Hässelby, het demonteren is begonnen

maandag 7 september 2009 11:47

Auteur: Johan Harstad
Uitgever: Podium

Hässelby, het demonteren is begonnen van Johan Harstad

Zweden wordt in rap tempo ontmaskerd als een toch-niet-zo-perfecte-heilstaat. Eerst waren er de thrillers van Sjöwall & Wahlöö, Henning Mankell en Stieg Larsson, nu is er een nieuwe roman van Johan Harstad. De jonge Noorse schrijver ziet eruit als een hooligan (geen foto van hem zonder capuchon), zijn stijl is aanstekelijk en wervelend, Grunbergiaans bijna.

Plaatjes
In 2005 brak Harstad internationaal door met Buzz Aldrin, waar ben je gebleven? Een boek over de man die na Neil Armstrong voet op de maan zette. Een boek over ruimtevaart en de troost van muziek, maar voor alles over bescheidenheid: wat geeft het eigenlijk om de tweede te zijn? In zijn nieuwe roman is Harstad even grappig en vindingrijk, er staan zelfs plaatjes in.

Hässelby speelt in de tijd dat Zweden als maagdelijke sociaal-democratie een harde politieke moord te verwerken krijgt, op premier Olof Palme in 1986. Het is een moord die de wereld van de socialistische vader Bertil Åberg op zijn grondvesten doet schudden – ‘nu komen ze ons halen!’– maar waar zijn zoon Albert min of meer de schouders over ophaalt.

Depressief
De twee wonen samen in een klein appartement in een voorstad van Stockholm. Alberts moeder verdween toen hij nog een baby was. Als gevolg daarvan zit hij opgescheept met een depressieve vader, op een passief-agressieve manier claimerig. Albert doet wat iedere rechtgeaarde jongere zou doen: hij zint op ontsnapping.

Het begint met een InterRailreis, gevolgd door een vlucht naar Hongkong in het kielzog van een maffe zakenman, daarna belandt de jongen in Parijs. De gebeurtenissen vertonen kop noch staart, er is geen duidelijke aanleiding en al helemaal geen climax. Eigenlijk zijn Bert en Albert hopeloze romanfiguren. Hun levens blijven ongebruikt ‘als een paar te krap gekochte hardloopschoenen’. En dan weigeren ze elkaar ook nog eens te begrijpen.

Electronicazaak
Dat Hässelby desondanks meeslepend is, komt doordat de wezenloosheid wordt gepareerd door scherpe observaties. De roman is eigenlijk een commentaar dat maar doorgaat. Op kleine dingen, zoals een elektronicazaak (‘crèche voor mannen’), maar vooral op grote dingen (‘socialisme is een button’).

Hässelby is op meerdere manieren te lezen: als maatschappij-kritiek op het Zweden dat een monument heeft opgericht voor ‘Lars Modaal’. Als roman over een generatieconflict, waarin een zoon alsnog zijn opstandigheid aflegt om twintig lange jaren voor zijn vader te gaan zorgen. Of als een filosofisch boek over het niet bestaan van toeval.

Intellectuelen
Albert zit vaak met een boek van Arthur Koestler op schoot, de schrijver die in de jaren veertig westerse intellectuelen schokte met zijn felle kritiek op de Sovjet-Unie en aan het einde van zijn leven de mystieke kant op ging. Gebeurtenissen in het boek verlopen verdacht synchroon.

De wit oplichtende kamers en verdwijnende mensen zijn wellicht een tikje te scifi voor sommigen, maar het is minder futuristisch dan het lijkt. De demontage uit de titel is bovenal een metafoor voor de onttakeling van Albert, die met de dag meer op zijn depressieve vader gaat lijken. Knap gedaan.

Bestel hier het boek

Deze recensie verscheen 22 augustus 2009 in weekblad Elsevier

Door Irene Start