Buitenland Terreur in Europa

Spanje: Na de hel van Madrid

donderdag 28 juli 2005 14:35

Spanje zal zich onder socialistische leider Zapatero anders opstellen tegenover Europa en Amerika. Maar terreurbestrijding blijft prioriteit nummer één.

Verschenen in Elsevier op 20 maart 2004

Door Steven Adolf in Madrid

Een democratische opstand: Spanje heeft het roer omgegooid na een terreuraanslag die de hele wereld schokte. Onder leiding van de socialist José Luis Rodríguez Zapatero (43) als nieuwe premier zullen de Spaanse troepen in Irak zich terugtrekken. Daarmee wordt de Irak-coalitie aan het wankelen gebracht.

Treinaanslagen kostten het leven aan 191 forenzen
Treinaanslagen kostten leven aan 191 forenzen

Donderdagmorgen 11 maart, tweeënhalf jaar na de terreuraanslagen van Al-Qa'ida in Amerika, werd Madrid opgeschrikt door een reeks zware explosies langs het treinspoor dat de hoofdstad verbindt met de voorstedelijke periferie. Vier treinen die juist drie stations binnenreden, veranderden in een danteske hel van schroot en lichaamsdelen. Tweehonderd mensen verloren het leven als gevolg van de bom, bijna vijftienhonderd raakten gewond. Sinds het bombardement door de fascistische troepen in de Burgeroorlog (1936-1939) had Madrid niet meer zo'n slachtpartij onder zijn burgerbevolking meegemaakt.

Ommezwaai naar links
Zoals een couppoging in de verkiezingen van 1982 de socialisten aan de macht bracht en een onvoorstelbare reeks schandalen in 1996 de conservatieve partij de zege bezorgde, zo zorgde de aanpak van de grootste terreuraanslag in de Spaanse geschiedenis voor een ommezwaai naar links.

Terreurbestrijding werd Waterloo van premier Jose Maria Aznar
José Maria Aznar Het werd de politieke afgang van José María Aznar, de conservatieve premier die acht jaar lang het land had geleid. Aznar was weliswaar niet herkiesbaar, maar had zich in de verkiezingscampagne nadrukkelijk en trots gepresenteerd als de man die met harde hand de terreur had onderdrukt en Spanje zijn plaats op het internationale podium had gegeven door tegen de zin van vrijwel het gehele volk de Amerikaanse president George W. Bush te steunen in zijn oorlog in Irak.

Precies deze punten, waarmee hij de geschiedenis had willen ingaan als een groot staatsman, werden Aznar op een gruwelijke wijze fataal. Want na de aanslag trok zijn regering alles uit de kast om de beschuldigende vinger uit de steken naar de Baskische terreurbeweging ETA.

Boodschap
Alle media die onder invloed van de regering stonden, de staatsomroep voorop, werden ingeschakeld om deze boodschap uit te dragen. Ambassadeurs werden geïnstrueerd, buitenlandse correspondenten werd verzocht de ETA als enige dader in hun berichtgeving te noemen. De ETA als ultieme vijand: dat borduurde mooi voort op de verkiezingscampagne waarin de conservatieven en hun scheidende premier zich sterk hadden gemaakt als enige serieuze optie om eenheid te creëren in Spanje en effectief terreur te bestrijden.

Tot de avond voor de verkiezingen: toen moest minister van Binnenlandse Zaken Ángel Acebes het nieuws bekendmaken dat vijf mannen waren gearresteerd, drie Marokkanen en twee Indiërs. Op een aangetroffen videoband eiste een man in het Arabisch de aanslag op voor Al-Qa'ida.

Vierentwintig uur later nam Aznar vechtend tegen zijn tranen afscheid. De drammerige manipulatie van de feiten rond 11-M, zoals de terreurdaad inmiddels was gedoopt, had een aardverschuiving van stemmen teweeggebracht. Niet vanwege angst voor terreur zoals wel is gesuggereerd, de Spanjaarden waren gewoonweg woedend over de manipulatie over de hoofden van tweehonderd doden.

Ergernis
Alles wat zich had opgehoopt aan ergernis over de laatste vier jaar Aznar werd over de premier en zijn partij uitgestort: het autoritaire, hooghartige gedrag, de internationale grootheidswaanzin en de manipulatie van de media. Aznar had zich gedragen alsof het een machtsoverdracht was aan zijn opvolger Mariano Rajoy in plaats van dat het om verkiezingen ging. En natuurlijk de oorlog in Irak, waar vrijwel niemand achter had gestaan en die nu door de terroristen als reden werd genoemd voor de slachtpartij in Madrid.

Nieuwe Spaanse premier Luis Rodriguez Zapatero
Zapatero: jong en pragmatisch socialist

De nieuwe premier Zapatero is een jong en pragmatisch socialist. Hij is integer, bescheiden, intelligent en vriendelijk, en hij wordt in één keer in het diepe gegooid. Nooit eerder kreeg een lijsttrekker zo veel stemmen, nooit eerder werd hij bij zijn eerste verkiezing premier, nooit eerder waren de binnen- en buitenlandse omstandigheden zo dramatisch. Nadat hij vier jaar terug door zijn partijcongres geheel uit het niets als aanvoerder was gekozen, waren er nogal wat partijleden die twijfelden aan zijn leiderscapaciteiten.

Maar al direct de dag na zijn overwinning maakte Zapatero duidelijk dat hij van plan was zijn verkiezingsbelofte na te komen. Spanje zal zijn soldaten uit Irak terugtrekken, zo maakte de premier in spe bekend, tenzij de Verenigde Naties voor 30 juni het roer in het land overnemen van de Amerikanen. 'Een oorlog kun je niet baseren op leugens,' zo sprak de nieuwe Spaanse leider. En ook van het op orde brengen van Irak had de bezettingsmacht een potje gemaakt. Bush en de Britse premier Blair moesten maar eens goed bij zichzelf te rade gaan, aldus Zapatero.

'Misverstand'
Geen leuke boodschap voor Washington, waar Aznar juist met alle egards was uitgewuifd. Want stel dat elders in Europa het Spaanse voorbeeld wordt gevolgd? Dat de nieuwe premier zich net als zijn voorganger kritiekloos tegen het Amerika van Bush aanschurkt, is überhaupt uitgesloten. De trans-Atlantische relatie moet natuurlijk goed zijn, zo had Zapatero al tijdens de campagne gezegd. "Maar het berust op een misverstand als een land unilateraal zijn wil oplegt.'

Spanje zal terugkeren in de schoot van Europa, zei Zapatero. Alsof het ooit is weggeweest. Prioriteit nummer één is in elk geval de terreurbestrijding, uitgerekend het beleidspunt waar Aznar zijn grote overwinningen had geboekt, maar uiteindelijk zijn Waterloo zou vinden. Zapatero beloofde snel actie te ondernemen om de Europese samenwerking bij terreurbestrijding van de grond te krijgen. Door de aanslagen zullen daartoe mogelijk onder aanvoering van de Spanjaarden initiatieven worden ontwikkeld.