Zelfstandige niet te veel vertroetelen?

woensdag 31 maart 2010 13:00

Het aantal zelfstandige ondernemers is de afgelopen twee decennia gestaag toegenomen. Het Centraal Planbureau (CPB) heeft uitgezocht hoe dat komt. Opvallend genoeg niet zozeer door de recessie, maar omdat voor jezelf beginnen zo aantrekkelijk gemaakt wordt.

Vergrijzing vrijwel geen rol in toename zelfstandigen

De toename van zelfstandigen is al lang bekend. In de deze week verschenen CPB-studie 'A decomposition of the growth in self-employment' tonen CPB-onderzoekers Frank van Es en Daniël van Vuuren aan dat vaak genoemde oorzaken voor de toename slechts een kleine rol spelen.

Wat waren die? Deels zou de toename veroorzaakt zijn door een stijging in ontslagen. Ook de vergrijzing zou invloed hebben op de groei, want relatief meer oudere werknemers werken zelfstandig. Het overlopen van werknemers naar sectoren waarin traditioneel meer zelfstandigen werken, is ook een veelgenoemde verklaring

Stimulerend beleid
Wat volgens het CPB wél van noemenswaardige invloed is, is het overheidsbeleid sinds 2000 om zelfstandig ondernemerschap te stimuleren. 'Via de introductie en intensivering van diverse belastingaftrekposten is het zelfstandige ondernemerschap financieel aantrekkelijker gemaakt', luidt de CPB-studie.

Daarnaast hebben de vermindering van administratieve lasten, het stimuleren van werklozen om als zelfstandige te beginnen en de introductie en aanscherping van de Verklaring Arbeidsrelatie (VAR) bijgedragen aan de groei. CPB-onderzoeker Van Vuuren: 'Het overheidsbeleid heeft hoogstwaarschijnlijk een belangrijke rol gespeeld. Anders is de trend niet te verklaren.'

Vrijwillige keuze
De gedachte dat veel mensen door de economische crisis min of meer noodgedwongen in het zelfstandige ondernemerschap stappen is onjuist, volgens Van Vuuren. Hoewel de rol van de recessie in de studie niet direct opgenomen is. 

Onderzoek uit 2008 van EIM, een bureau dat economisch en sociaal beleidsonderzoek uitvoert, toont volgens hem aan dat de overgrote meerderheid vrijwillig en bewust de keuze maakt om als zelfstandige te beginnen. 'Onvrijwillig zzp-schap lijkt maar heel beperkt voor te komen', aldus van Vuuren.

Wel stelt hij dat al in het begin van de recessie Nederland een grote groep zelfstandigen had. Daardoor steeg de werkloosheid niet zo hard als in andere landen, want juist zelfstandigen zijn veerkrachtiger en passen zich doorgaans sneller aan de markt aan. 'Bovendien vangt deze groep zo de hardste klappen op. De toename in zelfstandigen komt dus goed uit, maar van een direct verband tussen de recessie en de toename is niet te spreken.'

Te veel steun
Dat het beleid het bedoelde effect heeft, is duidelijk. De overheid zou zich wel af moeten vragen of zelfstandigen niet te veel ondersteund worden, geeft Van Vuuren aan. 'Wat je nu ziet, is dat er ook een groep zelfstandigen is die functioneert alsof ze in loondienst zijn. Dit blijkt ondermeer uit het SEO-rapport Markt en Hiërarchie - Kosten en Baten van het zzp-schap. Zij krijgen veel fiscale voordelen en nemen minder risico's dan 'gewone' ondernemers. Juist het dragen van enige risico’s bevordert concurrentie en gezond ondernemerschap.'

Door Patrizia Arena.