Het museum van de onschuld

dinsdag 22 september 2009 12:03

Auteur: Orhan Pamuk
Uitgever: De Arbeiderspers

Museum van de onschuld

Het moet een ongemakkelijke ontmoeting zijn geweest. De Amerikaanse reisschrijver Paul Theroux was er in 2006 – na diverse vruchteloze pogingen – eindelijk in geslaagd Orhan Pamuk te ontmoeten in Istanbul.

Narrig
De notoir chagrijnige Turkse schrijver gedroeg zich volgens Theroux’ beschrijving in De grote spoorwegcarrousel retour nogal narrig. Tot het gesprek op toneelschrijver Arthur Miller kwam: Pamuk had hem als student nog door Istanbul geloodst. Van Miller kwam het gesprek op diens ex-vrouw Marilyn Monroe.

Theroux had net een artikel geschreven over de veiling van haar persoonlijke bezittingen: broodrooster, aansteker gekregen van zanger Frank Sinatra en de jurk die ze droeg toen ze Happy Birthday Mr. President zong. Pamuk was verrukt en ontdooide. Hij bleek dol op kleinoden, juist gewone gebruiksvoorwerpen leren ons van alles over het leven van vroeger, zo vond hij.

Triviaal
De kleine dingen uit het verleden, precies daarover gaat het in Pamuks nieuwste roman. Een oorbel, luciferdoosje of bioscoopkaartje mogen triviaal lijken, ze kunnen ook herinneringen triggeren. Zoals bij hoofdpersonage Kemal. Hij leidt de lezer als een museumsuppoost langs vitrines waarin tal van persoonlijke zaken staan tentoongesteld uit zijn jeugd in het Istanbul van de jaren zestig en zeventig.

'Pamuk voegt een nieuwe vorm toe aan de wereldliteratuur,' jubelde Frankfurter Allgemeine Zeitung bij de Duitse vertaling. Zo spectaculair nieuw is het nu ook weer niet om op basis van een voorwerp of geur een hele wereld tevoorschijn te toveren. Denk aan het koekje van Marcel Proust. Mooi is het wel: dankzij Pamuks vloeiende stijl en geconcentreerde blik komt exotisch Istanbul tot leven.

Grote liefde
De roman heeft verschillende niveaus. De rode draad is een grote liefde, zo een die iedereen wel zou willen beleven. Kemal is een dertiger, een zakenman met ‘paniek in zijn ziel en in zijn hart een doffe pijn’. Hij trouwt met de kuise Sibel, maar heeft zijn hart eigenlijk verloren aan de jonge Füsun. Even is ze zijn minnares, maar dan verdwijnt ze, om getrouwd weer op te duiken.

Kemal wint haar liefde op aandoenlijke wijze terug: acht jaar lang schuift hij zwijgend aan bij het diner van Füsun en haar ouders om dichter bij het meisje te zijn. Het Museum van de onschuld is meer dan een liefdesgeschiedenis, het is ook een zedenschets van mondain Istanbul. Kemal behoort tot de Turkse jetset, die prat gaat op zijn verlichte ideeën.

(nep) Tas
Kemal en zijn vrienden staan op een kruispunt: ze vinden hoofddoeken achterlijk, hun vrouwen hebben het liefst een (nep)tas van een Europees modemerk aan hun arm bungelen. Maar een meisjes grootste schat is nog altijd haar maagdelijkheid.

Pamuk slaagt erin de verwarring van de jaren zeventig goed te vangen. Van verlovingsfeest in het Hilton waarbij de raki, Turkse brandewijn, vrijelijk vloeit, tot de zwoele zomeravonden in de openluchtbioscoop: het wordt allemaal met veel gevoel voor detail uitgewerkt. Het museum uit de titel komt er echt en opent naar verwachting in 2010. Turkse lezers hebben al diverse persoonlijke spulletjes opgestuurd.

Bestel hier het boek

Deze recensie verscheen 22 september 2009 in weekblad Elsevier

Door Irene Start