De vergissing van Paul van Buitenen

zondag 2 juli 2006 12:29

Wat zouden de kiezers verwacht hebben die bij de Europese verkiezingen van twee jaar geleden in groten getale (7,3 procent van alle Nederlandse stemmen) stemden op Europa Transparant, de partij van oud-EU-ambtenaar Paul van Buitenen?

Dat hij geen doorsnee-Europarlementariër zou worden stond vast. Dat wilde Van Buitenen ook niet. Hij wilde gebruik maken van zijn positie, misstanden aan de kaak stellen, zoals hij als EU-ambtenaar er door zijn onthullingen toe had bijgedragen dat in 1999 de toenmalige Europese Commissie, voorgezeten door de Luxemburger Jacques Santer ten val kwam. Van Buitenen was de beroemdste en de meest effectieve ‘klokkenluider’ van de EU.

Zijn verkiezingssucces was opmerkelijk. Niet alleen hijzelf, ook de nummer twee op zijn lijst, Els de Groen, kreeg een zetel in het Europees Parlement.

Groenen
Zijn entree trok grote media-aandacht, ook buiten Nederland.

Tenminste twee fracties in het Europees Parlement wierven om zijn toetreding. Van Buitenen koos voor de Groenen, waarmee hij ten tijde van zijn klokkenluiderschap goede contacten had. Groen Links, waarvan de momenteel twee Europarlementariërs vanouds de Nederlandse delegatie in de Groene fractie vormen, verwelkomde de komst van Europa Transparant als tweede delegatie.

Tijdens de hearing van toen nog kandidaat-Eurocommissaris Neelie Kroes trok hij fel van leer over haar door hem vermoede gebrek aan integriteit. Zijn bewijsvoering was zwak, Kroes reageerde – begrijpelijk – fel en maanden later gaf Van Buitenen nadat hij nader onderzoek had laten doen, ruiterlijk toe dat zijn beschuldigingen niet klopten (ze hadden niets van doen met de dit jaar opgedoken ‘affaire Paarlberg’).

Enkele maanden na het debat rond Kroes brak Van Buitenen met Els de Groen. De twee maken nog steeds deel uit van de fractie van de Groenen, maar ieder op eigen titel.

Vragensteller
Daarna werd het stil rond Van Buitenen. Waarmee zou hij bezig zijn? Grote onthullingen zijn er nooit gekomen. Maar aan het normale parlementaire werk neemt hij ook nauwelijks deel. Wat hij wel doet: hij stelt vragen, heel veel vragen, aan de Europese Commissie en de raad van ministers.

De vergissing van Van Buitenen, en zijn vele kiezers, was dat zij het Europees Parlement vooral zagen als een plek vanwaaruit de Europese Commissie voortdurend onder schot kan worden gehouden. Dat is niet zo. Het Parlement kan in een extreme situatie de Commissie ten val brengen, maar het meeste parlementaire werk behelst niet het opsporen en bestrijden van misstanden.

Dat heeft ook weinig zin. De Commissie voert maar heel weinig beleid zelf uit. Dat doen de lidstaten. Ook het Europese budget wordt grotendeels via de lidstaten besteed. Daar hebben Europarlementariers weinig greep op, net zomin als de Europese commissie. Nationale regeringen zijn de eerstverantwoordelijke.

Wetgever
Het Europees Parlement is voor alles een medewetgever. De leden vullen hun dagen met het beoordelen van wetgevingsvoorstellen die ze waar ze dat nodig vinden kunnen amenderen, of verwerpen. Dat is belangrijk werk, want de wetten kunnen grote belangen raken.

Europarlementariërs moeten dus beoordeeld worden op hun wetgevende werk. Hoe stemden zij over wetsontwerpen die er toe doen? De website van het Europees Parlement maakt het niet makkelijk om dat te volgen. Maar voor de Nederlandse Europarlementariërs is er een overzicht te vinden op de site Testbeeld Europa van het Instituut voor Publiek en Politiek.

Wat deed Van Buitenen als wetgever? Nagenoeg niets. Hij is er wel, dat blijkt uit de lijsten. Maar bij de meeste stemmingen onthoudt hij zich. De enige opvallende actie van de man van Europa Transparant was de laatste maanden zijn pleidooi om het Europees Parlement helemaal in Straatsburg te vestigen. Terwijl de meeste Nederlandse Europarlementariers nu juist het Parlement in Brussel wilen concentreren en Straatsburg willen opgeven.

Paul de Hen