Zo begonnen de Turken de Armeense genocide

maandag 30 april 2007 11:05

De vervolging van de Armeniërs begon in de zomer van 1894. Een groep van Armeense boeren in het westen van het Ottomaanse rijk verzette zich tegen de roofzuchtige nomadische Koerden.

Volgens wetenschapper Ton Zwaan betaalden de Armeniërs dubbel belasting: een keer aan het rijk en een keer voor protectie aan de Koerdische stamhoofden. Maar het verzet van de honderdvijftig Armeniërs werd gebroken door de Koerdische en Turkse gewapende eenheden.

Daarna hebben de overwinnaars de inwoners van vijfentwintig dorpen vermoord. Dat waren achtduizend onschuldige burgers.

Hoe gingen de overwinnaars te werk?

'Levend verbrand'
‘Huizen werden, met de bewoners erin in brand gestoken, velen werden gebajonetteerd; in één plaats werd een groep jonge mannen eerst aan handen en voeten geboeid en daarna levend verbrand; elders werden meisjes en vrouwen verkracht en daarna vermoord; hier en daar werden de dorpelingen eerst in hun kerk bijeengedreven en vervolgens daar omgebracht,’ schrijft Zwaan, op basis van verschillende wetenschappelijke studies.

Deze moordpartijen leidden tot diplomatieke verontwaardiging in Groot-Brittannië, Frankrijk en Rusland. De Ottomaanse regering stelde een commissie in om de toedracht van de moord op de Armeniërs te onderzoeken.

Deze commissie kreeg opdracht  om ‘de criminele daden van de Armeense bandieten te onderzoeken.’ En de commandant van massamoord kreeg een decoratie voor zijn dapperheid. Zo ging het Ottomaanse rijk om met moraal en recht.

Het uitroeiingprogramma was gestart. Ter fundering ervan werd ook de islam erbij betrokken: ‘De gelovigen werden in overeenstemming met de sharia en ghazi-traditie opgeroepen hun plichten tegenover de ware godsdienst en de sultan te vervullen en de trouweloze en ongelovige Armeniërs voor hun ongehoorzaamheid te straffen.’

Wanhoop
Uit wanhoop bezetten op 26 augustus 1896 enkele bewapende revolutionaire, Armeense activisten, de zogeheten Dashnaktsutiun, de centrale bank van het Ottomaanse rijk. Als reactie daarop werden weer duizenden Armeniërs gedood. 

Het in verval geraakte Ottomaanse rijk kreeg er aan het begin van de twintigste eeuw een zeer beruchte politieke beweging bij: ‘Ittihad ve Terakki’ (Eenheid en Vooruitgang). Het was een nationalistische beweging die veel aanhang verwierf in het Turkse leger.

Muitende troepen, tegen de Ittihad, deden in 1909 een greep naar de macht. Gevolg daarvan: 20.000 vermoorde Armeniërs.

Joodse positie
Waarom eigenlijk? Omdat de Armeniërs een soort joodse positie hadden toebedeeld gekregen: alle Turkse (en islamitische) ellende en verval was te wijten aan de Armeniërs.

In hoeverre leek Ittihad op het nationaal-socialisme? Zwaan komt terecht tot de conclusie dat Ittihad familiegelijkenissen vertoonde met het Duitse völkische nationalisme.

Kort voor de Eerste Wereldoorlog kwam Ittihad weer aan de macht. Het Ottomaanse rijk nam deel aan die oorlog en stond aan de Duits-Oostenrijkse kant. De leiders van Ittihad hebben kennelijk omstreeks december 1914 of januari 1915 het besluit genomen om een totale genocide uitvoeren: de uitroeiing van het Armeense volk.

Dit gebeurde ondanks het feit dat Armeniërs zich massaal, in een loyaliteitsverklaring, achter het Ottomaanse rijk hadden geschaard. Er waren in 1915 zelfs bijna 200.000 Armeense mannen tussen de 15 en 45 jaar in militaire dienst. Ze werden later ontwapend en vermoord.

Massaslachtingen
De Armeniërs moesten worden gedeporteerd. Velen kwamen door uitputting in verschillende naamloze kampen om het leven. Bij deportaties van uitsluitend mannen veranderden de transporten, aldus Zwaan, vaak na korte tijd in massaslachtingen.

Talat, één van de leiders van Ittihad, legitimeerde de genocide in een gesprek met Morgenthau, de Amerikaanse ambassadeur, als volgt:

‘Ten eerste hebben ze zich verrijkt ten koste van de Turken. Ten tweede zijn ze vastbesloten ons te overheersen en een afzonderlijke staat te vestigen. Ten derde hebben ze openlijk onze vijanden aangemoedigd. (…) We hebben daarom het onherroepelijke besluit genomen ze machteloos te maken voordat deze oorlog voorbij is.’ Deze passage is vertaald door Zwaan.

Hitler paste dezelfde redenering toe op de genocidale daden die tot de uitroeiing van de joden moest leiden. De genocide bij de Turken heet: het onherroepelijke besluit om de Armeniërs machteloos te maken. 

Afshin Ellian