Syp Wynia

donderdag 2 juni 2005 17:02

In 1589 nam Spanje Antwerpen in. Waarop de jonge Nederlandse republiek de linkeroever van de Schelde, nu Zeeuws-Vlaanderen, inpalmde om zowel de Spanjaarden als havenstad Antwerpen de pas af te snijden. Antwerpen, het belangrijkste commerciële centrum van Europa, verarmde, de opmars van Amsterdam begon.

Twee eeuwen later kreeg Frankrijk de macht over de lage landen. Antwerpen kreeg weer vrije toegang tot de Noordzee. In 1815 zorgde het Verenigd Koninkrijk ervoor dat aan de monding van Schelde, Maas en Rijn een middelgroot land ontstond dat als bruggenhoofd van Engeland en als buffer tussen Frankrijk en de nieuwe Europese mogendheid Pruisen kon fungeren.

In 1830 splitste België zich af van dit Nederland. Koning Willem I pikte het niet, maar moest in 1839 accepteren dat Frankrijk, Pruisen, Rusland en het Verenigd Koninkrijk België erkenden. Het Verenigd Koninkrijk zorgde ervoor dat het nieuwe België een spoorweg (de IJzeren Rijn) van Antwerpen via Nederland naar het Duitse Ruhrgebied kreeg. Het wrokkige Nederland hield intussen de vaart op de Schelde naar Antwerpen weer op, en hief tol. Het zou dat tot 1963 blijven doen, toen België de tol afkocht. Ook de IJzeren Rijn werd door Den Haag getraineerd, tot die in 1879 werd geopend.

De IJzeren Rijn bleek een succes en zou dat ook blijven, tot het neutrale Nederland in de Eerste Wereldoorlog onder druk van het Verenigd Koninkrijk de doorgang sloot om de Duitse oorlogseconomie dwars te zitten. Na de Eerste Wereldoorlog was het nagenoeg gedaan met de IJzeren Rijn. Vijftien jaar geleden reed het laatste spoorverkeer over dit eerste grensoverschrijdende Europese lijntje.

Rond 1990 was ook een Rotterdamse havenlobby op gang gekomen om een nieuwe vrachtspoorlijn, de Betuwelijn, naar Duitsland aan te leggen. Dat maakte Antwerpen wakker, dat meteen de IJzeren Rijn wilde reactiveren, die samen met Rotterdam goedkoop zou kunnen worden geëxploiteerd, waardoor de dure Betuwelijn overbodig zou worden.

De Vlaming Karel van Miert was in die dagen Europees Commissaris van Transport en onderzoek onder zijn verantwoordelijkheid suggereerde dat de IJzeren Rijn alle mogelijke voordelen had. Maar de Nederlandse VVD-minister van Verkeer, Annemarie Jorritsma, liet haar partijgenoot Loek Hermans een rapport schrijven waarin de met Antwerpen gedeelde IJzeren Rijn een beetje werd onderzocht en vervolgens afgewezen. Want de Betuwelijn voor Rotterdam alleen, die zou en moest er komen.

De verzamelde Walen, Vlamingen en Brusselaars, ook niet gek, maakten vervolgens grandioos misbruik van de Nederlandse wens om aangesloten te worden op het Europese snelle treinennetwerk richting Parijs. Jorritsma stemde er in 1996 niet alleen mee in om het Belgische HSL-spoorstuk langs de autoweg Breda-Antwerpen vanaf de grens goeddeels uit de Nederlandse staatskas te betalen (823 miljoen gulden, toen), maar dat bedrag ook meteen over te maken zonder dat de Belgen ook maar één bouwvergunning of milieuvergunning hadden afgegeven. Rentevoordeel voor de Belgen en renteverlies voor de Nederlandse staatskas, uitgaande van de geplande opening van de HSL per 1 juni 2005: nog eens 609 miljoen harde guldens van toen.

Bovendien moest Nederland meewerken aan een onderzoek om de IJzeren Rijn te heropenen. Dat vonden ze in Den Haag een concessie van niks, de concurrent van de Betuwelijn zouden ze echt wel tegenhouden.

Vervolgens gingen negen jaren voorbij, de Antwerpenaren werden steeds bozer omdat Nederland de herintroductie van de IJzeren Rijn blokkeerde en bovendien de Antwerpse wens remde om de Schelde verder uit te diepen. De Belgen misleidden intussen Nederland: de HSL richting Brussel zou 17 minuten trager worden dan was voorgespiegeld. Ook werd de Betuwelijn steeds duurder en steeds moeilijker te exploiteren.

De klapper van dit klein-Europese drama tussen twee buurlanden kwam eind mei. Een internationale arbitragerechter besloot dat zowel Nederland als België fors in de buidel moet tasten om de nieuwe IJzeren Rijn aan Nederlandse en Europese milieuregels te laten voldoen, maar dat Nederland die IJzeren Rijn dan ook niet meer kan tegenhouden. Haags geluk bij dit ongeluk: in België is het geld op, de IJzeren Rijn komt er voorlopig niet. Pech: de HSL wordt niet, zoals ooit voorzien, vanaf 1 juni 2005 bereden. Dat kost de Belgen trouwens niets extra’s. Dankzij de gulle gift van Jorritsma, van negen jaar geleden.

Door Syp Wynia