgelopen decennia zo sterk afgenomen dat de zelfbeperking bij het eten daardoor wordt overvleugeld.

Joint
Een onderzoeker van het Amerikaanse National Institute on Drug Abuse constateerde dat het bloed sneller stroomt in de hersenen van marihuanagebruikers. Dit effect is typisch voor marihuana - het treedt niet op bij het roken van tabak - en doet zich al voor bij een tamelijk licht gebruik (elf joints per week). Een mogelijke verklaring, aldus de betreffende onderzoeker in het blad Neurology (vol. 64, p. 488), is dat er door de farmacologisch actieve stof THC gebrek aan zuurstof ontstaat. Om dit tekort aan te vullen, gaat het bloed sneller stromen. Het zuurstofgebrek zou ook kunnen verklaren waarom het kortetermijngeheugen (sodeju, waar heb ik ook alweer mijn sleutels gelaten) niet zo goed meer werkt na stevig blowen.

Daarnaast is het afgelopen jaar door onderzoek aan de Universiteit Maastricht duidelijk geworden dat het heel waarschijnlijk is dat het gebruik van cannabis psychotische symptomen zoals het horen van stemmen kan oproepen. Jim van Os concludeerde (New Scientist, 4 december 2004) dat na vier jaar cannabis bijna een op de vier gebruikers dergelijke verschijnselen krijgt. De conclusie: 'Cannabis is niet veiliger dan andere drugs.' Hoezo softdrugs?

Keizersnede
Kinderen die met een keizersnede ter wereld komen, hebben twee keer zoveel kans op voedselallergie, zo constateren Duitse onderzoekers (Archives of Disease in Childhood, vol. 89, p. 993). Een mogelijke verklaring is dat de natuurlijke geboorte het kind in contact brengt met allerlei bacteriën. Daardoor leert het afweerstelsel onderscheid te maken tussen goedaardige en kwaadaardige micro-organismen. Er zijn steeds meer onderzoekers die menen dat de sterke toename van astma en allergie wordt veroorzaakt doordat kinderen te weinig in contact komen met viezigheid. Daarbij werd vooral gedacht aan peuters die te veel in een schoon huis en te weinig in de vieze buitenwereld spelen. De opvatting dat een natuurlijke geboorte een prachtige kennismaking is met die vieze buitenwereld is een nieuwe invulling van deze theorie. Het Duitse onderzoeksteam gaat nu na of er ook meer astma voorkomt bij kinderen die met een keizersnede op de wereld zijn gekomen.

Klik hier voor het vervolg van het Gezondheids ABC

 

 

Ga naar deze pagina voor het vervolg van het Gezondheids ABC (Koffie tot en met Zweet).

Simon Rozendaal

Alcoholvrij bier
Natuurlijk is te veel bier niet goed. Zo'n 6 procent van alle kankers in het Westen wordt aan te hoge alcoholconsumptie geweten. Tegelijkertijd beschermt gerijpt gerstenat, mits met mate genuttigd, ook tegen kanker. Japanse onderzoekers gaven kankerverwekkende chemicaliën aan muizen. Kregen de beestjes tegelijkertijd alcoholvrij bier, dan hadden ze 85 procent minder DNA-schade aan lever, longen en nieren (Journal of Agricultural and Food Chemistry, DOI: 10.1021/ jf049208k). Alcohol kan het niet zijn, dus vermoeden de Japanners dat er nog onbekende stoffen in bier zitten die beschermen tegen schade aan het erfelijkheidsmolecuul DNA en tegen het gevolg daarvan, kanker. Een biertje op zijn tijd is dus goed. Wie bang is dat hij of zij geen maat kan houden, profiteert dus ook van het gezondheidseffect door aan alcoholvrij of alcoholarm bier te nippen.

Atkins
Een Deens overzichtsonderzoek in The Lancet (vol. 364, p. 897) wees uit dat het omstreden Atkins-dieet (biefstuk, eieren en groene groenten, bijna geen koolhydraten, voorzichtig met fruit) aanvankelijk een opmerkelijke gewichtsdaling oplevert, maar op de lange termijn nauwelijks beter is dan andere diëten. Het is overigens geen spijkerharde conclusie, want er is nog niet zo veel langlopend onderzoek naar het Atkins-dieet. Ze komen tot de conclusie dat het mechanisme dat de Amerikaanse cardioloog Robert Atkins zelf opperde voor het gewichtsverlies bij zijn dieet (het lichaam schakelt op een andere stofwisseling over) geen voldoende verklaring biedt voor het afvallen. Waarschijnlijker is volgens de Denen dat een dieet met veel eiwit en vet beter vult, waardoor al met al toch gewoon minder calorieën worden gegeten.

