Die stad, dat jaar

dinsdag 13 oktober 2009 10:03

Auteur: Koos van Zomeren
Uitgever: De Arbeiderspers

Die stad, dat jaar van Koos van Zomeren

koos van Zomeren
Geboren in 1946. Publiceerde een vijftigtal boeken, schreef ook voor NRC Handelsblad. Kreeg vooral bekendheid als stukjesschrijver die ‘kleine’overpeinzingen over flora en fauna wist op te blazen tot mooie miniatuurtjes.

Quizvraag: wat gebeurde er in het jaar 1972? Antwoord A: Ajax won de Europacup in Rotterdam. Antwoord B: de Amerikaanse president Richard Nixon gaf opdracht tot de kerstbombardementen op Hanoi en Haiphong. Antwoord C: de Socialistische Partij werd opgericht. Alle antwoorden zijn goed, maar ex-SP-coryfee Koos van Zomeren concentreert zich in zijn nieuwe roman Die stad, dat jaar toch vooral op het ontstaan van de partij, de rest is ruis.

Het is een wat aparte reconstructie. Allereerst omdat de roman half-feit, half-fictie is. Van Zomeren noemt zijn boek zelf ‘een roman met aantekeningen’, maar naarmate Die stad, dat jaar vordert, slinkt het literaire deel, ten gunste van het non-fictiedeel waarin Van Zomeren terugblikt op zijn radicale verleden.

Nijmegen is verder een wat vreemde keuze als decor. De stad was in 1972 niet bepaald het brandpunt van de linkse revolutie, zo constateert de schrijver ook zelf na het raadplegen van de krantenarchieven uit die tijd. Het Partijbureau zat in 1972 in Rotterdam en de toen al veelbelovende Jan Marijnissen opereerde niet vanuit Nijmegen, maar vanuit Oss.

Van Zomeren verantwoordt zich in zijn inleiding: ‘Nu stelt iedereen de vraag: waarom in Nijmegen? Maar dat was toen helemaal de vraag niet. Toen was het: waarom níet in Nijmegen? Omdat alles nu eenmaal ergens moest beginnen. Omdat voorzitter Mao misschien wel juist met het oog op Nijmegen had gezegd dat uit een vonkje een steppebrand kon ontstaan.’

Mao Zedong en zijn rode boekje, daar gaat het natuurlijk allemaal om. Wie de ontstaansgeschiedenis van de SP bespreekt, kan er niet omheen dat Mao door leden van het eerste uur als de grote verlosser werd gezien. De China-liefde was hevig: alles wat uit dat land (én Rusland) kwam, was goed, alles wat Amerika (en het kapitalisme) betrof fout. In het literaire deel van het boek laat Van Zomeren de 25-jarige Bert Staal boven het Nijmeegse hoofdkwartier wonen.

De lezer krijgt zo een aardig kijkje achter de schermen. Leden werden geronseld en geïntimideerd, vooral door het hoofdbestuur in Rotterdam. Ze moesten de fabriek in (uitbetaling via de metaal-cao, maar wel zwart) en ’s avonds nog eens de deuren langs met clubblad de Tribune . Alle beslissingen werden ‘centralisties-marxisties’ genomen, uiteraard.

Van Zomeren is eerlijk over de ideologische zoektocht en ontziet zichzelf niet. Over het SP-gedachtengoed is hij echter verrassend mild. Wie op zoek gaat naar spraakmakende onthullingen, zal deze niet vinden. Van Zomeren is mild over de verering van Mao – toch een gewetenloze massamoordenaar.

Opmerkelijk, want als er één bekende SP-afvallige is, dan is het Van Zomeren. Eerdere kritiek, geuit in Een jaar in scherven (1988), is hier omgeslagen in verwondering.

Van Zomerens terugblik op ‘revolutiejaar’ 1972 is komisch-mild. Alsof zijn ideologische aberratie een kleine jeugdzonde betreft, zoiets als roken. Hij lijkt zijn straatje op meerdere gebieden te willlen schoonvegen, de status van afvallige beviel kennelijk ook niet erg. Jammer, iets meer felheid had het boek beslist goed gedaan.

Bestel hier het boek

Deze recensie verscheen 10 oktober 2009 in weekblad Elsevier

Door Irene Start