De kracht van de zon: niet alleen maar slecht

Uit die mededelingen over de risico's van huidkanker, zonnesteek en oogbeschadiging zou je haast opmaken dat het beter is om zoveel mogelijk uit de zon te blijven.

Het omgekeerde is eerder waar. Een flinke dosis zonlicht, vooral na die lange donkere wintermaanden, pept lichaam en geest juist op en bevordert de gezondheid. Er is alle reden om zoveel mogelijk naar buiten te gaan en uitgebreid in het zonlicht te baden.

Leven
Waarom is zonlicht leven? Omdat alles wat groeit en bloeit op aarde onverbrekelijk verbonden is met de zon en niet zonder haar kan. Dat geldt voor planten, dieren, en ook voor mensen.

Volgens chronobiologen hebben de diverse cycli in het menselijk lichaam, zoals de slaapcyclus en de voortplantingscyclus, zich evolutionair ontwikkeld aan de hand van opkomst en ondergang van de zon. De wisselwerking tussen de zon en het menselijk lichaam is in de loop der tijd zo sterk ingeprent in het erfelijke materiaal dat gesjoemel ermee lichamelijke en geestelijke schade aanricht en op den duur de gezondheid kan verwoesten.

Ritme
Mensen die van de ene jetlag in de volgende belanden of lange tijd in ploegendiensten moeten werken, kampen vaak met gezondheidsklachten. Omgekeerd is het zo dat mensen die leven naar het ritme van de  zon , dus overdag hun lichaam blootstellen aan zonnestralen en 's nachts slapen, in het algemeen sneller groeien, meer presteren en een betere gezondheid genieten.

Hoe komt dat? Zonlichtprikkels worden opgevangen door de huid en de ogen, en doorgegeven aan de biologische klok in de hersenen. Die biologische klok is het best te typeren als de dirigent van het enorme orkest van bioritmen in het lichaam. De zon is zijn partituur.

Het binnendringende zonlicht stuurt de hormoonhuishouding, de bloedsomloop, de hartslag, de spierspanning, de stofwisseling, het immuunsysteem, de hersenactiviteit. Als het lichaam te weinig zonlicht absorbeert, bijvoorbeeld omdat men overdag slaapt of om andere redenen nauwelijks nog buiten komt, kan de dirigent de kluts kwijtraken. De diverse orkestleden beginnen ieder hun eigen deuntjes te spelen. Gevolg: chaos in het lichaam. Duurt dat te lang, dan kan blijvende schade optreden.

Vruchtbaarheid
Een paar voorbeelden van de sturende kracht van de  zon : zonlicht beïnvloedt de productie van mannelijke en vrouwelijke geslachtshormonen. Niet voor niets nemen de lusten in het voorjaar en de zomer toe. Maar het stimuleert ook de vruchtbaarheid. Op het noordelijk halfrond vormt de man in de maand juli gemiddeld 65 miljoen zaadcellen, en in december slechts veertig miljoen.

Zonlicht stuurt de productie van het hormoon melatonine, waarvan steeds duidelijker wordt dat het een grote invloed heeft op diverse lichaamsfuncties. Zo beschermt melatonine het lichaam tegen de zogeheten vrije radicalen, de schadelijke stoffen die ontstaan bij stofwisselingsprocessen. Verder beïnvloedt melatonine de cholesterolspiegel en de klontering van bloedplaatjes. Melatonine wordt in verband gebracht met de vruchtbaarheid, lichaamstemperatuur, stemmingen, bloeddruk, en wat al niet.

Depressie
Zonlicht beïnvloedt de psychische gesteldheid van de mens. De eerste zonnige voorjaarsdagen roepen bij veel mensen gevoelens van euforie op. Te weinig  zon  (bijvoorbeeld in de winter) kan tot een depressieve stemming leiden. Met behulp van kunstmatig zonlicht kan zo’n winterdepressie worden bestreden.

Zonlicht stimuleert het immuunsysteem. Het activeert de aanmaak van witte bloedcellen die het lichaam beschermen tegen indringers als virussen, bacteriën en andere ziekteverwekkers. Daarom is men in de zomer ook minder snel of hevig verkouden.

Sommige Amerikaanse onderzoekers zijn er zelfs van overtuigd dat zonlicht beschermt tegen bepaalde vormen van kanker, zoals borstkanker of kanker van de dikke darm. Want het lichaam is in staat om onder invloed van zonlicht anti-kankerstoffen als interleukine en interferon aan te maken.

Genezen
Zonlicht zou zelfs sommige vormen van kanker kunnen genezen. Er zijn althans sterke aanwijzingen dat ultraviolette stralen een remmende werking uitoefenen op de uitzaaiing van zeer kwaadaardige kankeraandoeningen.

Zonlicht is ook belangrijk voor de vorming van vitamine D, dat voor de groei en de ontwikkeling van het skelet en het gebit onontbeerlijk is. Bij kinderen met een tekort aan vitamine D ontstaat rachitis, een stoornis van de botgroei die ook wel wordt aangeduid als de Engelse ziekte. Bij volwassenen met een vitamine D-tekort verweken de beenderen, wat kan leiden tot misvormingen van het skelet.

Dit artikel verscheen eerder in Elsevier, 24 maart 2001