Raad van State: EU naar premier, weg bij Bot

dinsdag 11 oktober 2005 18:57

Niet de minister van Buitenlandse Zaken, maar de premier moet de verantwoordelijkheid krijgen voor de Nederlandse koers binnen de Europese Unie. Dat zegt de Raad van State, het hoogste adviesorgaan van de regering, in een door het kabinet tot dusver geheim gehouden advies.

Door Syp Wynia

Het advies is vooral voor het ministerie en de bewindslieden van Buitenlandse Zaken explosief. De Raad van State vindt dat het niet meer voldoet dat Buitenlandse Zaken de leiding heeft bij het Europa-beleid, omdat het in feite binnenlands beleid is geworden.

Balkenende": leiding Europese Zaken Daarom moet de premier die het hele kabinetsbeleid leidt ook bij de vaststelling van de Nederlandse strategie en besluitvorming richting Brussel het voortouw hebben. De Haagse coördinatiecommissie voor de Europese Unie, die nu wordt voorgezeten door de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken, kan komen te vervallen.

Referendum
'Als het referendum van 1 juni 2005 over de Grondwet voor Europa iets heft aangetoond, dan is het dat de verbinding tussen de EU en de burger niet goed functioneert,' zo schrijft de Raad van State. 'Het vertrouwen van de Nederlandse burger in het Europese project is kennelijk niet automatisch zo groot als in het verleden werd verondersteld. Dat heeft niet zozeer te maken met de wijze waarop Europa functioneert, als wel met de manier waarop de Nederlandse overheid met Europa omgaat.'

Daarom moet niet alleen de leiding van het Europa-beleid naar de premier, die ook in het hoogste politieke Europese orgaan, de Europese Raad van regeringsleiders, als Nederlands vertegenwoordiger optreedt. Ook de Tweede Kamer moet zich nadrukkelijker en vroeger met keuzes in Europa bezighouden, bijvoorbeeld door bij belangrijke kwesties rapporteurs aan te stellen.

Bij de nationale coördinatie van de Nederlandse standpunten in de Europese Unie moet, zo zegt de Raad van State, de premier zich zelfstandig laten informeren, onder meer door de Nederlandse permanente vertegenwoordiging in Brussel die nu (nog) onder Buitenlandse Zaken valt. Hij moet ook zelfstandig belangrijke Europese onderwerpen op de agenda van de ministerraad zetten, wat hij nu formeel wel kan, maar doorgaans niet doet.

Bestaansrecht
Het tot dusver door het kabinet geheim gehouden advies (pdf) van de Raad van State brengt, als het wordt uitgevoerd, grote veranderingen teweeg voor het ministerie van Buitenlandse Zaken, dat zijn bestaansrecht deels ontleent aan de coördinatie van het Europese beleid.

Eén van de vier directoraten-generaal van het ministerie houdt zich uitsluitend met de Europese Unie bezig en op dat moment is zowel staatssecretaris Nicolaï (volledig) en CDA-minister Ben Bot (CDA) van Buitenlandse Zaken voor een belangrijk deel met Europa bezig. De Raad van State stelt nu dat het Europese beleid teveel binnenlands is geworden om het nog als buitenlands beleid te behandelen.

Een consequentie van het advies kan zijn, dat staatssecretaris Nicolaï of diens opvolger op Buitenlandse Zaken met diens staf verhuist naar het kleine ministerie van Algemene Zaken van de premier, die daar nu nog maar enkele internationale adviseurs heeft. De premier zou zo een eigen staatssecretaris krijgen.

Premier Balkenende zei half september in Elsevier dat ook hij het op basis van zijn ervaringen van de afgelopen drie jaar ook niet nodig vindt om 'Europa' naar zijn ministerie te halen. Hij zegt dat het voldoende is als hij met bewindslieden als Bot en Nicolaï goed door één deur kan. 

Lees verder