'Veilige zones opzetten'

woensdag 25 oktober 2006 11:33

Generaal-majoor Ton van Loon over missers, luchtwapens en het toegenomen vertrouwen van de Afghaanse bevolking. Hij is de eerste Navo-officier die de luchtaanval op eigen troepen bevestigt.

Door Eric Vrijsen

'Afghanistan heeft recht op enig optimisme. Ik geloof absoluut dat er vooruitgang is,' zegt generaal Ton van Loon, binnenkort de nieuwe NAVO-commandant in het Zuiden van Afghanistan. Hij voert straks het bevel over tienduizend militairen in een gebied waar de Taliban en andere opstandelingen zich heftig roeren.

Generaal-majoor Ton van Loon

'Op zich gaat het vrij goed. Ook al werd de afgelopen maanden hard gevochten in het zuiden en oosten van het land, we hebben stappen vooruit gezet. Het vertrouwen van de bevolking in de wederopbouw neemt toe. De Amerikanen bouwen wegen en scholen in de provincie Zabul.

In het noorden van de provincie Helmand, leveren de Britten nog stevige gevechten, maar elders helpen ze madrassas – koranscholen – op te richten waar gematigde moellahs de niet-radicale islam onderwijzen. In de provincie Uruzgan zien we het succes van de Nederlandse hearts and minds-aanpak.'

Toch lijken de Taliban de NAVO-troepen telkens op het verkeerde been te zetten. Terwijl uw militairen rekenden op hit-and-runacties, bleken de Taliban zich nabij Kandahar te hebben geconcentreerd en ingegraven. Eind augustus begon daar een wekenlange veldslag. Wat heeft de NAVO van deze operatie Medusa opgestoken?
'Ik denk dat het vooral een vergissing was van de Taliban. Zij wilden onze aanvoerlijnen via Highway 1 vanuit Kandahar blokkeren. Ze dachten dat wij de keiharde strijd niet durfden te voeren. Nou, dat was een gevoelige misrekening voor ze. We hebben duidelijk gemaakt dat we niet met ons laten spotten. Dat signaal is ook door de plaatselijke bevolking verstaan.'

Denkt u dat ze zich ooit nog concentreren of zullen ze weer verspreid optreden?
'Ik denk dat ze erg geschrokken zijn van hun nederlaag tijdens de operatie Medusa. Als zij zich ingraven en een – in vakjargon – symmetrische strijd aangaan, dan verliezen ze. Dankzij ons technologisch overwicht zijn ze dan echt geen partij voor ons. De asymmetrische dreiging – verspreide verrassingsaanvallen, bermexplosies en zelfmoordaanslagen – blijft echter bestaan. Het belangrijkste is het signaal naar de bevolking. We moeten de mensen duidelijk maken dat hun toekomst ligt bij de wederopbouw.'

Uw superieur, generaal Richards, is tamelijk somber. Hij heeft gezegd dat zeventig procent van de Afghanen een vreselijk Taliban-regime verkiest boven het voortduren van de huidige toestand van oorlog.
'Ik zie zijn uitspraken niet als een prognose, maar als een waarschuwing.'

De Nederlanders opereren in Uruzgan vanuit twee kampementen en hebben geen verliezen geleden. De Canadezen en Britten zitten meer verspreid in hun provincies en zagen al tientallen militairen sneuvelen. Wat te doen?
'De Britten en Canadezen concentreren zich nu ook. Vanuit enkele kampen trekken ze de nabije omgeving in. Stap voor stap vergroten ze vervolgens hun actieradius. De rest van de provincie wordt via inlichtingenrapporten in de gaten gehouden. Want laten we eerlijk zijn: als je probeert overal actief te zijn, ben je het nergens. Onze aanpak is het opzetten van veilige ontwikkelingszones, die zich als olievlekken uitbreiden.'

Hebben de Taliban niet donders goed in de gaten dat de NAVO-troepen zich in een beperkt gebied ophouden? Buiten die cirkel hebben ze niks te vrezen.
'Het heeft geen zin om als een kip zonder kop overal achter kleine groepen Taliban aan te jagen. Vergeet niet: je hebt de harde kern van de Taliban, maar het gros van de jongens liet zich door misleiding rekruteren. Zij behoren tot de verloren generatie die alleen maar oorlog heeft meegemaakt. Wat wij moeten doen, is die uitzichtloosheid aantonen. Zodra deze jongelui zien dat ze een opleiding tot timmerman of een computercursus kunnen volgen, laten ze zich niet meer door een radicale moellah met halve waarheden en een stapeltje dollars ronselen.'

