Dikke vrouwen vormen een bron van trots in Mauritanië

donderdag 7 december 2006 13:56

De billen van Fatma Mahfoud zijn indrukwekkend. Afrikaanse vrouwen hebben van nature een groter achterwerk dan westerse vrouwen, maar dat van Mahfoud is ook voor lokale begrippen fors. Vele kilo's vet zitten op haar billen en dijen. Zelfs in het wijde gewaad dat ze draagt, komt haar volumineuze omvang duidelijk tot uitdrukking. En dat is ook de bedoeling. 'Een dikke vrouw heeft aanzien,' zegt Mahfoud. 'Zo is onze cultuur.'

Mahfoud zit op een plastic mat voor haar huis in Tidjikja, een woestijnstadje in het West-Afrikaanse Mauritanië. Net als de meeste huizen in Tidjikja is het gemaakt van bruine natuurstenen die overal in de omgeving in het zand liggen. Met leem zijn ze aan elkaar geplakt. Mahfoud, in het wit gekleed, zit gezellig te keuvelen met een paar vriendinnen. Haar jongste zoon op schoot, twee andere jongetjes rennen in de rondte.

'Met dunne vrouwen is bijna altijd wat mis,' zegt Mahfoud, terwijl ze haar omslagdoek netjes over het hoofd schuift. 'Ze komen uit een arm gezin waar te weinig geld is voor goed voedsel. Of ze hebben een of andere ziekte onder de leden.' Mahfoud begrijpt niet dat vrouwen in Europa en Amerika vaak grote moeite doen om slank te blijven. 'Echt een grote schande vind ik het als ik zie hoe jullie vrouwen er soms bijlopen.'

Overgewicht geeft aanzien in Afrika. In landen waar een aanzienlijk deel van de bevolking onder de armoedegrens van de Verenigde Naties leeft, is veel en vetrijk eten een luxe die lang niet iedereen zich kan veroorloven. Wie wel voldoende geld heeft, laat dat graag zien. Overgewicht is iets om trots op te zijn, het maakt duidelijk dat je tot het welgestelde deel van de bevolking behoort.

Het bijzondere aan Mauritanië, een armlastige woestijnstaat met ruim 3 miljoen inwoners, is dat het vetideaal er alleen geldt voor vrouwen. In de meeste Afrikaanse landen is het percentage dikke vrouwen min of meer gelijk aan dat van mannen, maar in Mauritanië zijn bijna alle mannen tanige types zonder een grammetje vet. In het straatbeeld valt dat meteen op. Vrouwen zijn niet zelden twee keer zo zwaar als hun echtgenoot.

'Mannen werken in Mauritanië extreem hard,' verklaart Dahid Jdeïdou, zakenman uit de havenstad Nouadibou. 'Dat kost veel energie, waardoor ons lichaam geen kans krijgt vetreserves op te bouwen.' Jdeïdou, een slanke twintiger die zegt in alles te handelen waarmee wat te verdienen valt, benadrukt dat Mauritaanse vrouwen veel minder hard werken dan mannen. 'Vrouwen zitten de hele dag thuis of ze gaan op bezoek bij vrien-dinnen.'

Slaven
Vooral bij de Moren, een etnische groep die ruim 60 procent van de bevolking vormt, hebben vrouwen relatief weinig om handen. Het verbouwen van voedsel, bijna overal in Afrika het werk van vrouwen, is in de woestijn van Mauritanië vrijwel onmogelijk. Vee en handel, de belangrijkste inkomstenbronnen, zijn traditioneel het domein van mannen. Alleen al uit pragmatisch oogpunt is het bijna niet te doen om met overgewicht dagenlang te voet vee door de woestijn te drijven op zoek naar spaarzaam gras.

'In veel Afrikaanse landen gebruiken mannen hun vrouwen als slaaf,' zegt Jdeïdou. 'In Mauritanië ligt dat helemaal anders. Voor ons is het juist een eer om vrouwen te verwennen.' Dat Jdeïdou daarom extra hard moet werken, vindt hij niet erg. 'Ik houd van mijn werk. Van vroeg in de ochtend tot laat in de avond ben ik op zoek naar handel, mijn mobiele telefoon staat altijd aan. Er is niets mooiers dan spullen opkopen en ze daarna met winst weer van de hand te doen.'

Hoe belangrijk vette vrouwen in Mauritanië worden gevonden, blijkt uit de gewoonte om meisjes vanaf een jaar of twaalf vet te mesten, soms zelfs onder dwang. Een aantal weken lang proppen hun moeders of andere vrouwelijke familieleden de meisjes vol met vetrijk voedsel, ook als ze dat niet meer willen. Vaak valt het woord gavage. In Frankrijk, de oude kolonisator, wordt die term vooral gebruikt voor het vetmesten van ganzen en eenden om foie gras te maken.

