Spelling: Groene Boekje

vrijdag 3 februari 2006 13:43

Er is geen enkel steekhoudend argument om over te gaan op nieuwe spelling van de Taalunie

René van Rijckevorsel

Ook Elsevier doet dus niet mee aan de nieuwe spelling. De boycot van de spelling, die op 1 augustus 2006 officieel wordt, is een zwaan-kleef-aan-initiatief van de Volkskrant. Inmiddels hebben ook onder meer NRC Handelsblad, Trouw, HP/De Tijd, Vrij Nederland, De Groene Amsterdammer en Planet Internet zich aangesloten. Op 8 oktober 2005 wijdde Elsevier al de cover aan de aanstaande taalveranderingen: 'De straf van alweer een nieuwe spelling'.

'Begrijpelijk'
De media staan niet alleen. Het eerbiedwaardige Genootschap Onze Taal vindt het verzet tegen de nieuwe spelling 'begrijpelijk'. Onze Taal vindt de regels in het nieuwe Groene Boekje 'erg technisch' en voor de gemiddelde gebruiker moeilijk te volgen. In brieven en enquêtes geeft een grote meerderheid van de taalgebruikers steun aan de spellingsboycot van de media.

Laten we even in herinnering roepen wat de nieuwe spelling behelst. Er is één regel veranderd: er komt ook een tussen-n bij 'samenstellingen van het type dier+plant', denk aan muizenkervel en paardenbloem. Verder wordt het hartenlust en paddenstoel. Je zou zeggen: dat is tot daaraan toe; hiermee worden een paar onvolkomenheden van de spellingswijziging van 1995 rechtgezet.

Maar dan. De andere veranderingen in de taal heten 'herzieningen'. Het zijn er zeker 2.500. Helemaal duidelijk is het aantal niet, omdat de Nederlandse Taalunie, die verantwoordelijk is voor de spelling, alleen een niet-uitputtende lijst van duizend woorden publiceerde. Je moet dus turven in het Groene Boekje om het juiste aantal te vinden. Bekende voorbeelden die veelvuldig worden aangehaald, zijn 'appel' (was appèl), ideeëloos (ideeënloos), middeleeuwen (Middeleeuwen) en re-integratie (reïntegratie).

Inconsequenties
Deze herzieningen zijn gebaseerd op 'lexicale eenheden', 'woordgroepen', 'spatiewoorden' en 'afleidingen'. De taalkundigen van het Groene Boekje hebben met hun getheoretiseer elke spontaniteit willen uitbannen. Maar juist inconsequenties maken een taal, een levend organisme, zo aardig.

Gek genoeg is het gebrek aan consequentheid het grootste probleem van al die herziene woorden in het nieuwe Groene Boekje. Ondanks de logica van de Taalunie, is de verzónnen nieuwe spelling gewoon verwarrend. Want naast re-integratie bestaat reïncarnatie. Het is kerst met een kleine k, en Kerstmis met een kapitaal. Het is vwo'er met een apostrof, en havoër met een trema. Ze hebben het over een zogenoemde public relations officer en over een publicrelationsmedewerker. Wie kan dit nog volgen?

Hoe lastig de nieuwe regels zijn, niet alleen voor de gemiddelde gebruiker maar ook voor de geleerde, bleek onlangs toen een van de leden van de Taalunie in het tv-programma NOVA werd gevraagd om apekool en apenstaartje te spellen volgens de nieuwe regels. Hij zat er twee keer naast. Een nul dus, zonder griffel.

Een veelgehoord argument tot behoud van de nieuwe spelling is dat Van Dale en het Groene Boekje sinds half oktober dezelfde spelling hanteren (dat was tot nu toe niet zo). Maar moet de taalgebruiker lijden onder het feit dat deze twee partijen eindelijk de vredespijp hebben gerookt?

Te laat
Ronduit bedenkelijk is het regenteske argument van minister Maria van der Hoeven (CDA) van Onderwijs. Zij vindt dat de kritiek te laat komt, want op 30 juni 2005 heeft de Tweede Kamer immers – 'zonder beraadslaging' – ingestemd met de veranderingen.
Van der Hoeven vergeet voor het gemak dat er tot 15 oktober 2005 een idioot achterkamertjesembargo rustte op de nieuwe spelling: alleen de woordenboekenuitgevers waren op de hoogte, niet de media. Het getuigt bovendien van weinig gevoel voor verhoudingen om in het jaar dat regering en parlement in een referendum over de Europese Grondwet werden weggestemd, zo hooghartig te reageren op een initiatief dat veel steun heeft bij de bevolking.

Het heeft de media eerst tijd gekost om een overzicht te krijgen van waartoe de wirwar aan nieuwe regels leidt, en vervolgens is er wél goed over beraadslaagd, voordat twee maanden na publicatie van het nieuwe Groene Boekje tot de boycot is overgegaan.

Houvast
Hoe verder? Moeten we de spelling van 1995 blijven volgen (wat Elsevier overigens niet deed)? Terug naar de voorkeurspelling van 1954? Als de boycottende media het front gesloten willen houden, dienen zij, wellicht met Onze Taal, met een deugdelijk alternatief te komen. Met een spelling die je maar één keer hoeft te leren, omdat-ie voor eeuwig meegaat en niet alweer in 2015, zoals die van de Taalunie, moet worden herzien. Een spelling die immigranten, scholieren, studenten, nou ja: álle taalgebruikers, houvast biedt, in plaats van knagende onzekerheid.

Dit commentaar verscheen eerder in Elsevier, 31 december 2005