Syp Wynia

woensdag 17 mei 2006 14:33

Er liggen voor miljarden aan bouwprojecten stil, de helft van de geplande nieuwe woningen kan niet worden gebouwd, we moeten dan weer 80 kilometer rijden rond de grote steden, dan weer roetfilters in auto’s inbouwen en dan weer niet. Het is allemaal de nasleep van wat officieel 'De Eerste Dochterrichtlijn Lucht’ heet. Het gaat daarbij met name over fijnstof, dat inderdaad slecht kan zijn voor onze gezondheid.

Her en der liggen dus grote bouwprojecten stil omdat de regels voor fijnstof sinds begin vorig jaar zijn verscherpt. De Nederlandse milieuzeloten zijn er in geslaagd om de Brusselse regels binnen Nederland nog lastiger te maken en Nederlandse rechters zijn ook nog eens roomser dan de paus – terwijl we het al onevenredig moeilijk hebben om de strenge normen te halen.

Vandaar het gehannes met 80 kilometer rond de grote steden, een maximumsnelheid die bij Den Haag alweer is verlaten omdat die maatregel én voor meer files én voor meer fijnstof blijkt te zorgen. Vandaar het gedoe met de roetfilters, die in arren moede met subsidies in auto’s worden gebouwd, maar vervolgens weer niet verplicht mogen worden gesteld omdat Brussel dat niet wil.

Hoe zijn we ooit aan die strenge, in Nederland vrijwel onhaalbare Brusselse norm voor luchtkwaliteit gekomen? Het begon tien jaar geleden, toen de Europese Commissie na een rapport van de Wereldgezondheidsorganisatie zijn kans schoon zag. Brussel zette experts aan het werk, die nauwelijks goede gegevens hadden over de gezondheidsgevolgen van fijnstof in de lucht. Daar werd vanuit Nederland wel op gewezen, maar de Commissie denderde door. Overigens maakte het toenmalige kabinet-Kok er niet echt veel werk van. Geen minister, laat staan de premier zelf, die Brussel waarschuwde dat Nederland nooit aan dat fijnstofgedoe zou kunnen voldoen.

De ambtenaren die Den Haag naar Brussel stuurde, pakten het ook al niet slim aan, door bijvoorbeeld geen uitzonderingen te bepleiten voor zeezout, want dat is ook een fijnstof. Nederland heeft uiteraard veel zeezout in de lucht en zou er voorspelbaar door in de problemen komen. Nee, dat deden we niet, want dan zouden we coalities moeten sluiten met milieu-onvriendelijke landen als de Zuid-Europese en zulke vieze handen wensten we niet te maken. 'Nederland wilde vasthouden aan hoge milieuprincipes en wilde loyaal blijven aan de traditionele bondgenoten in het “groene” kamp,’ concludeerden onderzoekers van Clingendael die uitzochten hoe de fijnstof-ellende in Nederland kon ontstaan.

Die milieuzelotische ambtenaren konden destijds hun eigen goddelijke gang gaan, omdat de kabinetten-Kok met de milieuministers De Boer en vervolgens Pronk dol waren op het invoeren van strenge milieunormen, liefst via Europa, ook al omdat elke discussie in de Tweede Kamer dan achteraf gepraat is. Andere ministers, zoals die van Verkeer en Waterstaat, raakten pas gealarmeerd toen er geen weg terug was.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken, dat wordt geacht het Nederlandse Europa-beleid te coördineren, 'volgde de lijn dat Nederland zich positief moest opstellen om invloed te kunnen blijven uitoefenen op Europees niveau’. Dat is helemaal mooi: je moet je eigen belangen volgens die redenering verkwanselen omdat je anders weleens de mogelijkheid kwijt zou kunnen raken om invloed uit te oefenen. Maar op wat dan?

Zo werd de voor Nederland onuitvoerbare 'Eerste Dochterrichtlijn Lucht’ in 1998 onder aanvoering van milieuminister Margaretha de Boer (PvdA) en ondersteund door minister van Buitenlandse Zaken Hans van Mierlo (D66) 'verwelkomd’.

Pas in 2003 barstte de bom. De Raad van State, ook al fijnslijperig ingesteld, begon bouwprojecten te blokkeren onder verwijzing naar de luchtkwaliteit. Daar zitten we nu mooi mee. Zowel de schade bij bouwprojecten als de omvang van de subsidies om er toch maar het beste van te maken, loopt in de miljarden euro’s.

De les? Geef, als het even kan, nooit de Europese Commissie de vrije hand bij het opleggen van wetten die we niet eens kunnen naleven. Geef nooit onnadenkend je nationale veto in Europa op. Geef nooit idealistische doordrijvers die het niet kan schelen wat iets kost – ambtenaren noch bewindslieden – de vrije hand om via de Brusselse band regels aan Nederland op te leggen. En maak de premier, de enige Nederlandse politicus die uiteindelijk nog een beetje meetelt in Europa, in hoogsteigen persoon verantwoordelijk voor wat we in Brussel uitdragen en waar we ons aan die vergadertafels toe verplichten.

Door Syp Wynia