Vervolgfilm dreigt nieuwe Aïsja te worden

vrijdag 3 december 2004 12:01

Nederland heeft een nieuwe Aïsja-affaire. Moslims willen het Tweede-Kamerlid Ayaan Hirsi Ali verbieden een vervolg te maken op de film Submission, die ze produceerde met de vermoorde filmmaker Theo van Gogh. Dit roept herinneringen op aan de opera Aïsja en de vrouwen van Medina.

Deze voorstelling van het Onafhankelijk Toneel werd in 2001 afgelast nadat verongelijkte moslims de Marokkaanse hoofdrolspelers bedreigd hadden.

Profeet
De opera ging over Aïsja, de 12-jarige echtgenote van de profeet Mahammed. Streng gelovige moslims vinden dat een heilige uit de koran niet mag worden afgebeeld. In die visie mag Aïsja daarom niet op het toneel staan.

Nadat de Marokkaanse acteurs per fax bedreigingen hadden ontvangen, wilden zij niet meer aan het toneelstuk meewerken. Zij stelden voor Aïsja dan toch maar uit de opvoering te verwijderen. Maar regisseur Gerrit Timmers weigerde een knieval te maken voor de islamitische bedreigers. Uiteindelijk besloot hij de voorstelling niet door te laten gaan. In Rome werd de opera datzelfde jaar zonder problemen en mét Aïsja op het toneel uitgevoerd.

Extremisme
Theo van Gogh wond zich destijds in zijn columns zeer op over de affaire. Hij vond dat 'fundamentalisten zich niet met de kunsten hebben te bemoeien'. Diverse malen liet Van Gogh zich laatdunkend uit over het toenmalige Amsterdamse PvdA-raadslid Fatima Elatik. De Marokkaanse Elatik noemde de afgelasting van de opera ‘moedig’. Zij vond dat de vrijheid van meningsuiting te ver was doorgeschoten. Van Gogh verweet Elatik extremisme en noemde haar 'een dom gansje met een hoofddoek' en een 'troetelallochtoontje'.

Op de dag van de Amsterdamse gemeenteraadsverkiezingen, in 2002, plaatste hij een advertentie op de voorpagina van dagblad Het Parool met de tekst: Waarom zou een toneelstuk niet verboden mogen worden? Stem Fatima Elatik, stem PVDA! De PvdA was woedend, maar ondernam geen verdere stappen.

Fatima Elatik

Afgelasten
Het afgelasten van de opera leidde tot veel discussie, ook omdat zich in diezelfde periode een vergelijkbare zaak voordeed die een compleet andere afloop had. Supporters van voetbalclubs in Utrecht, Den Haag, Groningen en Rotterdam bedreigden bioscopen die de documentairefilm Ajax, daar hoorden zij engelen zingen wilden vertonen. De toenmalig minister van Justitie, Benk Korthals (VVD) nam direct maatregelen. De film draaide vervolgens wekenlang in tal van bioscopen.

Een verschil met Aïsja is dat Submission deel twee nog helemaal niet bestaat. Het is nog maar de vraag of het verbieden van een film die nog gemaakt moet worden mogelijk is. Volgens juristen heeft het kort geding van de moslimfamilies, dat mede-ondersteund wordt door het Contact Orgaan Moslims Nederland, bij de rechter geen schijn van kans.