Twee eeuwen spellingstrijd

maandag 6 februari 2006 15:37

Al 200 jaar gedoe, vooral tussen Nederland en België

René van Rijckevorsel

1804 Bataafse Republiek krijgt officiële spelling, door Leidse hoogleraar Mattijs Siegenbeek. Spelling moet beschaafde uitspraak weergeven. Aan hem is lange ij te danken. Groot verzet, geleid door dichter Willem Bilderdijk.
1839 Siegenbeek is ook in België niet populair. Jan Frans Willems komt met eigen  spelling. Wordt in 1844 in Vlaanderen van kracht.
1851 Taal- en Letterkundig Congres in Brussel besluit tot samenstellen Woordenboek der Nederlandsche Taal. Opdracht naar taalgeleerden Matthias de Vries en L.A. te Winkel.
1863 Te Winkel publiceert De grondbeginselen der Nederlandsche spelling. België voert de spelling nog datzelfde jaar in.
1870 Voor Nederlandse scholen vervalt plicht om Siegenbeek te onderwijzen. In 1883 begint overheid met gebruik De Vries en Te Winkel.
1891 R.A. Kollewijn komt met artikel Onze lastige spelling. Mensch en Nederlandsch moeten mens en Nederlands worden, Russisch Russies en moeilijk moeilik.
1934 Minister van Onderwijs Hendrik Marchant voert meeste voorstellen van Kollewijn in voor onderwijs. Naamvallen vervallen, oo en ee (zoo, heeten) worden o of e. De 'ch' in woorden als mensch verdwijnt. Uitgangen '-isch' en '-lijk' blijven onveranderd. België doet niet mee.
1946/'47 Nederland en België herstellen spellingseenheid op basis De Vries en Te Winkel.
1954 Woordenlijst Nederlandse Taal – Groene Boekje. Met voor- en nakeurspelling: actie en aktie. Nederland kiest vaak voorkeur, België nakeur (ook: progressieve  spelling ).
1968 Commissie-Pée/Wesselings. Afschaffing gewenst van dt (hij antwoord) en dubbele d en t in verleden tijd (hij antwoorde, hij prate). Bastaardwoorden moeten worden aangepast: sentraal, eksplisiet. Niet ingevoerd.
1994 Commissie-Geerts wil ook korte metten met bastaardwoorden. Chocola wordt sjokola, gynaecoloog ginekoloog. Groot verzet. Nieuwe commissie aan de slag.
1994 De Taalunie neemt nieuw spellingbesluit aan. Opvallendste verschil: voorkeurspelling wordt officiële spelling. Ook opvallend is de regel van de tussen-n: pannekoek wordt pannenkoek; bessesap bessensap (en bessenjam bleef bessenjam).
2005 Spellingsherziening. De regel met de tussen-n wordt 'vereenvoudigd' en er komen nieuwe regels bij.