Volgens recente cijfers van de Mauritaanse overheid, gepubliceerd door het ministerie van Gezondheid, wordt ongeveer 20 procent van de meisjes in Mauritanië gedwongen vetgemest. De basis van hun dieet bestaat traditioneel uit een pap die mbellag heet, een mengsel van melk en gemalen pinda's. Meer recentelijk is vooral in de grote steden ook westers fastfood, zoals pizza's en hamburgers, ontdekt als effectieve vetmaker.

Maar vet voedsel leidt niet in alle gevallen tot het gewenste resultaat. Meisjes worden wel dik, maar volgens hun moeders niet dik genoeg. Geneesmiddelen voor koeien, zo hebben Mauritaanse vrouwen ontdekt, bieden een oplossing. 'Het is een publiek geheim dat sommige dierenmedicijnen worden gebruikt om jonge meisjes vet te mesten,' zegt Talib ould Ahmed, mede-eigenaar van een winkel waar farmaceutische producten voor dieren te koop zijn. 'Het werkt, maar het is natuurlijk niet goed voor de gezondheid.'

De winkel van Ould Ahmed is gevestigd in Ayoun al-Atrous, in het zuidoosten van Mauritanië. Voor de deur staat een blauw bord, waarop een bonte koe is geschilderd. Binnen hangen posters van bedrijven die dierenmedicijnen maken. 'Ook uit Nederland komt een product dat wordt gebruikt om meisjes vet te mesten,' vertelt Ould Ahmed. Hij pakt een oranje-groen doosje van de plank waarop met zwarte letters Albenol 2500 staat. Het is gemaakt door het bedrijf Interchemie uit Castenray en volgens de bijsluiter bedoeld om wormen bij vee te bestrijden.

Ould Ahmed, een lange man met bril, benadrukt dat hij het product niet verkoopt als hij weet dat het wordt toegediend aan mensen. 'Ik leg dan uit dat het levensgevaarlijk kan zijn.' Maar Ould Ahmed weet ook dat zijn adviezen niet door iedereen worden opgevolgd. 'Sommige mensen zijn eigenwijs,' zegt hij. 'Het komt voor dat vrouwen hun echtgenoot sturen, die zegt het product nodig te hebben voor zijn koeien. Dan kan ik moeilijk weigeren.'

Voorlichting
De Mauritaanse regering probeert de uitwassen van het vetmesten van vrouwen te bestrijden. Op radio en televisie zijn regelmatig voorlichtingsprogramma's over de gezondheidsrisico's. Dat lijkt enig effect te hebben. Uit cijfers van het ministerie van Gezondheid blijkt dat het aantal jonge vrouwen dat gedwongen wordt vetgemest de afgelopen twintig jaar met zo'n 15 procent is afgenomen.

Maar het betekent niet dat het schoonheidsideaal ingrijpend verandert. Slanke vrouwen worden nog steeds argwanend bekeken. Ook uit vrije wil nemen Mauritaanse vrouwen grote hoeveelheden vetrijk voedsel tot zich. Alleen onder een kleine groep hoogopgeleide jongeren, vooral in de hoofdstad Nouakchott, bestaat groeiend verzet tegen het vette schoonheidsideaal.

'Voor een man is een dikke vrouw iets om trots op te zijn,' zegt Halima mint Beïbou, een jonge vrouw uit het stadje Atar. Mint Beïbou, in een rood-witte doek die op een ingenieuze manier om haar lichaam is gewikkeld, bezoekt haar tante. Ze is druk bezig met het verorberen van een schaal pindapap, die tante voor haar heeft klaargemaakt. 'Ik ben nog niet getrouwd,' vertelt ze smakkend. 'Hoe dikker ik ben, hoe meer kans ik maak op de huwelijksmarkt.'

De tante van Mint Beïbou, die naast haar op de grond zit, knikt instemmend. Ze knijpt in de dijen van haar nicht en maakt een goedkeurend gebaar, volgens haar gaat het duidelijk de goede kant op. 'Ik was altijd een beetje aan de magere kant,' legt Mint Beïbou uit. 'Met hulp van de hele familie ben ik druk bezig daar verandering in te brengen.' Ze pakt de schaal en eet verder.

Twee andere tantes, die ook op bezoek zijn, kijken goedkeurend toe. Allebei zijn ze moddervet, alleen al hun armen zijn extreem mollig. Ze moeten ieder minstens 100 kilo wegen. Als ze even later opstaan, blijkt dat ze door hun overgewicht moeite hebben met lopen. Langzaam waggelen ze naar buiten. Mint Beïbou wimpelt de lichamelijk ongemakken van overgewicht weg. 'Wie mooi wil zijn, moet pijn lijden.'

Door Gerbert van der Aa