Huidkanker: Riskante moedervlekken

woensdag 10 augustus 2005 15:31

Een huid vol moedervlekken is, zo wijzen onderzoeken uit, een grotere risicofactor voor huidkanker dan overmatige blootstelling aan zonlicht.

Zonaanbidders opgelet. Te veel zonlicht, of liever gezegd ultraviolette straling, kan de huid zodanig beschadigen dat huidkanker ontstaat. Dat is de boodschap die we al jaren te horen krijgen van gezondheidsorganisaties als het KWF Kankerbestrijding.

De suggestie wordt gewekt dat overmatige blootstelling aan zonlicht de belangrijkste risicofactor voor 'melanoom', ofwel huidkanker is. En dat mensen die niet of heel verstandig zonnen geen huidkanker zullen krijgen.

Risicofactoren
Maar de wetenschappelijke realiteit is ingewikkelder, stellen dermatoloog S. Pavel en biochemicus N. Smit, beiden verbonden aan het Leids Universitair Medisch Centrum, in een artikel in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. Want diverse epidemiologische onderzoeken van de laatste jaren wijzen uit dat bij het ontstaan van huidkanker genetische risicofactoren een grotere rol spelen dan omgevingsfactoren zoals zonlicht.

In een van die studies, in het Australische Brisbane, werden 201 huidkankerpatiënten tussen de 15 en 19 jaar vergeleken met een wat leeftijd, geslacht en woonplaats betreft vergelijkbare groep van 196 jongeren zonder huidkanker. Wat bleek? Op de schaal van tien belangrijkste risicofactoren kwam verbranden na blootstelling aan zonlicht pas op de zesde plaats.

Bovenaan de top-10 staat het hebben van meer dan honderd moedervlekken met een doorsnee van 2 millimeter of meer. Meteen gevolgd door het hebben van vijftig tot honderd moedervlekken met een diameter van minstens 2 millimeter. Op drie staat meer dan tien moedervlekken met een doorsnee van meer dan 5 millimeter en op vier het hebben van vijf tot tien moedervlekken met een diameter van 5 millimeter.

Sproeten
Pas daarna komen de risicofactoren als het niet bruin kunnen worden, altijd verbranden na blootstelling aan de zon, alleen lichtbruin kunnen worden, sproeten in het gezicht, huidkanker in de familie, of rood haar.

Er zijn meer onderzoeken die de rol van zonlicht als risicofactor relativeren. Pavel en Smit concluderen dan ook: 'De rol van zonlicht (ultraviolette straling) op het ontstaan van melanoom is geringer dan over het algemeen wordt aangenomen.' De boodschap zou dus moeten luiden: mensen met veel moedervlekken opgelet! Hoe meer moedervlekken u heeft, hoe groter de kans op huidkanker.

'Onrustige moedervlekken'
Wie ellende wil voorkomen, moet in de eerste plaats zijn huid regelmatig van top tot teen en van voren en achteren (laten) controleren op zogeheten 'onrustige' moedervlekken. Dus op bruine verdikkingen van de huid die groter, dikker of donkerder worden, die van vorm veranderen omdat de rand gekarteld raakt, die gaan jeuken, bloeden of zweren, die een korst of lichtrood randje krijgen.

Wie zo'n onrustige moedervlek op zijn lichaam vindt, moet deze onmiddellijk laten controleren door de huisarts of dermatoloog. Het betekent overigens niet automatisch dat er sprake is van huidkanker. Om te beoordelen of een moedervlek kwaadaardig is, moet deze worden weggehaald en in het lab onderzocht.

Doodvonnis
De diagnose huidkanker is zeker geen doodvonnis. Wie er vroeg genoeg bij is, heeft een kans van 100 procent op genezing. Maar naarmate de kwaadaardige cellen zich dieper in het weefsel nestelen en door het lichaam verspreiden, wordt de kans op genezing kleiner. Je kunt er dus wel aan doodgaan. In Nederland wordt jaarlijks bij ongeveer 2.700 mensen een kwaadaardige vorm van huidkanker vastgesteld. Per jaar sterven circa 550 mensen aan 'maligne melanoom', zoals artsen het noemen.

Moedervlekken zijn meestal aangeboren of komen te voorschijn in de eerste maanden van het leven. Gemiddeld heeft een mens er tussen de tien en veertig op zijn huid zitten, maar ze kunnen ook later ontstaan, onder andere onder invloed van ultraviolette straling. Dus hier komt toch weer de zon als risicofactor om de hoek kijken. Vooral mensen met een lichte huid, die niet gemakkelijk bruin worden en voor hun 15de levensjaar al regelmatig een zonnebrand hebben opgelopen, kunnen op latere leeftijd pigmentvlekken ontwikkelen die kwaadaardig uitgroeien.

Folder
Dus moeten we de aanbevelingen van het KWF Kankerbestrijding, zoals verwoord in de uitstekende folder Verstandig zonnen, minder kans op huidkanker, wel degelijk ter harte nemen. Die aanbevelingen komen er kortweg op neer dat hoe jonger de persoon is en hoe lichter de huid, hoe meer hij of zij moet oppassen voor ultraviolette straling. Blijf, zeker op het heetst van de dag, gewoon uit de zon. Draag beschermende kleding of smeer jezelf in met een beschermende olie of crème. Voor kinderen tot 16 jaar moet die beschermingsfactor 20 tot 30 zijn.

Mensen met een zeer lichte huid, veel sproeten, licht haar en lichte ogen hebben factor 18 tot 20 nodig omdat ze zeer snel verbranden. Mensen die langzaam bruin worden en makkelijk verbranden, kiezen het best factor 10 tot 12. De geluksvogels die gemakkelijk bruin tot diep bruin worden, kunnen volstaan met factor 4 tot 7. Hoe dan ook moet iedereen met een blanke huid zichzelf regelmatig insmeren, vooral ook in de buurt van reflecterend zand en water.

Dit artikel verscheen eerder in Elsevier weekblad, 16-07-2005

Door van der Sman