Baby
De zwangerschap is niet slechts eenrichtingsverkeer. Een Amerikaanse onderzoekster toonde aan dat na de geboorte cellen van de baby blijven circuleren in het lichaam van de moeder. Die cellen helpen onder meer bij het helen van wonden, zo is bij muizen aangetoond (New Scientist, 6 november 2004). Dit zou een verklaring kunnen zijn waarom patiënten met sommige ziekten (reuma, multiple sclerose) opknappen wanneer ze zwanger worden. Aldus krijgen ze immers een injectie met foetale cellen. Daarvan is bekend dat ze tot bijzondere prestaties in staat zijn - vooral van foetale stamcellen verwachten medici wonderen. Ook vanuit evolutionair oogpunt zou het verklaarbaar kunnen zijn. De baby heeft er baat bij dat mama in leven blijft en niet doodbloedt door de bevalling.

Boenen
Er moet beter worden geboend in ziekenhuizen. Dat is de enige manier om af te komen van de gemene MRSA-bacterie, die ongevoelig is voor antibiotica en ziekenhuizen tegenwoordig tot een extra ongezonde plek maakt. Aldus de schrijfster van een ingezonden brief in de New Scientist van 12 februari 2005. Zij meldt dat schoonmakers in de vleesverwerkende industrie je zouden aankijken alsof je gek was wanneer je hen van een emmer en een dweil zou voorzien, de gangbare middelen waarmee een ziekenhuis wordt schoongemaakt. Grondig boenen, zo weten ze bij kippenslachterijen en worstenmakers, vergt allerlei basische en zure zepen, een waterkanon gevuld met bleekwater, plus een karretje met tal van bacterie- dodende chemicaliën.

Borst
Het gaat goed met de vaderlandse borst. De concentratie dioxinen en PCB's in de vaderlandse moedermelk is in de afgelopen vijftien jaar met de helft gedaald, omdat er in de voeding steeds minder van deze chemische vervuiling zit (Ons Eten Gemeten, RIVM, 2004 (pdf-bestand)). Helaas maken we te weinig van deze steeds schonere borsten gebruik. Nederland scoort in Europees verband ronduit laag in borstvoeding. Veel moeders bieden het hun kinderen aan, maar na drie maanden vinden ze het welletjes. De Scandinavische moeder daarentegen draait haar hand niet om voor zes maanden zogen.

Carrière
Vrouwen met een baan moeten hun ellebogen leren gebruiken en zo snel mogelijk hogerop zien te komen. Als ze aan de onderkant van de sociale ladder blijven hangen, gaat dat ten koste van hun gezondheid. Een Amerikaans onderzoek onder vrouwelijke apen (The Journal of Biological Psychology, DOI: 10.1016/j.biopsycho.2004.11.006) wijst uit dat apinnen onder aan de ladder duidelijk depressiever zijn. Ze hebben minder interesse in hun omgeving en een lagere hoeveelheid vrouwelijke geslachtshormonen (oestrogeen en progesteron) in hun bloed. Een Engels onderzoek bij ambtenaren kwam tot vergelijkbare resultaten.

Welnu, vrouwelijke hormonen beschermen tegen hart- en vaatziekten: daarom hebben mannen meer hartaanvallen dan vrouwen. Wellicht vormen de geslachtshormonen dus een schakel tussen depressie en gezondheid. Vrouwen in slaafse posities hebben minder controle over hun omgeving, worden daardoor sneller depressief. Dat leidt tot lagere hormoonspiegels en dit kan vervolgens weer ziekte teweegbrengen. Opmerkelijk is dat de hormoonspiegels niet zo laag zijn dat de menstruatie van slag raakt. De conclusie: ook vrouwen met een normale maandstonde kunnen door somberheid te weinig hormonen hebben.