Ze worden ook gedreven door angst. De Taliban zet de bevolking onder druk. Onlangs deed een foto de ronde van een jongen die als 'collaborateur' door de Taliban was opgehangen.
'Wederopbouw is ook veiligheid bieden. We moeten de mensen zaaigoed verstrekken en de werking van de irrigatiekanalen garanderen. Zo lang de Taliban terreur uitoefenen, is de wederopbouw lastig. In Uruzgan kunnen we niet alles tegelijk. De Afghaanse politie heeft nog een lange weg te gaan.'

Zijn de Nederlanders in Uruzgan extra voorzichtig? Kun je, met de verkiezingen van 22 november in zicht, van de regering verlangen dat de militairen grote risico’s nemen?
'Ik vind dit geen juist statement. Voorzichtig zijn is altijd verstandig. Bovendien zijn de Nederlanders minstens zo fanatiek als de Britten en de Canadezen.'

Het is geen statement, maar een vraag.
'Oké, ik hoor die veronderstelling ook wel eens, zo hier en daar. Maar het klopt niet met de werkelijkheid. En het doet geen recht aan de inzet van de Nederlandse mannen en vrouwen in Uruzgan.'

De afgelopen maanden klaagden vooral de Britse landmacht over missers van de luchtmacht. Wat is er inmiddels verbeterd?
'Het luchtwapen is van doorslaggevend belang. De samenwerking moet optimaal zijn. Aan de ene kant heb je de landsoldaat die optreedt als forward air controller. Hij wijst met een laser een doelwit aan. Aan de andere kant heb je de vlieger of helikopterpiloot die een bom of raket lanceert.  Er is frictie ontstaan tussen beide partijen. Er zijn enkele fouten gemaakt, waardoor in een enkel geval ook eigen troepen werden bestookt. Daarop scherpten we de procedures aan. De forward air controller weet nu precies met welk vliegtuigtype hij hoe moet omgaan.

Het is ook een kwestie van oefening. De Nederlandse landmacht oefende zó intensief met F-16’s dat de forward air controllers bijna in hun slap de procedures kunnen toepassen. De piloten weten exact wat van ze verlangd wordt. Zo hoort het. Anders valt collateral damage niet te vermijden. De collega´s uit andere landen hebben een tikkeltje minder geoefend. Daardoor ontstonden fouten.'

Er werd ook geklaagd over de resultaten van het inlichtingenwerk. Hoe gaat u dat verbeteren?
'Op mijn hoofdkwartier in Kandahar komt een intelligence fusion cell. Gegevens die voorheen alleen de Britten en Amerikanen uitwisselden, komen nu voor alle landen beschikbaar. Ik heb de schriftelijke garantie dat ik alle inlichtingen kan inzien en zonodig speel ik alle informatie door naar de regionale commandanten. Juist het combineren van zoveel mogelijk inlichtingen, levert de beste voorbereiding voor militaire operaties.'

Hoe staat het met de samenwerking met de Pakistaanse inlichtingendienst?
'Ik heb straks overleg met de Pakistaanse commandant. We zijn bezig de samenwerking te verbeteren en intensiveren.'

De Taliban financieren hun acties met drugsgelden. Gaat u harder optreden tegen de papaverteelt en heroïnesmokkel of wilt u liever dweilen met de kraan open?
'Dat ziet u niet goed. De Taliban krijgen, behalve uit drugs, ook geld van Al-Qa'ida en donateurs in de Arabische wereld. Zelfs als we de drugsoogst volledig zouden vernietigen, zou dat geen effect hebben. De voorraden drugs zijn groot. Waarschijnlijk zou alleen de prijs stijgen. Op korte termijn zouden de Taliban misschien nog méér geld ontvangen.

Het grootste gevaar zit hem bij het corrumperende effect van de drugseconomie op de regering Karzai en de regionale autoriteiten. Het volk doorziet de corruptie en roept: wij mogen geen papaver verbouwen en zíj worden er rijk van. Het komt er dus op aan de juiste mensen aan te pakken.'

Misschien is uw aanpak op lange termijn het beste, maar kunt u zich wel zoveel tijd veroorloven?
'Ik geloof in een stap voor stap benadering. Het is niet verstandig de kleine boeren hun bron van inkomsten af te pakken. Die arme mensen zitten in een vicieuze cirkel van armoede, drugsteelt, onveiligheid en weer armoede. Die cirkel moeten wij doorbreken met veiligheid en hulpprogramma’s voor de teelt van andere gewassen. Ik wil de antidrugsoperaties koppelen aan het scheppen van ontwikkelingszones.'