Welvaart en 'Wouter Bos-effect' slecht voor arbeidsethos

vrijdag 22 april 2011 09:44

Nederlanders werkten nooit zo weinig als in de afgelopen jaren. Maar meer werken willen ze niet. Wat blijkt? Het hoge arbeidsethos van de westerse wereld gaat aan eigen succes te gronde.

Wouter Bos wilde meer tijd aan gezin besteden

Om de vergrijzing op te vangen, probeert de Nederlandse regering mensen meer aan het werk te krijgen. Dit stuit op weerstand. Het blijkt bijvoorbeeld niet makkelijk om ouderen langer door te laten werken en vrouwen te porren om meer uren per week te draaien. Dat terwijl de werkweken van Nederlanders historisch kort zijn.

Arbeidsethos
De sociologen Rudi Wielers en Ferry Koster verklaren de daling van de motivatie om te werken – het arbeidsethos - uit het stijgen van ons welvaartsniveau. In het Tijdschrift voor Arbeidsvraagstukken beschrijven zij hoe zij tot hun conclusie zijn gekomen.

Ideeënstrijd
Sinds de jaren zeventig lijkt er een ideeënstrijd te bestaan tussen twee kampen sociologen. De eerste groep denkt dat mensen door stijgende welvaart minder waarde hechten aan werk en bijbehorend salaris. Consumptie (geld opmaken), vrije tijd, familie en vrienden vinden ze juist belangrijker. Kortom: het arbeidsethos, dat zo kenmerkend was voor de opkomst van de moderne westerse samenleving, gaat aan eigen succes te gronde.

Derdewereldlanden
Het vermoeden dat deze eerste groep wetenschappers gelijk heeft, blijkt volgens Wielers en Koster uit eerder onderzoek dat aantoont dat mensen in westerse landen een minder sterke motivatie hebben om te werken dan mensen in ‘derdewereldlanden’ als Zuid-Afrika, Oeganda en India. Opmerkelijk, want sociologen hebben lang gedacht dat 'ons' protestantisme en de westerse cultuur belangrijk waren voor de ontwikkeling van arbeidsethos.

Prettige collega's
De tweede groep sociologen is ervan overtuigd dat meer welvaart niet leidt tot minder motivatie om te werken, maar dat mensen in hun werk minder belang hechten aan geld en baanzekerheid en juist meer aan de kwaliteit van werk, bijvoorbeeld in de vorm van zelfontplooiing en prettige collega’s.

Onderzoek
Wie heeft nu gelijk? Om antwoord te krijgen zochten Wielers en Koster naar een relatie tussen het bruto nationaal product van landen en opvattingen van de inwoners over werk. Hiervoor maakten ze gebruik van resultaten van de World Values Survey.

In deze omvangrijke enquête krijgen de inwoners stellingen voorgelegd als ‘mensen die niet werken worden lui’ en ‘om je talenten volledig tot ontplooiing te laten komen heb je een baan nodig.’

Wouter Bos-effect
Uit het onderzoek blijkt dat de eerste groep sociologen gelijk heeft. Hoe hoger de welvaart in een land, hoe lager de arbeidsethos. Als welvaart stijgt, hechten mensen niet minder aan geld en andere beloningen, maar ook niet méér aan zaken als ontplooiing, leuke collega’s of ‘zelfexpressie’.

Een mogelijke verklaring voor deze resultaten is volgens de onderzoekers dat in welvarende samenlevingen naast werk veel andere wegen zijn die leiden tot een leuk leven, bijvoorbeeld door een goede vrije tijdsbesteding, vrienden en gezinsleven. Wielers en Koster noemen als voorbeeld de toegenomen behoefte van vaders om een emotionele relatie met hun opgroeiende kinderen te hebben: het zogenaamde ‘Wouter Bos-effect’.

Door Ruud Deijkers