Dagboek
Mensen die dagboeken bijhouden, hebben vaker hoofdpijn, last van slapeloosheid, van hun spijsvertering en sociale problemen, constateren Engelse onderzoekers (New Scientist, 11 september 2004). Het zou kunnen dat het verband andersom loopt, dat juist dit soort mensen eerder een dagboek bijhoudt. Een andere verklaring is dat een dagboek mensen ertoe verleidt langer stil te staan bij malheur dan goed is. Terwijl niet-dagboekschrijvers eerder hun schouders ophalen - ach, het zit soms mee, het zit soms tegen - beklagen dagboekschrijvers zichzelf. Daar wordt een mens niet bepaald opgewekter van en dat zou ook lichamelijk kunnen doorwerken.

Dik
Dikte is geen ziekte, zoals het tegenwoordig (obesitas) iets te vaak wordt genoemd. Het is niet meer en niet minder dan een aanwijzing dat er te veel wordt gegeten ten opzichte van de hoeveelheid lichaamsbeweging, aldus Pekka Puska in de New Scientist van 12 februari 2005. De Fin, die erin slaagde om de meest ongezond etende mensen ter wereld aan de groenten te krijgen (zie ook 'Finland' op pagina 87), benadrukt dat de risicofactoren voor hart- en vaatziekten eigenlijk helemaal niet zoveel met dikte te maken hebben. Hoge bloeddruk staat er los van, een te hoge cholesterolspiegel heeft er maar weinig mee te maken. De derde risicofactor, roken, is wel aan dikte gerelateerd, maar dan omgekeerd: van het stoppen met roken worden de meeste mensen dikker.

Eng
Enge foto's helpen niet om van het roken af te komen. Nijmeegse onderzoekers legden rokers en niet-rokers foto's voor die de mogelijke gevolgen van roken expliciet laten zien, zoals een tumor op de keel. Ook werden indirecte foto's gebruikt, zoals die van een vrouw die een lege kinderwagen voortduwt, met daarbij de tekst dat roken de vruchtbaarheid vermindert. De conclusie van het onderzoek is dat beide soorten foto's geen enkele invloed hebben op het rookgedrag (Radboud Magazine, 4 maart 2005).

Finland
Het oosten van Finland - Noord-Karelië, bij de Russische grens - toont aan dat campagnes voor gezond leven wel degelijk vruchten afwerpen. In de jaren zeventig van de vorige eeuw had Noord-Karelië het hoogste percentage hartaanvallen ter wereld. De inwoners (fabrieksarbeiders, houthakkers) verrichtten zware handenarbeid en aten mede daarom grote hoeveelheden vlees, worst en zuivelproducten. Groene groenten, dat is iets voor konijnen, vonden ze daar.

Vervolgens is een project begonnen om deze rednecks aan de groene groenten en het fruit te krijgen, ze minder te laten roken, ze te laten bewegen en tot andere gezonde activiteiten aan te zetten. De resultaten waren spectaculair. Tussen 1972 en 1997, de looptijd van het project, daalde het aantal doden door hartaanvallen met ruim 80 procent (New Scientist, 12 februari 2005).

Frankenstein-voedsel
De kritiek van de milieubeweging op genetisch gemanipuleerd voedsel - door haar consequent 'Frankenstein-voedsel' genoemd - is niet alleen dat het slecht voor het milieu zou zijn, maar ook dat het vooral is ontwikkeld om de producent (de industrie en de boeren) aan meer winst te helpen. De consument heeft er weinig baat bij.

In dat opzicht lijkt de industrie haar leven te beteren, blijkt uit de New Scientist van 19 maart 2005. Het Amerikaanse bedrijf Monsanto, pionier in genvoedsel, komt met een nieuwe sojaboon die het voedsel gezonder belooft te maken. De nieuwe boon is deels conventioneel (door kruisen en veredelen) ontwikkeld, maar leunt ook op genetische manipulatie en bevat minder linoleenzuur: geen 8, maar 3 procent.

Als er uit de sojabonen olie wordt geperst, wordt deze eerst 'gehard', een industrieel proces dat de olie beter bewaarbaar maakt. Daarbij wordt het linoleenzuur echter omgezet in de gevaarlijke transvetten (zie 'Unilever' op pagina 93). Met behulp van de nieuwe genetisch gemanipuleerde sojabonen moet de snackbar, waar relatief veel gehard vet wordt gebruikt, dus een gezondere plek worden.

