Syp Wynia

donderdag 29 december 2005 11:38

Onlangs haalde ik het Beursspel uit de jaren zeventig uit het stof. Ik meende me te herinneren dat de vier trotse Amsterdamse beursfondsen waarmee je in die dagen een soort Monopoly speelde, inmiddels allemaal geschiedenis waren geworden.

Zo erg bleek het niet te zijn. De firma Ravensburger die het Beursspel op de markt bracht, achtte destijds Philips, Amrobank, DAF en Akzo kennelijk aansprekende voorbeelden van nationale trots. Philips is de crisis van vijftien jaar geleden te boven gekomen, de Amro is gefuseerd met ABN. DAF ging in 1993 failliet, maar leeft door als dochterbedrijf van het Amerikaanse Paccar en Akzo is vergroot tot AkzoNobel.

In mijn herinnering heb ik ook zo’n Beursspel met Hoogovens, Fokker en KLM. Hoogovens werd overgenomen door het Britse Corus dat zich met Hoogovens op de been hield. Fokker ging failliet. En KLM is feitelijk overgenomen door Air France.

Laten we dan eens naar de huidige 23 hoofdfondsen op de Amsterdamse beurs kijken, een beurs die zelf in feite ook een Franse onderneming is geworden. Air France-KLM en Corus (Hoogovens) zitten daar niet eens meer bij, maar zijn verhuisd naar de kleinere Midkap-fondsen. Bij de hoofdfondsen zitten wel onder meer Ahold, Akzo Nobel, Shell, KPN, Philips, Reed Elsevier, TNT, Unilever, VNU en Wolters Kluwer. Een interessant rijtje.

Ahold wordt geleid door een Zweed die de puinhoop van de vorige concernleiding moet opruimen. Ahold geldt als kandidaat om te worden overgenomen of te worden gesplitst.

Akzo Nobel heeft een Nederlandse bestuursvoorzitter, maar heeft zijn activiteiten voornamelijk elders in de wereld en geldt ook als overnamekandidaat.

Shell kwam twee jaar geleden danig in de problemen, maar werd gered door de hoge olieprijs. Shell heeft het concern wel zodanig moeten reorganiseren dat het bedrijf op termijn meer Brits dan Nederlands zal zijn.

KPN en TNT stammen uit staatsbedrijf PTT, hadden aanzienlijke internationale pretenties die in het geval van KPN bijna tot de ondergang leidden en zijn nu beide overnamekandidaat.

De vorige Philips-voorzitter, Cor Boonstra, had het hoofdkantoor bijna naar de Verenigde Staten verplaatst, maar koos uiteindelijk toch maar voor Amsterdam in plaats van Eindhoven.

Reed Elsevier begon als een Nederlands-gedomineerde fusie, maar wordt nu vanuit Londen geleid door een Engelsman en het moet niemand verbazen als de naam 'Elsevier’ nog eens uit de concernnaam verdwijnt.

VNU liet zichzelf naar de Verenigde Staten verhuizen, maar de Nederlandse concernleiding botste in het najaar op Amerikaanse investeerders die niets zagen in een grote overname. Bestuursvoorzitter Rob van den Bergh vertrekt, het bedrijf is nu zelf rijp voor overname.

Unilever is zijn werk en zijn investeringen verder naar buiten Nederland aan het verplaatsen en wordt ook wel genoemd als splitsingskandidaat.

Wolters Kluwer wordt geleid door een Amerikaanse.

De 'financials’ ABN AMRO, Aegon en ING onttrekken zich ietsje aan het totale beeld, al hebben die vaak ook niet-Nederlanders in de leiding. En Fortis wordt steeds Belgischer.

Het beeld dat zich opdringt, is dat het multinational-land Nederland in relatief korte tijd steeds meer multinationaal en steeds minder Nederlands aan het worden is. Het werk wordt steeds meer buiten Nederland gedaan en vaak wordt het geld ook buiten Nederland verdiend. De leiding is steeds vaker in handen van buitenlanders. De aandeelhouders zitten voor 80 procent in het buitenland. En steeds vaker zijn dat grote Amerikaanse beleggers die de aandeelhouderswaarde willen opvijzelen door de leiding te vernieuwen, de onderneming te splitsen of rijp te maken voor een overname.

Is dat erg? Misschien niet. Ondernemingen die vooruit willen, komen er niet door zich eindeloos te beschermen door in staatshanden te blijven, onder staatsprotectie te opereren of de macht van aandeelhouders beperkt te houden. De economie is gediend met vrij rondstromend kapitaal en serieuze aandeelhoudersmacht.

Maar wat hebben al die ondernemingen hier nog te zoeken als Nederlanders korter werken en toch vaker ziek zijn dan wie dan ook, de files hier in elk geval niet korter zijn dan elders, het opleidingsniveau en de ondernemingszin lager zijn en de loonkosten hoger. Op al die vestigingsnadelen, is nog geen begin van een antwoord.

Door Syp Wynia