Syp Wynia

woensdag 5 januari 2005 15:42

Ze waren eind vijftig, hij misschien zestig. En voordat je goed wist hoe ze heetten, wist je wat ze deden. Los van elkaar vertelden ze namelijk iedereen, ook degenen die het niet wilden weten, dat ze van de 'sandwichgeneratie’ waren. En dat was, zo bleek, minder een generatie als wel een taak, een opdracht, die ze – zo brachten ze het – van het tijdsgewricht hadden meegekregen. Wie doorluisterde, merkte dat ze het ook zagen als een vervanging van de beroepen die ze hadden gehad, om niet te zeggen als een alibi om die beroepen vaarwel te zeggen en over te gaan naar de levensfase die voor hen, de sandwichgeneratie, nou eenmaal meebracht dat ze moesten zorgen.

Die zorg, hun nieuwe levenstaak, bestond uit de begeleiding van hun beide kinderen en de enkele kleinkinderen. De kinderen waren weliswaar in de dertig en betrekkelijk succesvol, maar in het beeld van deze sandwich-ouders hadden hun kinderen nog elke dag recht op hun aandacht en ze dienden steeds onverwijld klaar te staan om ze te coachen in het leven. Híj voelde daarenboven de plicht om zijn kinderen bij te staan in hun professionele bestaan. En de kleinkinderen? Dat waren nou eenmaal de kleinkinderen, die ook elke dag recht hadden op hun grootouders. Bovendien ontlastten ze zo hun kinderen, de ouders van die kleinkinderen.

Maar hoezo 'sandwich’ dan? Nou, zo redeneerden ze: jonge grootouders van nu, zoals zij, hebben – nu de mensen zo oud worden – ook zelf nog ouders die hun zorg behoeven. Aan de ene kant waren er dus de jongere generaties waarvoor ze moesten zorgen, aan de andere kant de bejaarde ouders. Zijzelf zaten ingeklemd in die sandwich. Het viel wel op dat de oudere generatie, de bejaarde ouders, er in het verhaal – en wellicht in de werkelijkheid – wat bekaaider afkwam dan de jongere. De last van het eeuwige gezin dat ze voor zichzelf hadden bedacht was kennelijk zwaarder, dan wel aantrekkelijker om te dragen.

Het zelfbenoemde sandwich-echtpaar schoot me weer te binnen, nu de meeste Nederlandse werknemers deze maand wederom minder op hun salarisstrookje gestort zien. De lonen gaan, periodieken en promoties daargelaten, niet of nauwelijks omhoog, en de loonbelasting en de premies voor ziekteverzekeringen stijgen en de pensioenpremies veelal ook. De inflatie blijft weliswaar beperkt, maar er is voor de werkende generaties domweg minder te besteden.

Alleen de bestedingsruimte voor ouderen, de 65-plussers, blijft doorgaans intact of nagenoeg intact. Dat is een gevolg van de bijplusacties van het kabinet en de verdere reparatie die de Tweede Kamer daaraan toevoegde. Een behoorlijk aantal 65-plussers kan er netto trouwens stevig op vooruitgaan, omdat ze gebruik kunnen maken van de wet-Hillen, die op 1 januari is ingegaan. Wie een eigen huis heeft en geen of weinig hypotheekrente (meer) aftrekt, hoeft geen eigenwoningforfait bij zijn inkomen op te tellen. Het eigen huis wordt op die manier belastingvrij en dat voordeel gaat vooral naar de oudere Nederlanders.

Nederlandse politici hebben het kennelijk uitermate goed voor met de oudste Nederlanders. In het geval van het CDA is dat direct verklaarbaar, want die partij zag in 1994 hele horden kiezers wegrennen naar de ouderenpartijen en de rest van de concurrentie, nadat de commissie die het verkiezingsprogramma samenstelde, had geopperd om ook de AOW te betrekken bij de verlaging van uitkeringen. De machtige middenpartij belandde in de marge en het is aan een wonder, en aan Pim Fortuyn, te danken dat het CDA weer aan de macht is gekomen. Het AOW-trauma is aldus bij het CDA mogelijk nog groter dan het WAO-trauma bij de PvdA. Het CDA legt de 2,5 miljoen AOW’ers niet graag iets in de weg, zoals de PvdA alleen met grote omzichtigheid iets zal doen aan de bijna een miljoen WAO’ers.

Maar eigenlijk is de hele politiek bang om eens te kijken naar de inkomenssituatie van oudere Nederlanders, ook nu verreweg de meesten van de ouderen er redelijk tot goed bijzitten en alleen al hun groeiende aantal dwingt tot een herbezinning op belastingen, AOW, premiebetaling door AOW’ers en wat dies meer zij.

Maar het taboe is groot. Misschien omdat de iets oudere politicus, zelf zo’n beetje tegen de sandwichgeneratie, zich liever bezighoudt met zichzelf en met de kinderen en kleinkinderen dan met de eigen ouders. Want: zo lang is het nou ook weer niet geleden dat bejaarde ouders bij hun kinderen inwoonden. Het credo luidt kennelijk: liever afkopen en voordeeltjes uitdelen, liever zelf maar weer wat inleveren, dan dat meemaken.

Door Syp Wynia