Groenten
In de jaren vijftig en zestig kwam nitraat in het verdomhoekje terecht. Deze stof zit in groenten, vooral als die dankzij kunstmest groot zijn geworden. Nitraat wordt soms ook gebruikt als conserveermiddel voor vlees. Op papier kan uit de reactie van nitraat met amine (in vis en sommige geneesmiddelen) nitrosamine ontstaan en dat zou aan de basis van maagkanker staan.

De laatste jaren wordt steeds duidelijker dat dit een van de vele misvattingen uit de jaren zestig is. In de Scientific American van september 2004 wordt zelfs gesuggereerd dat het andersom is: nitraat beschermt de maag juist. Uit nitraat ontstaat eerst nitriet en dan stikstofoxide. Dat laatste gas heeft een bacteriedodende werking en is sowieso cruciaal in het lichaam.

Hoofdpijn?
Vrouwen die geen zin meer in seks hebben, kunnen het mannelijk geslachtshormoon testosteron op de huid aanbrengen. Een Amerikaans bedrijf heeft daar klinische tests mee gedaan. Het werkt onmiskenbaar, helaas krijgen de dames op de plekken waar gespoten wordt, meer haar (New Scientist, 19 februari 2005).

Innemen
Er is al jaren een debat gaande over de oorzaken van de almaar uitdijende taille. Twee zinnetjes in het rapport Ons Eten Gemeten van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) spreken boekdelen. 'Het is niet zo dat de gemiddelde Nederlander in de afgelopen decennia meer is gaan eten. Gemiddeld is de energie-inname via de voeding in de periode 1988-1998 zelfs met 5 procent gedaald.' Met andere woorden, het komt niet doordat we te veel innemen, we eten steeds minder. Het probleem zit in een tekort aan lichaamsbeweging. De hoeveelheid lichaamsbeweging is de afgelopen decennia zo sterk afgenomen dat de zelfbeperking bij het eten daardoor wordt overvleugeld.

Joint
Een onderzoeker van het Amerikaanse National Institute on Drug Abuse constateerde dat het bloed sneller stroomt in de hersenen van marihuanagebruikers. Dit effect is typisch voor marihuana - het treedt niet op bij het roken van tabak - en doet zich al voor bij een tamelijk licht gebruik (elf joints per week). Een mogelijke verklaring, aldus de betreffende onderzoeker in het blad Neurology (vol. 64, p. 488), is dat er door de farmacologisch actieve stof THC gebrek aan zuurstof ontstaat. Om dit tekort aan te vullen, gaat het bloed sneller stromen. Het zuurstofgebrek zou ook kunnen verklaren waarom het kortetermijngeheugen (sodeju, waar heb ik ook alweer mijn sleutels gelaten) niet zo goed meer werkt na stevig blowen.

Daarnaast is het afgelopen jaar door onderzoek aan de Universiteit Maastricht duidelijk geworden dat het heel waarschijnlijk is dat het gebruik van cannabis psychotische symptomen zoals het horen van stemmen kan oproepen. Jim van Os concludeerde (New Scientist, 4 december 2004) dat na vier jaar cannabis bijna een op de vier gebruikers dergelijke verschijnselen krijgt. De conclusie: 'Cannabis is niet veiliger dan andere drugs.' Hoezo softdrugs?

Keizersnede
Kinderen die met een keizersnede ter wereld komen, hebben twee keer zoveel kans op voedselallergie, zo constateren Duitse onderzoekers (Archives of Disease in Childhood, vol. 89, p. 993). Een mogelijke verklaring is dat de natuurlijke geboorte het kind in contact brengt met allerlei bacteriën. Daardoor leert het afweerstelsel onderscheid te maken tussen goedaardige en kwaadaardige micro-organismen. Er zijn steeds meer onderzoekers die menen dat de sterke toename van astma en allergie wordt veroorzaakt doordat kinderen te weinig in contact komen met viezigheid. Daarbij werd vooral gedacht aan peuters die te veel in een schoon huis en te weinig in de vieze buitenwereld spelen. De opvatting dat een natuurlijke geboorte een prachtige kennismaking is met die vieze buitenwereld is een nieuwe invulling van deze theorie. Het Duitse onderzoeksteam gaat nu na of er ook meer astma voorkomt bij kinderen die met een keizersnede op de wereld zijn gekomen.

Klik hier voor het vervolg van het Gezondheids ABC

Tags

Reageer op dit artikel